دوپامین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دوپامین
Dopamine2.svg
Dopamine-3d-CPK.png
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس ۵۱-۶۱-۶ YesY, ۶۲-۳۱-۷ (hydrochloride) YesY
پاب‌کم ۶۸۱
کم‌اسپایدر ۶۶۱ YesY
UNII VTD58H1Z2X YesY
دراگ‌بانک DB00988
KEGG D07870 YesY
ChEBI CHEBI:18243 YesY
ChEMBL CHEMBL۵۹ YesY
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی C8H11NO2
جرم مولی 153.18 g/mol
چگالی 1.26 g/cm3
دمای ذوب ۱۲۸ درجه سلسیوس (۲۶۲ درجه فارنهایت; ۴۰۱ کلوین)
دمای جوش
‎تجزیه می‌شود
انحلال‌پذیری در آب 60.0 g/100 ml
خطرات
کدهای ایمنی R36/37/38
شماره‌های نگهداری S26 S۳۶
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

دوپامین (DA، انقباض ۳٬۴-دی هیدروکسی فنیلتامین) یک ماده شیمیایی ارگانیک از خانواده‌های کیتهولامین و فنیل ایلایمن است که نقش مهمی در مغز و بدن ایفا می‌کند. این یک آمین است که با حذف یک گروه کربوکسیل از یک مولکول شیمیایی پیش ماده آن L-DOPA، که در مغز و کلیه تولید می‌شود، سنتز می‌شود. دوپامین در گیاهان و بیشتر حیوانات نیز تولید می‌شود. در مغز، دوپامین به عنوان یک انتقال دهنده عصبی عمل می‌کند - یک ماده شیمیایی است که توسط نورون‌ها (سلول‌های عصبی) آزاد می‌شود تا سیگنال‌های دیگر سلول‌های عصبی را ارسال کنند. مغز شامل چندین مسیر متفاوتی از دوپامین است که یکی از آنها نقش مهمی در مولفه انگیزشی رفتار مبتنی بر پاداش دارد. پیش بینی بیشتر انواع پاداش‌ها سطح دوپامین را در مغز افزایش می‌دهد؛ و بسیاری از داروهای اعتیاد آور فعالیت‌های نورونی دوپامین را افزایش می‌دهند. دیگر مسیرهای دفاعی مغز در کنترل موتور و در کنترل انتشار هورمون‌های مختلف دخیل هستند. این مسیرها و گروه‌های سلولی یک سیستم دوپامین را تشکیل می‌دهند که از نظر نروموادولاتور است.

در فرهنگ و رسانه‌های مردمی، دوپامین اغلب به عنوان مواد شیمیایی اصلی لذت شناخته می‌شود، اما اظهار نظر در مورد فارماکولوژی این است که در عوض، دوپامین، میانجی گرایی انگیزشی است که ارزش پاداش داده شده را به ارگانیسم و ​​انگیزه اقداماتی که برای دستیابی به آن اهمیت دارد، نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، دوپامین به نظر می‌رسد میل و انگیزه را بیش از لذت در میان می‌گذارد.

خارج از سیستم عصبی مرکزی، دوپامین عمدتاً به عنوان یک پیام رسان شیمیایی محلی عمل می‌کند. در رگ‌های خونی، انتشار نوراپی نفرین را مهار می‌کند و به عنوان یک وازودیلاتور (در غلظت‌های طبیعی) عمل می‌کند؛ در کلیه، دفع سدیم و خروجی ادرار را افزایش می‌دهد. در لوزالمعده، تولید انسولین را کاهش می‌دهد؛ در سیستم گوارش، آن را کاهش می‌دهد حرکتی دستگاه گوارش و محافظت از مخاط روده؛ و در سیستم ایمنی بدن، فعالیت لنفوسیت‌ها را کاهش می‌دهد. به استثنای رگ‌های خونی، دوپامین در هر یک از این سیستم‌های محیطی به‌طور محلی تولید می‌شود و اثرات آن را در نزدیکی سلول‌هایی که آن را آزاد می‌کنند، اعمال می‌کند.

چندین بیماری مهم سیستم عصبی با اختلالات سیستم دوپامین مرتبط هستند و بعضی از داروهای کلیدی مورد استفاده برای درمان آنها با تغییر دادن اثرات دوپامین کار می‌کنند. بیماری پارکینسون، یک وضعیت دژنراتیو باعث ایجاد لرزش و ناراحتی‌های حرکتی می‌شود، ناشی از از دست دادن نورون‌های ترشح دوپامین در ناحیه midbrain به نام substantia nigra است. پیشگیرنده متابولیک آن L-DOPA می‌تواند تولید شود و به شکل خالص آن به بازار عرضه می‌شود زیرا لوودوپا درمان رایج‌ترین مورد برای این بیماری است. شواهدی وجود دارد که اسکیزوفرنی شامل سطوح تغییر یافته فعالیت دوپامین است و اکثر داروهای ضد پریشیوتیک مورد استفاده برای درمان آن، آنتاگونیست‌های دوپامین هستند که فعالیت دوپامین را کاهش می‌دهند. داروهای آنتاگونیست مشابه دوپامین نیز بعضی از موثرترین عوامل ضد تهوع هستند. اختلال بیش فعالی کمبود توجه (ADHD) با کاهش فعالیت دوپامین همراه است. محرکهای دوپامینرژیک می‌توانند در دوزهای بالا اعتیادآور باشند، اما بعضی از آنها در دوزهای پایینتر برای درمان ADHD استفاده می‌شوند. خود دوپامین به عنوان یک داروی تولید شده برای تزریق داخل وریدی در دسترس است: گرچه نمی‌تواند از جریان خون به مغز برسد، اثرات محیطی آن در درمان نارسایی قلبی یا شوک، به ویژه در نوزادان نوزاد مفید است.[۱]

عصب‌شناسی[ویرایش]

ارتباط بین اجتماعی بودن و دوپامین بسیار شناخته شده‌است. سوء مصرف مواد دوپامینرژیک مثل کوکائین، زانتین‌ها و آمفتامین‌ها جهت بهبود عملکرد اجتماعی، افزایش اطمینان و اعتماد به نفس بسیار رایج است. در یک مطالعه جدید ارتباط مستقیمی بین موقعیت اجتماعی افراد و میزان چسبندگی گیرنده‌های دوپامین نوع دوم و سوم (D2/3 binding affinity) در استریاتوم(striatum) یافت شده‌است.[۲] برخی از مطالعات نیز دقیقاً کاهش میزان چسبندگی گیرنده‌های نوع دوم دوپامین را در استریاتوم افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی نشان می‌دهد.[۳] برخی مطالعات دیگر به غیرطبیعی بودن میزان ترانسپورترهای دوپامین(dopamine transporter) در استریاتوم افراد مبتلا اشاره کرده‌اند.[۴][۵] هر چند برخی از محققین نیز نتایج متفاوتی بدست آورده‌اند.[۶] ولی شواهد بسیاری بر نوعی ناهنجاری در سیستم دوپامینرژیک مبتلایان تأکید می‌کند. به عنوان مثال نقص در تمرکز، خستگی، بی علاقگی به امور روزمره و روابط اجتماعی، کاهش اعتماد به نفس و … در مبتلایان دیده می‌شود. مبتلایان نیز داروهای دوپامینرژیک را موثرترین داروها در برخورد کوتاه مدت با این اختلال می‌پندارند. برخی تحقیقات نیز میزان بالای شیوع اضطراب اجتماعی در بین بیماران مبتلا به پارکینسون و شیزوفرنی را نشان می‌دهد. در یک مطالعه اضطراب اجتماعی در ۵۰ درصد از مبتلایان به پارکینسون تشخیص داده شده‌است.[۷] مطالعات دیگری نیز نشان داده‌اند برخی آنتاگونیستهای دوپامین(dopamine antagonists) مثل هالوپریدول ممکن است در افراد غیرمبتلا علائم اضطراب اجتماعی ایجاد کند.[۸] که نقش دوپامین در اضطراب اجتماعی را پررنگ تر می‌کند.

دیگر کارکردها[ویرایش]

دوپامین در هیپوفیز موجب توقف تراوش پرولاکتین می‌شود لذا در تراوش شیر وقفه ایجاد می‌کند و آگونیست‌های گیرنده دوپامین مانند کابرگولین در درمان هایپرپرولاکتینمی و تراوش شیر نابجا استفاده می‌شوند. داروهای آنتاگونیست دوپامین موجب کاهش تهوع می‌شوند مانند متوکلوپرامید آنتاگونیست گیرنده D2. داروهای آنتاگونیست دوپامین همچنین در درمان اسکیزوفرنی کاربرد دارند مانند تری فلوپرازین و هالوپریدول.

منابع[ویرایش]

  1. «dopamin biological activity». 
  2. Diana Martinez, Daria Orlowska, Rajesh Narendran, Mark Slifstein, Fei Liu, Dileep Kumar, Allegra Broft,Ronald Van Heertum, and Herbert D. Kleber (2010). "Dopamine Type 2/3 Receptor Availability in the Striatum and Social Status in Human Volunteers". BIOL PSYCHIATRY. 67: 275–278. 
  3. Franklin R. Schneier, M.D. , Michael R. Liebowitz, M.D. , Anissa Abi-Dargham, M.D. , Yolanda Zea-Ponce, Ph.D. , Shu-Hsing Lin, Ph.D. , and Marc Laruelle, M.D. (2000). "Low Dopamine D2 Receptor Binding Potential in Social Phobia". Am J Psychiatry. 157 (3): 457–459. 
  4. van der Wee; et al. (2008). "Increased Serotonin and Dopamine Transporter Binding in Psychotropic Medication–Naïve Patients with Generalized Social Anxiety Disorder Shown by 123I-ß-(4-Iodophenyl)-Tropane SPECT". The Journal of Nuclear Medicine. 49 (5): 757–63. doi:10.2967/jnumed.107.045518. PMID 18413401.  Unknown parameter |month= ignored (help)
  5. Jari Tiihonen, M.D. , Ph.D. , Jyrki Kuikka, Ph.D. , Kim Bergström, Ph.D. , Ulla Lepola, M.D. , Ph.D. , Hannu Koponen, M.D. , Ph.D. , and Esa Leinonen, M.D. , Ph.D. (1997). "Dopamine Reuptake Site Densities in Patients With Social Phobia". Am J Psychiatry. 154: 239–242.  line feed character in |author= at position 75 (help)
  6. Franklin R. Schneier, M.D. , Anissa Abi-Dargham, M.D. , Diana Martinez, M.D. , Mark Slifstein, Ph.D. , Dah-Ren Hwang, Ph.D. , Michael R. Liebowitz, M.D. , and Marc Laruelle, M.D. (2009). "Dopamine Transporters, D2 Receptors, and Dopamine Release in Generalized Social Anxiety Disorder". Depress Anxiety. 26 (5): 411–418. doi:10.1002/da.20543.  line feed character in |title= at position 61 (help)
  7. Kummer A, Cardoso F, Teixeira AL. (2008). "Frequency of social phobia and psychometric properties of the Liebowitz social anxiety scale in Parkinson's disease". Mov Disord. 23 (12): 1739–1743. 
  8. Mikkelsen EJ, Detlor J, Cohen DJ (1981). "School avoidance and social phobia triggered by haloperidol in patients with Tourette's disorder". Am J Psychiatry. 138 (12): 1572–1576.