ملین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد


مُلَیّن (به انگلیسی: Laxative) ماده یا دارویی است که جهت افزایش دفع مدفوع برای جلوگیری یا رفع یبوست استفاده می‌شود.[۱] این مواد می‌توانند طبیعی باشند، مانند روغن کرچک و زیتون، یا صناعی، مانند بیزاکودیل. ملین‌های متنوعی وجود دارند که در سرعتِ شروعِ اثر، محل اثر (راست‌روده، رودهٔ بزرگ و رودهٔ کوچک)، اَشکال دارویی، فواصل مصرف، طعم و اثرات جانبی متفاوت هستند؛ بنابراین، برحسب نوع مشکل، می‌توان مناسب‌ترین آنها را انتخاب کرد. ملین‌ها می‌توانند از انواع داروهای محرک، روان‌سازها یا ملین‌های آب‌نمکی باشند و از طریق خوراکی و در برخی موارد ویژه، از طریق تنقیه و راست‌روده تجویز می‌شوند. ملیّن‌ها در مقادیر بالاتر، باعث اسهال می‌شوند.

انواع ملین‌ها

ملین‌ها را می‌توان به 4 دسته‌ی کلی تقسیم نمود[۲]:

ملین‌ها تشکیل‌دهنده‌ی توده (Bulk-forming Laxatives)

این دسته از ملین‌ها، با افزایش حجم مدفوع سبب تحریک دیواره‌ی روده می‌شوند و به این ترتیب عمل دفع را تسهیل می‌نمایند. 2 تا 3 روز طول می‌کشد تا این ملین‌ها اثر خود را اعمال کنند. متیل سلولز و اسفرزه از جمله این ملین‌ها هستند.

ملین‌ها اسمتیک (Osmotic Laxatives)

این ملین‌ها با جذب آب سبب نرم شدن مدفوع می شوند. پلی اتیلن گلایکول (PEG) در این دسته قرار دارد.

ملین‌ها محرک (Stimulant Laxatives)

این دسته از ملین‌ها که شامل بیزاکودیل، سنا، روغن کرچک و سدیم پیکوسولفات می‌شود، با تحریک عضلات روده به عمل دفع کمک می‌کنند.

ملین‌ها نرم‌کننده‌ی مدفوع (Stool-Softener Laxatives)

گیاهان ملیّن

ملیّن‌های قندی: شکر تیغال، بیدخشت، شیرخشت، گزانگبین، گز علفی، ترنجبین و شکر سرخ.

ملیّن‌های روغنی: کرچک، زیتون، بادام شیرین، کتان، نارگیل، کاسکارا.

ملیّن‌های لعاب‌دار: پنیرک، ختمی، قدومه.

گیاهان مسهل

مسهل‌ها عموماً قوی‌تر از ملیّن‌ها هستند. ملیّن‌ها در غلظتِ بالا می‌توانند به‌عنوان مسهل به‌کار برده شوند.

مسهل‌های آنتراکینونی: صبر زرد، سنا، فلوس، روبارب، سیاه توسه.

مسهل‌های رِزینی و صمغی: حنظل یا هندوانه تلخ، پودوفیل، زالب.

مصرف بی رویه‌ی ملین‌ها و ایجاد یبوست

می‌توان مصرف بی رویه‌ی ملین‌ها را به عنوان یکی از دلایل شایع یبوست در نظر گرفت. با مصرف ملین‌ها، بخش بزرگ‌تری از روده نسبت به حالت عادی تخلیه می‌شود و در نتیجه پر شدن دوباره‌ی آن زمان طولانی‌تری را می‌طلبد. به همین جهت، ممکن است گمان به یبوست برده شود و دوز بیش‌تری از ملین‌ها مصرف گردد. از طرفی، ملین‌ها سبب دفع سدیم، پتاسیم و آب از بدن می‌شوند. به تبع آن، هورمون آلدوسترون ترشح می‌گردد که وظیفه‌ی نگه‌داشتن سدیم و آب در بدن را بر عهده دارد. این هورمون، هم‌زمان، دفع کلیوی پتاسیم را افزایش می‌دهد. نتیجه آن که حرکات پریستالتیک روده به دنبال کاهش سطح پتاسیم ضعیف می‌شوند و باز هم با تصور این که فرد دچار یبوست است، دوز بیش‌تری از ملین‌ها مصرف گردد.

پیوند به بیرون

[۱]

منابع

  1. (PDF) https://web.archive.org/web/20120515032552/http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/constipation/Constipation_508.pdf. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۵ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۱. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  2. https://www.nhs.uk/conditions/laxatives/