داروهای ضدافسردگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از داروهای ضد افسردگی)
پرش به: ناوبری، جستجو

داروهای ضد افسردگی (Antidepressant) به داروهایی گفته می‌شود که برای درمان اختلال افسردگی اساسی و بیماریهایی همچون: افسرده‌خویی، اختلالات اضطرابی، اختلال وسواس فکری-عملی، اختلال خوردن، درد مزمن، دردهای نوروپاتیک و در برخی موارد، قاعدگی دردناک، خروپف، میگرن، اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی، اختلالات اعتیاد، وابستگی و اختلال خواب به کار می‌روند. داروهای ضد افسردگی ممکن است به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروها تجویز شود.

معمولاً از روشهای روان درمانی نیز برای درمان انواع گوناگون افسردگی استفاده می‌گردد.

انواع داروهای ضدافسردگی[ویرایش]

۱. سه‌حلقه‌ای‌ها (TCA) (از این جهت سه‌حلقه‌ای نامیده می‌شوند که در ساختار شیمیایی آن‌ها سه حلقه وجود دارد) مانند ایمی پرامین، آمی تریپتیلین و نورتریپتیلین. این داروها اولین دسته از داروهای ضدافسردگی هستند که پیدایش آنها تحول بزرگی را در درمان بیماران افسرده ایجاد کرد. عمل اصلی داروهای این گروه در مغز مهار بازجذب سروتونین و نوراپینفرین با بلوک نمودن عملکرد انتقال دهنده‌های سروتونین و نوراپی نفرین است؛ لذا موجب افزایش سطح مغزی سروتونین و نوراپینفرین می‌شوند. این داروها اثر بسیار کمی بر روی انتقال دوپامین دارند.

از محاسن این داروها اثربخشی بالا و قیمت ارزان آنهاست؛ ولی خواب آلودگی، افزایش وزن، خشکی دهان و تاری دید و به طور کلی اثرات آنتی کولینرژیک از عوارض بارز این داروهاست که باعث می‌شود برخی از بیماران نتوانند آنها را تحمل کنند. همچنین این داروها ممکن است باعث کاهش فشار خون وضعیتی و طولانی شدن فاصله QT در نوار قلب شوند و به همین سبب استفاده از آنها در سنین بالا و در بیماران قلبی می‌تواند مخاطره آمیز باشد. در حال حاضر این داروها به عنوان خط دوم درمان یا در موارد مقاوم به درمان استفاده می‌شوند.

۲. بازدارنده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOI) مانند ترانیل سیپرومین و فنلزین. مصرف‌کنندگان این دسته دارویی باید از مصرف غذاهای حاوی تیرامین مانند پنیر پرورده اجتناب کنند. این داروها با مهار کردن مونوآمین اکسیداز آنزیمی که انتقال‌دهنده‌های عصبی را تخریب می‌کند، سطح سروتونین، اپینفرین، دوپامین و مونوآمین‌های دیگر را در مغز بالا می‌برند. بازدارنده‌های مونوآمین اکسیداز برای درمان افسردگی به خصوص انواع مقاوم و آتیپیک بسیار مؤثر هستند اما عوارض خطرناک و تداخلات دارویی و حتی غذایی گسترده باعث می‌شود از انتخاب‌های آخر برای درمان افسردگی باشند.

۳. مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI)، جذب مجدد سروتونین را در سیناپس بازداری می‌کنند. SSRIها عوارض جانبی کم تری دارند مانند فلوکستین، سیتالوپرام، سرترالین و فلووکسامین. در حال حاضر به علت اثربخشی خوب، عوارض کم و در دسترس بودن این دسته از داروها خط اول درمان را تشکیل می‌دهند.

شایعترین عارضه این دسته از داروها عوارض جنسی است؛ مانند کاهش میل جنسی و تأخیر در رسیدن به اوج لذت جنسی. این عوارض کمتر برای آقایان مشکل آفرین است ولی در خانم‌ها نیاز به درمان مستقل پیدا می‌کند. داروی بوپروپیون می‌تواند به بهبود این عارضه کمک کند. علاوه بر داروهای شیمیایی، تعدادی از گیاهان دارویی وجود دارند که عارضه داروهای شیمیایی را ندارند. از جمله این گیاهان می توان به زعفران، گل محمدی و لیموترش اشاره کرد. مواد مؤثره موجود در زعفران (کروسین و سافرانال) تأثیری مشابه داروی فلوکستین داشته و از بازجذب دوپامین، نوراپی نفرین و سروتونین جلوگیری می کند و بدین ترتیب اثر ضد افسردگی خود را اعمال می نماید.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹] مطالعه بالینی در 52 بیمار مرد نابارور در محدوده سنی 21 تا 48 سال، در سال 2007 انجام گرفت. بدین ترتیب که مایع منی 48 تا 72 ساعت بعد از آخرین سکس مورد آزمایش قرار گرفت و اسپرم ها براساس قدرت تحرک در 4 کلاس (A, B, C, D) تعریف شده به وسیله سازمان بهداشت جهانی طبقه بندی و مورد بررسی قرار گرفت. سپس بیماران به مدت 3 ماه و هر هفته 3 بار، mg 50 زعفران محلول در شیر دریافت کردند. پس از پایان این زمان، آزمایش مجدد مایع منی انجام گرفت و تجزیه و تحلیل داده ها این نتایج را نشان داد: میانگین درصد اسپرم با مورفولوژی نرمال قبل از درمان 4/6 ± 50/26% بوده و پس از درمان به 45/10 ± 9/33% افزایش یافته که به معنی افزایش 4/7% اسپرم های با مورفولوژی نرمال پس از درمان بوده است. همچنین استفاده از زعفران منجر به افزایش تحرک اسپرم به میزان 4/6% در کلاس A، 8/7% در کلاس B و 6/5% در کلاس C شده است.[۱۰] اثر ضد افسردگی گل محمدی از طریق تغییر رهاسازی آمین های موجود در نورون های پیش سیناپسی میباشد. ماده مؤثر (ژرانیول) موجود در گل محمدی اثر مهاری بر روی آنزیم مونو آمینو اکسیداز داشته و از تجزیه مونو آمین ها جلوگیری کرده و سبب افزایش رهاسازی مونو آمین ها می شود. این گیاه از طریق مهار بازجذب نوروترانسمیترهای مونو آمین شامل 5-هیدروکسی تریپتامین و نورآدرنالین سبب افزایش میزان این نوروترانسمیترها شده و بدین ترتیب خاصیت ضد افسردگی خود را اعمال می نماید.[۱۱][۱۲] با توجه به اینکه تحریک جنسی سبب رهاسازی گاز نیتریک اکسید (NO) از اعصاب پاراسمپاتیک می شود، "NO" به عروق خونی بافت اسفنجی نفوذ کرده و آنزیم گوانیلات سیکلاز را که باعث تبدیل "GTP" به "cGMP" می شود فعال می کند. همچنین "cGMP" سبب افزایش خون رسانی به بافت می شود. کاهش "cGMP" توسط آنزیم فسفو دی استراز 5 موجب کاهش خون رسانی می شود. مواد مؤثر (ژرانیول) گل محمدی با مهار آنزیم فسفو دی استراز 5 سبب افزایش و تداوم خون رسانی و در نتیجه افزایش میل جنسی می گردد.[۱۳] طبق مطالعات انجام شده با استفاده از آنتاگونیستها و آگونیستهای گیرنده های مختلفی مانند گیرنده های بنزودیازپینی، سروتونینی، آدرنالینی و دوپامینی و نیز با استفاده از تست های رفتاری نشان داده است که تأثیر ضد افسردگی اسانس لیموترش اساساً به مسیر سروتونرژیکی خصوصاً گیرنده "5-HT1A" مربوط می شود. علاوه بر این آنالیز میزان نوروترنسمیترها در نواحی مختلف مغزی نشان داده است که اسانس لیموترش احتمالاً از طریق تغییر سیستم های دوپامینرژیک و سروتونرژیکی فعالیت ضد افسردگی خود را اعمال می کند.[۱۴][۱۵]

عوارض جانبی داروهای ضدافسردگی[ویرایش]

اصولاً اغلب این داروها به دلیل اثر بر روی میانجی‌های عصبی مختلف عارضه دار هستند ولی عوارض جانبی داروهای ضدافسردگی معمولاً با گذشت زمان به تدریج کاهش می‌یابد. معمولاً کمترین عوارض را مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین دارند و بیشترین عوارض را بازدارنده‌های مونوآمین اکسیداز.

کاربرد داروهای ضدافسردگی[ویرایش]

اگرچه داروهای ضد افسردگی برای درمان افسردگی ساخته شده‌اند. اما در درمان اختلالات گوناگون دیگری مانند اضطراب، اختلال هراس و اختلال وسواس فکری-عملی هم مؤثر هستند.

نام ژنریک گروه نام ژنریک به انگلیسی نام تجاری تشخیص
ایمی پرامین TCA Imipramine Tofranil اختلال پانیک، اختلال اضطراب فراگیر
کلومیپرامین TCA Clomipramine Anafranil اختلال وسواس فکری-عملی
فنلزین MAOI Phenelzine Nardil اختلال پانیک، جمع‌هراسی
ترانیل سیپرومین MAOI Tranylcypromine Parnate اختلال پانیک، هراس اجتماعی
ایزوکربوکسازید MAOI Isocarboxazid Marplan اختلال پانیک، جمع‌هراسی
بوپروپیون DRI Bupropion Zyban اختلال پانیک،
سرترالین SSRI Sertraline Zoloft اختلال پانیک، اختلال اضطراب فراگیر
فلووکسامین SSRI Fluvoxamine Luvox اختلال وسواس فکری-عملی
فلوکستین SSRI Fluoxetine Prozac اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک، جمع‌هراسی، اختلال فشار روانی پس آسیبی
سیتالوپرام SSRI Citalopram Celexa اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک، جمع‌هراسی، اختلال فشار روانی پس آسیبی
ونلافاکسین SNRI Venlafaxine Effexor اختلال اضطراب فراگیر

منابع[ویرایش]

  1. Akhondzadeh, SH., Fallah-Pour, H., Afkham, KH., Jamshidi, A.H., Khalighi-Cigaroudi, F., 2004. Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: A pilot double-blind randomized trial [ISRCTN45683816]. BMC Complementary and Alternative Medicine. 4:12.
  2. Noorbala, A.A., Akhondzadeh, S., Tahmacebi-Pour, N., Jamshidi, A.H., 2005. Hydro-alcoholic extract of Crocus sativus L. versus fluoxetine in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized pilot trial. Journal of Ethnopharmacology. 97: 281-284.
  3. Akhondzadeh, SH., Tahmacebi-Pour, N., Noorbala, A.A., Amini, H., Fallah-Pour, H., Jamshidi, A.H., Khani, M., 2005. Crocus sativus L. in the Treatment of Mild to Moderate Depression: A Double-blind, Randomized and Placebo-controlled Trial. Phytotherapy Research. 19: 148–151.
  4. Dhingra, D., Sharma, A., 2005. A review on anti depressant plants. Natural Product Radiance. 144-152.
  5. Kamalipour, M., Jamshidi, A.H., Akhondzadeh, S., 2009. Antidepressant Effect of Crocus sativus: an Evidence Based Review. Journal of Medicinal Plants. 9(6): 35-38.
  6. Kamalipour, M., Akhondzadeh, SH., Rezazadeh, SH., 2008. Herbal Medicines in the Treatment of Depression and Anxiety. Journal of Medicinal Plants. 7(4): 1-7.
  7. Abdullaev, F., 2006. Biological Properties and Medicinal Use of Saffron (Crocus sativus L.).
  8. Wang, Y., Han, T., Zhu, Y., Zheng, CH., Ming, Q., Rahman, KH., Qin, L., 2010. Antidepressant properties of bioactive fractions from the extract of Crocus sativus L. J Nat Med. 64: 24–30.
  9. Dua, J., Prasad, D.N., Tripathi, A., Gupta, R., 2009. Role of traditional Medicine in Neuropsychopharmacology. Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research. 2(2): 72-76.
  10. Heidary, M., Nejadi, J.R., Delfan, B., Birjandi, M., Kaviani, H., Givrad, S., 2008. Effect of Saffron on Semen Parameters of Infertile Men. Sexual Dysfunction and Infertility. 5: 255-259.
  11. ضرغامی، م.، فرزین، د.، باقری، ک.، 1380. بررسی اثر ضد افسردگی قطره گل سرخ (Rosa damascena) در موش های آزمایشگاهی. مجله علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران. 11(33): 33-27.
  12. Boskabady, M. H., Shafei, M. N., Saberi, Z., Amini, S., 2011. Pharmacological effects of Rosa damascena. Iranian Journal of Basic Medical Sciences. 14(4): 295-307.
  13. Dolati, K., Rakhshandeh, H., Shafei, M. N., 2011. Evaluation of antidepressant effect of ethanolic extract of Rosa damascena using forced swimming test. Avicenna Journal of Phytomedicine. 2(1): 46-51.
  14. Komiya, M., Takeuchi, T., Harada, E., 2006. Lemon oil vapor causes an anti-stress effect via modulating ‎the 5-HT and DA activities in mice. Behav Brain Res. 172: 240-249.‎
  15. Hao, C.W., Lai, W.S., Ho, C.T., Sheen, L.Y., 2013. Antidepressant-like effect of lemon essential oil is ‎through a modulation in the levels of norepinephrine, dopamine, and serotonin in mice: Use of the tail ‎suspension test. Journal of Functional Foods. 5: 370-379.‎

کارل هافمن، مارک ورنوری، جودیت ورنوری. روان‌شناسی عمومی (از نظریه تا کاربرد). ج. ۲. ترجمهٔ مهران منصوری و همکاران. ارسباران، ۱۳۸۱. شابک ‎۵-۰۱-۶۳۸۹-۹۶۴. 

http://www.nimh.nih.gov/health/topics/index.shtml

http://www.drnajafitavana.com