کرتینیسم
| کرتینیسم | |
|---|---|
 | |
| تخصص | متابولیسم غدد درونریز  |
کرتینیسم (Cretinism) اصطلاحی پزشکی و امروزه منسوخ برای توصیف وضعیت ناشی از کمبود شدید هورمونهای تیروئید در دوران جنینی یا نوزادی است که به اختلال در رشد جسمی و ذهنی منجر میشود. این حالت معمولاً بهدلیل نبود یا عملکرد ناکافی غدهٔ تیروئید یا کمبود یُد رخ میدهد و با نشانههایی مانند کوتاهی قد، تأخیر رشدی، و ناتوانی شناختی همراه است. در پزشکی امروزی، این وضعیت با عنوان «کمکاری مادرزادی تیروئید» شناخته میشود و با تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع با هورمون تیروئید، میتوان از بروز عوارض شدید آن پیشگیری کرد.[۱][۲]
وجود هیپوتیروئیدی از زمان تولد اغلب ناشی از کمبود ید در دوران جنینی است که موجب عقب افتادگی ذهنی و جسمی نوزاد میگردد.
سازوکار ایجاد بیماری
[ویرایش | اشتراکگذاری]ناشی از کمبود طولانی مدت ید در دوران جنینی است و به ندرت سایر دلایل کمکاری تیرویید مانند آژنزی غده تیروئید. مادر نیز ممکن است دچار کمکاری تیروئیدی باشد.
علائم بیماری
[ویرایش | اشتراکگذاری]آسیبهای مغزی، عقب ماندگی ذهنی و جسمی (کوتاهی قد) بزرگی زبان، هیپوتونی (کم بودن فعالیت و تحرک) و دیر بسته شدن ملاج سر، تحلیل استخوانها و کاهش نرخ سوختوساز پایه در کودکی، خستگی و خواب آلودگی، مشکلات یادگیری، پوست خشک، خشن و سرد، کُندتَپشی و اضافه وزن. براساس میزان کاهش بهره هوشی میتوان بیماری را از هیپوتیروئیدی خفیف تا کرتین و کرتینوئید تقسیم کرد.
شیوع
[ویرایش | اشتراکگذاری]تقریباً ۳۰٪ مردم جهان (حدود ۱/۶ میلیارد نفر) در معرض خطر اختلال کمبود ید (IDD) هستند. ۵۰ میلیون کودک مبتلا شدهاند. IDD به ویژه در مناطق حارهای دیده میشود. چینیها ۴۰ درصد از بیماران کرتن را در جهان شامل میشوند. ساکنین مناطقی که آب آشامیدنی آنها- به دلیل مقدار کم ید در سنگ بستر- دارای مقادیر بسیار کم ید میباشد درخطر این بیماری هستند. (پیش از افزایش منظم ید در نمک خوراکی). دریا منبع بزرگ ید است. بهطور کلی هر چه فاصله از دریا دورتر باشد، کمبود ید بیشتر است. (برای مثال مقدار بسیار پایین ید در اغلب مناطق کوهستانی باعث افزایش IDD میگردد)محیط دارای مواد گواتروژن- موادی که ید را محبوس میکنند- دسترسی به ید خیلی پایین است.
کنترل بیماری
[ویرایش | اشتراکگذاری]انجام غربالگری برای تشخیص زود هنگام این بیماری در کشورهای پیشرفته و ایران از هیپوتیروئیدی نوزادی جلوگیری میکند. این بیماری در صورت تشخیص به موقع کاملاً قابل درمان میباشد در حالی که در صورت عدم تشخیص فرد را به یک موجود عقب مانده غیرقابل برگشت تبدیل میکند. درمان با تجویز هورمونهای تیروئید (لووتیروکسین) میباشد. غربالگری با نمونهگیری خون نوزاد و سنجش سطح TSH سرم انجام میگیرد.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Williams Textbook of Endocrinology (14th ed.). Elsevier. 2020.
- ↑ "Congenital Hypothyroidism". NCBI Bookshelf. Retrieved 2026-04-15.
- دورلند، فرهنگ لغات پزشکی
- ویکیپدیای انگلیسی