جناح راست جمهوری اسلامی ایران

برای دیگر کاربردها، اصولگرا (ابهام‌زدایی) را ببینید.

جناح راست ایران، یکی از دو جناح قدرت در ایران است که در نتیجه ی تحولات سیاسی بعد از انقلاب اسلامی ایران شکل گرفت. جناح چپ در برابر این جناح قرار دارد. رخدادهای دهه شصت تا نیمه دهه هفتاد با اصل تقابل این دو جناح معنا می یابد. جناح بندی سیاسی ایران دستخوش تغییراتی هم بود و بعدها جناح راست با عنوان راست سنتی خطاب شده و اصول‌گرایان ایران از دل آن با تغییراتی در روش و گفتمان شکل گرفتند.

زمینه‌های فکری

زمینه اعتقادی جناح راست

در سال‌های پس از انقلاب اسلامی نیز در مقابل گرایشات روشنفکری مذهبی که تمایل به تغییر ساختارهای مذهبی موجود، (از جمله دستگاه روحانیت، تقلید، برتری روحانیت و طبقه وابسته در حقوق اجنماعی و .. و انطباق حوزه دین با ارزش‌های نوین (مانند مردم سالاری و حقوق بشر) را دنبال کرده است، جریاناتی که مایل به حفظ وضع موجود و مخالف تغییر در ساختارها و باورهای سنتی بوده اند (از طرف روشنفکران) به راستگرا یعنی مدافع وضع موجود مشهور شده اند. واژه‌های بنیادگرایی یا اصول گرایی از طرف خود این افراد برای توصیف خط و مشی فکری شان به کار می رود. عمده جریانات مذهبی و دستگاه و طبقه روحانیت عمدتا در این خط و طیف فکری شناخته شده اند. انتقاد روشنفکران مذهبی به اصولگرایان آنچه آنها "تفسیر خشونت آمیز و متحجرانه و انحرافی از دین" می نامند بوده و در مقابل اصولگرایان روشنفکران مذهبی را " اهل مسامحه بر سر ارزش‌های مذهبی"و "غرب زده"دانسته اند. همچنین روشنفکران مذهبی، اصولگرایان را به "مقاومت در برابر اصلاح جریان‌های انحرافی به خاطر منافعشان" متهم کرده اند.

جناح چپ و همچنین منتقدین مستقل ادعا می کنند که تفکرات وابسته به جناح راست در ایران، قائل به برابری همه افراد جامعه در توزیع ثروت و قدرت نیستند، گفته می شود که این اعتقاد در دهه های اخیر تحت عناوین مختلفی از جمله: برتری مومنین و صالحین در حکومت بر مردم، برتری ایثارگران در بهره مندی از حقوق اجتماعی، مشروعیت رهبری از طرف خدا و نه مردم (بحث مشروعیت و مقبولیت) بروز پیدا کرده و همین اعتقادات در مشی رفتاری جناح راست نیز حاکم بوده است.. در مقابل جناح راست (اصولگرایان)، عدم برابری افراد در توزیع قدرت را به دلایل مختلف اعتقادی و اخلاقی بدیهی و مسلم می دانند.

زمینه اقتصادی جناح راست در ایران

به طور سنتی جناح راست در ایران از دو طبقه روحانیت سنتی و تشکل‌های مذهبی مرتبط با بازارهای سنتی توزیعی تشکیل شده است. همین اختلاف در پایگاه اقتصادی، اختلافات سیاسی شدیدی را در سال‌های ابتدای دهه شصت و خصوصا در رابطه با سیاست‌های اقتصادی دولت میرحسین موسوی در زمان جنگ میان انقلابیون ایجاد کرد که عامل کلیدی انشعاب دو جناح راست و چپ در درون نظام بود. به طور مثال حرب موتلفه اسلامی به عنوان بدنه اصلی جناح راست، که بخش اصناف آن (مشهور به موتلفه بازار) قوی‌ترین شاخه آن شناخته می‌شود، از نظر اقتصادی مخالف کنترل کامل وزارت بازرگانی و وزارت اقتصاد و دارایی بر همه فعالیت‌های تجاری و مبادلات اقتصادی بود (و می‌باشد).

حائز اهمیت است که اقتصاد بازار به دلیل ماهیت صنفی و ضعف قوانین کشور هنوز از پرداخت مالیات متناسب با درآمد معاف می باشد.

با این حال در طول دوره سی ساله بعد از انقلاب هر دو جناح راست و چپ در زمان تصدی قدرت، بسته به شرایط، از سیاست‌های اقتصاد دولتی یا اقتصاد باز استفاده کرده اند.

تاریخچه سیاسی

اختلافات و دیدگاه‌های گوناگون پس از انقلاب اسلامی ایران، موجب شد تادر سال ۱۳۶۶ جامعه روحانیت مبارز دچار اختلافات اساسی میان اعضا شده و مجمع روحانیون مبارز با انشعاب از جامعه روحانیت مبارز جدا شود. اختلافات طولانی میان اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز به عنوان یکی از اصلی‌ترین تشکل سیاسی غیر روحانی در درون حزب جمهوری اسلامی نیز به وقوع پیوست که در سال ۱۳۶۱ عملاً اعضای چپگرا از آن خارج شدند و سازمان منحل شد. جمعیت موتلفه اسلامی در حقیقت بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین تشکل مذهبی درون ساختار جمهوری اسلامی بود که افراد گوناگونی را با عقاید مختلف همچون رجایی، بهشتی، باهنر، مطهری، اسدالله لاجوردی، حبیب‌الله عسگراولادی، صفارهرندی، مهدی عراقی، اسدالله بادامچیان و .. تا عمده تشکلات مذهبی قدیمی همچون انجمن جامعه اسلامی بازار و اصناف، هیئت‌های عزاداری بازار و ... و ادامه جریان‌های مرتبط با فداییان اسلام را دربر می گرفت. پس از شهادت تعداد زیادی از چهره‌های مطرح همچون مرتضی مطهری و بروز اختلافات فکری و نظری در درون نظام، به دلیل گرایشات و سمت سوی قالب در جمعیت موتلفه اسلامی، این سازمان در کنار جامعه روحانیت مبارز بدنه اصلی جناح راست را تشکیل می دادند. به دلیل وابستگی حزبی سید علی خامنه ای به جامعه روحانیت مبارز و نزدیکی به جمعیت موتلفه اسلامی، نفوذ و قدرت جناح راست، پس از انتساب وی به رهبری افزایش چشمگیری داشت.

تشکیلات

گروه‌ها و احزاب عمده جناح راست

1. جامعه روحانیت مبارز
2. حزب مؤتلفه اسلامی
3. ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
4. انصار حزب‌الله

جامعه روحانیت مبارز

با شکست قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲، به این موضوع پی برده شد که علت شکست، عدم وجود تشکیلاتی منسجم بوده‌است. در سال ۱۳۵۶ به تاکید سید روح الله خمینی و با حمایت از مرتضی مطهری، نخستین هستهٔ جامعهٔ روحانیت شکل گرفت. برنامه‌ریزی راه‌پیمایی‌ها، سخنرانی در مساجد، تهیهٔ شعارها، و هماهنگی و سازماندهی مبارزه ضد حکومت پهلوی عمدتاً برعهدهٔ جامعهٔ روحانیت مبارز بود. اساسنامهٔ جامعهٔ روحانیت مبارز در سال ۱۳۵۷ تدوین شد. در آذر ۱۳۵۸ به توصیهٔ سید روح الله خمینی اساسنامهٔ جدیدی تنظیم و بسیاری از بندهای اساسنامهٔ پیشین حذف شد و نام آن به «جامعهٔ روحانیت مبارز تهران» تغییر یافت. آخرین تغییر در اساسنامه مربوط به ۲۹ مرداد ۱۳۷۵ بود که نام جامعه به «جامعهٔ روحانیت مبارز استان تهران» تغییر یافت.

مؤتلفه اسلامی

حزب مؤتلفه اسلامی یا هیات‌های موتلفه اسلامی، از ائتلاف ۳ هیات مذهبی پیرو خمینی در منزل وی، شکل یافت. هیات‌های ائتلاف کننده شامل هیات مسجد شیخ علی، هیات اصفهانی‌ها و هیات موید بود.

این تشکل اسلامی که با نام‌های هیات‌های موتلفه اسلامی، جمعیت هیات‌های موتلفه اسلامی، حزب موتلفه اسلامی و... نیز شناخته می‌شود، در شکل گیری و هدایت قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ نقش داشت. موتلفه اسلامی، اصل مبارزاتی خود را بر مبارزه سیاسی نهاده. اما، پس از تبعید خمینی شاخه نظامی آن، مبارزه نظامی را آغاز نمود و با ترور حسنعلی منصور (نخست وزیر شاه که کاپیتولاسیون را به تصویب رسانده بود) مهم‌ترین اقدام مسلحانه خود را در کارنامه خویش ثبت نمود. پس از دستگیری سران اولیه آن، بقایای آنرا باهنر اداره کرده و موتلفه دوم را راه اندازی نمودند. این تشکل، در سالهای قبل از انقلاب در مبارزات حضور داشت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، برخی از اعضای آن در شورای انقلاب اسلامی عضویت یافتند. با شکل گیری حزب جمهوری اسلامی، این تشکل، فعالیت خود را درون این حزب دنبال نمود و با تعطیلی فعالیتهای حزب جمهوری اسلامی، به فعالیتهای سیاسی خود، با نام جمعیت موتلفه اسلامی ادامه داد.

مؤتلفه اسلامی، در دیماه سال ۱۳۸۲، در هفتمین مجمع عمومی خود، به «حزب موتلفه اسلامی» تغییر نام داد.

از چهره‌های موثر موتلفه اسلامی، می‌توان به مهدی عراقی، حاج مهدی بهادران ولاجوردی، اندرزگو، بخارایی، امانی، صفارهرندی، نیک نژاد، اسلامی، احمد شهاب، درخشان و... اشاره کرد. از میان چهره‌های سیاسی موجود نیز، می‌توان از حبیب الله عسگراولادی، اسد الله بادامچیان، محمد نبی حبیبی، حمیدرضا ترقی، علی اکبر پرورش، توکلی بینا، کاظم انبارلویی، حسین انواری، فاطمه رهبر و حسن صبوری سخنگوی جدید حزب نام برد. ارگان رسمی این حزب هفته نامه شما است.

انصار حزب‌الله

نوشتار اصلی: انصار حزب‌الله

ادبیات و اصطلاحات مرتبط با دو جناح در ایران

در دهه شصت و نیمه اول دهه هفتاد از اصطلاح جناح راست و جناح چپ در ادبیات سیاسی ایران استفاده می شد. پس از پیروزی محمد خاتمی جناح چپ از اصطلاح اصلاح طلبان و برای طیف مقابل از واژه محافظه کاران استفاده می کرد. همچنین برای اصلاح طلبان از اصطلاح غیر رسمی دوم خردادی‌ها نیز استفاده می شد. در واکنش به اصلاح طلبان جناح راست، از عبارت اصولگرایان برای توصیف خود استفاده کردند. در وقایع مرتبط با انتخابات دهم ریاست جمهوری، جریان اصلاحات به جنبش سبز معروف شد و در مقابل اصولگرایان از عبارت جریان فتنه برای اشاره به اصلاح طلبان و معترضین به نتایج انتخابات دهم استفاده می کردند.

نهادها و ارگان‌های تحت حاکمیت جناح راست

به علت ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران، امکان جابه جایی قدرت با رای مردم، تنها در ارگان هایی که با انتخابات شکل می گیرند، میسر است. این ارگان‌ها به طور مشخص ریاست جمهوری (قوه مجریه)، مجلس شورای اسلامی (قوه مقننه) و مجلس خبرگان رهبری و بعد از دوره اصلاحات شوراهای اسلامی شهر و روستا می‌باشد که البته با افزایش اختیارات شورای نگهبان در همه‌پرسی قانون اساسی ایران ۱۳۶۸ پس از مرگ آیت الله خمینی و تصویب قانون نظارت استصوابی کنترل رهبری بر انتخابات این ارگان‌ها نیز بیشتر و اثرگذاری مستقیم رای مردم کمتر شده است.

به علت وابستگی غیر رسمی سید علی خامنه ای رهبر کنونی جمهوری اسلامی به جناح راست، طبیعتا تمامی نهادهای انتصابی که توسط رهبری نصب و عزل می شوند و سازمان‌ها و ارگان‌های زیر مجموعه شان، در زمان تصدی وی بر جایگاه رهبری از این جناح بوده است. عمده این نهادها به شرح زیر می باشند:

1. شورای نگهبان قانون اساسی
2. قوه قضاییه
3. سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران
4. ارتش جمهوری اسلامی ایران
5. ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
6. نیروی مقاومت بسیج
7. مجمع تشخیص مصلحت نظام
8. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

همچنین علی رقم آنکه در قانون اساسی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران زیر مجموعه وزارت کشور و ریاست جمهوری قرار گرفته است، عدم اختیار دولت و وزارت کشور در تعیین فرماندهان و سیاست‌های نیروی انتظامی در دورانی که دولت از کنترل هواداران علی خامنه‌ای خارج شده بود، (دولت اول و دوم محمد خاتمی ۷۶-۸۴ ) باعث اختلافات فراونی شد و این نهاد نیز همواره تحت نفوذ رهبری بوده است.

ضمنا تاکنون بر خلاف ساختار قانون اساسی وزرا و سیاست های وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، وزارت نفت و وزارت امور خارجه نیز با دخالت مستقیم رهبری تعیین شده است.

• 

  نقشه ساختار سیاسی ایران به طور سمبلیک

وقایع و رویدادها و چالش‌های مهم مرتبط با جناح راست

1. کسب اقلیت مجلس سوم
2. اختلافات بر سر نخست وزیری میر حسین موسوی با آیت الله خمینی
3. انتصاب سید علی خامنه ای به رهبری
4. تصویب قانون نظارت استصوابی ۱۳۶۸ (که قدرت رد صلاحیت رقیب در انتخابات را ایجاد می کرد)
5. کسب اکثریت درانتخابات مجلس چهارم
6. کسب اکثریت درانتخابات مجلس پنجم
7. ریاست جمهوری غیر منتظره محمد خاتمی در دوم خرداد ۱۳۷۶
8. افشای قتل‌های زنجیره ای
9. کسب اقلیت مجلس ششم
10. حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸)
11. رد صلاحیت گسترده نمایندگان مجلس ششم (آغاز رویکردی متفاوت در نظارت استصوابی)
12. کسب اکثریت درانتخابات مجلس هفتم
13. ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد ۱۳۸۴
14. کسب اکثریت درانتخابات مجلس هشتم
15. انتخابات ریاست جمهوری دور دهم ۱۳۸۸
16. جنبش سبز و حوادث مرتبط
17. کسب اکثریت درانتخابات مجلس نهم

منابع

• نگاهی به کارنامه ۸ ساله اصول‎گرایی جهان نیوز