هذیان‌آور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

هر ترکیب هذیان آور (به انگلیسی: Deleriants) از توهم‌زاها محسوب می‌شود که اثر خود را با آنتاگونیستی روی گیرنده‌های استیل کولین نمایان می‌کند. این گروه کارایی توهم‌زایی خاصی دارد و در دوزهای پایین نیز توهم‌ قوی ایجاد می‌کنند.

ترکیباتی که اثر هذیان آوری دارند، در بعضی از ترکیبات، داروها و گیاهان یافت می‌شوند. هذیان‌آور با سایر مواد توهم‌زا نظیر روان‌گردان‌ و منفک کننده‌ تفاوت دارد.

ترکیبات هذیان آور برخلاف دو دستهٔ دیگر، آگاهی را تشدید یا کاهش نمی‌دهند، بلکه آگاهی را دستکاری می‌کنند و این می‌تواند عوارض متعددی در پی داشته باشد.

معرفی[ویرایش]

این گروه خودآگاهی را تغییر می‌دهند و توهم حاصله عمیق و واقعی دیده می‌شود. برخلاف توهم در ترکیبات روان‌گردان‌ و منفک کننده‌، توهم برخاسته از هذیان آور مانند یک رؤیای واقعی است. در مقابل، در «روان‌گردان‌» و «منفک کننده‌» قبل از رسیدن به توهم قوی، اثرات روی سایر حواس حس می‌شوند و نوعی آگاهی در مورد اینکه شخص درحال تجربه توهم است می‌دهد.

باوجود قانونی بودن گیاهان و داروهای متعددِ این دسته، موادی که هذیان‌آورند به علت توهم‌ آزاردهنده و خطرات جانبی، کمتر به کار می‌روند.[۱] همچنین پتانسیل ایجاد اثرات روانی منفی و از بین بردن کنترل شخص را دارند، بنابراین احتمال پیش‌آمدن حوادث در این نوع توهم‌ها بالاست.

تعدادی از آنها سمی هستند و می‌توانند حتی در دوزهای پایین باعث تاکی‌کاردیا، ایست قلبی و هایپرترمیا شوند و پتانسیل کشندگی دارند.[۲]

مکانیسم اثر[ویرایش]

هذیان‌آورها اثر خود را به صورت آنتاگونیست روی گیرنده‌های استیل کولین نمایان می‌کنند.

اثرات[ویرایش]

ذهنی[ویرایش]

از آنجایی که استیل‌کولین نقش مؤثری در حافظه دارد، اثر آنتاگونیستی روی گیرنده‌هایش باعث فراموشی می‌شوند و می‌تواند سبب فراموشی اتفاقاتی که در زمان مصرف هذیان‌آور شده است بشود، به‌طوری‌که یادآوری حوادث آن هنگام دشوار باشد.

طبقه‌بندی هذیان آور[ویرایش]

آلکالوئید تروپان[ویرایش]

سه آلکالوئید آتروپین، هیوسین و داتورین مولکول‌هایی هستند که دارای اثر آنتی‌کولینرژیک می‌باشند و در دوزهای بالا می‌توانند کشنده باشند.

آنتی هیستامین‌[ویرایش]

نسل اول داروهای آنتی‌هیستامین‌ که دارای اثرات آنتی‌کولینرژیک هستند، می‌توانند بسته به دوز مصرفی اثرات خفیف تا شدید و ناخوشایند آنتی‌کولینرژیک ایجاد کنند. آنتی هیستامین معروف دیفن‌هیدرامین در دوزهای نسبتاً بالا می‌تواند علائم شدیدی از هذیان را ایجاد کند. دو آنتی هیستامین دوکسیلامین و دیمن‌هیدرینات نیز با عملکردی مشابه دیفن‌هیدرامین می‌توانند هذیان آور باشند.

گیاهان[ویرایش]

Datura stramonium

تعدادی از گیاهان مانند داتورا، بروگمانسیا، بلادونا، نیز دارای ترکیبات آنتی‌کولینرژیک هستند که مصرف آنها می‌تواند خطرناک باشد و سلامتی را تهدید کند.

انواع دیگر[ویرایش]

علاوه بر موارد فوق، انواع دیگری از ترکیبات شیمیایی وجود دارند که می‌توانند اثرات هذیان آور را نمایان کنند.

تداخل[ویرایش]

کاهنده‌ اثر: کانابیس و کافئین با مهار کردن آنزیم استیل کولین استراز (که وظیفه‌اش از بین بردن استیل‌کولین است)، باعث افزایش استیل کولین در فضای سیناپسی می‌شوند؛ بنابراین هردوی آنها باعث کاهش اثر هذیان آورها می‌شوند.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Grinspoon, Lester; Bakalar, James B. (1997). Psychedelic Drugs Reconsidered. Lindesmith Center. ISBN 9780964156852.
  2. Kathleen M Beaver, Thomas J Gavin, Treatment of acute anticholinergic poisoning with physostigmine, The American Journal of Emergency Medicine, Volume 16, Issue 5, September 1998, Pages 505-507, ISSN 0735-6757, 10.1016/S0735-6757(98)90003-1. (ScienceDirect) | http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0735675798900031
  3. The use of a scopolamine model to study the potential nootropic effects of aniracetam and piracetam in healthy volunteers. | http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22281851