پارک ملی لار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۵۹′۰۷″ شمالی ۵۱°۵۸′۴۵″ شرقی / ۳۵.۹۸۵۱۷۴۵° شمالی ۵۱.۹۷۹۱۸۴۹° شرقی / 35.9851745; 51.9791849

لار
نوع منطقه پارک ملی
کشور ایران
استان مازندران و تهران
وسعت ۳۰۰۰۰ هکتار
تاریخ ثبت ۱۳۸۰
شماره ثبت ۱۹۷

پارک ملی لار که دارای اکوسیستم‌های کوهستانی مرتفع و آبی می‌باشد، نزدیک دامنهٔ جنوب غربی دماوند، و در حوزه استحفاظی سازمان حفاظت محیط زیست ایران قرار گرفته‌است. این پارک در سال ۱۳۵۴ به پارک ملی مبدل شد و بر اساس تصویب شورای عالی حفاظت محیط زیست از سال ۱۳۶۱ به منطقه محافظت شده بدل گردید و از سال ۱۳۷۰، در برخی از مناطق پارک ملی لار، شکار و تیراندازی ممنوع گشت.[۱] وسعت این پارک در حدود ۳۰،۰۰۰ هکتار است . [۲][۳] محدوده پارك ملی لار فاقد نقاط مسكونی دائمی (شهر و روستا) بوده و در حاشيه و حريم آن نيز نقاط شهري و روستايي وجود ندارد، اما اين يكي از زيست بومهاي مهم عشايري است، كه عشاير دوره ييلاقي خود را در آن سپری مي‌كنند. بهره‌برداران شامل دوگروه عمده هستند. گروه اول ارگانهای دولتی و گروه دوم نيز بخش خصوصي يعني عشاير يا دامداران كوچنده و زنبورداران هستند.

اقلیم

این پارک از دو اقلیم ارتفاعات فوقانی و مرطوب و سرد تشکیل شده‌است که بارش زیادی را به‌صورت برف ایجاد می‌کند و به دلیل آنکه دارای ویژگی‌های خاص و گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری است، تحت حفاظت قرار گرفته‌است. وجود ماهی قزل‌آلای خال قرمز که از نادرترین گونه‌های آبزی جهان می‌باشد اهمیت این مجموعه را دو چندان نموده‌است. پهنای پارک ملی لار بین ۶ تا ۷ کیلومتر و درازای آن شصت کیلومتر است.

پیشینه

قدمت تاریخی دره لار به قرون اولیه اسلام می‌رسد و در چند سده اخیر به سبب داشتن آب و سبزه خوب مورد توجه خاص بوده‌است که از ۲۷ سال پیش این منطقه با وسعت ۷۳۵۰۰ هکتار به پارک ملی تبدیل شد، در سال ۱۳۵۷ پاره‌ای تغییرات در حد و حدود منطقه داده شده و از سال ۱۳۶۱ برابر مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست به منطقه حفاظت شده تبدیل و در سال گذشته نیز منطقه مذکور مجدداً طبق مصوبه شماره ۱۹۷ مورخ ۲۵/۷/۱۳۸۰ شورای عالی حفاظت محیط زیست به پارک ملی ارتقا یافت و قسمت‌های گسترده‌ای از حوزه آبخیز لار نیز با مصوبه قانونی به عنوان منطقه شکار و تیراندازی ممنوع اعلام شده‌است. در سال ۱۳۵۹ با اتمام ساخت سد لار در پای کوه دماوند در نزدیکی پارک ملی لار به یکی از مرتفع‌ترین دریاچه‌های انسان ساز تبدیل شد. چرای بی‌رویه و مفرط دام طی سال‌های گذشته، ایجاد راه‌های ارتباطی بدون بررسی و ارزیابی و فعالیت‌های دیگر بدون در نظر گرفتن ظرفیت موجود موجب آلودگی محیط، تخریب مراتع و فرسایش خاک و گاه خسارات جبران ناپذیری شده‌است.


پوشش گیاهی و حیات وحش جانوری

عوامل بوم شناختی، توپوگرافی، خاک و سایر عوامل حیاتی، پوشش گیاهی و متنوع پارک ملی لار از دیر زمان راه تکامل را پیموده و در ترکیب آن به ویژه تحت تأثیر چرای بی‌رویه دام تغییراتی حاصل شده‌است. به طور کلی پوشش گیاهی منطقه از تیپ علفزار مشتمل بر گندمیان پایا و بوته زارها و پوشش‌های آلپی تشکیل شده و گیاهان دارویی صنعتی و غذایی دره لار نیز متنوع و دارای معروفیت و سابقه طولانی است که می‌توان از والک، گلپر، چای کوهی، گل گاوزبان، شیرین بیان، کاسنی، آویشن، پیازک، موسیر، باریجه و قارچ نام برد. به علت موقعیت ویژه کوهستانی و آب منطقه در فصول مختلف سال پرندگان مهاجر و بومی چون کبک و کبک دری، باکلان، حواصیل سفید و خاکستری، انواع عقاب و از پستانداران می‌توان قوچ و میش البرز مرکزی، کل و بز، پلنگ، گرگ، خرس، گراز، شغال و روباه را نام برد که به علت زیستگاه‌های مناسب از رشد خوبی برخوردارند، برخی از خزندگان، دوزیستان و آبزیان پارک ملی لار نیز عبارت‌اند از افعی دماوند، افعی البرزی، یله‌مار، بزمجه، مارمولک، قورباغه و آبزی معروف منطقه نیز ماهی قزل‌آلای خال قرمز می‌باشد. از ۲۵۰ هزار گونه گياهان آوندی شناخته شده در جهان، حدود ۷۳۰۰ گونۀ گياهی در ايران رويش دارند كه طبق تحقيقات انجام شده ۲۵ درصد آن ها انحصاری ( اندميک ) اين مرز و بوم هستند. با توجه به آن كه دو سوم ايران از آب و هوای خشک برخوردار است، بخش عمدۀ اين تنوع در دو رشته كوه البرز و زاگرس و شمال خراسان متمركز شده است. در اين ميان، كوهستان البرز از مهم ترين رويشگاه‌های كشور، با تنوع زيستی بالا بوده و يک منبع طبيعی ارزشمند و انكارناپذير محسوب می‌شود؛ كوهستانی كه متاسفانه بايد اعتراف كنيم به دليل فشارهای انسانی، ساخت و سازهای متعدد و افزایش بی‌‌سابقۀ عمليات تخريبی در آن، اينک در شمار شكننده‌ترين و آسيب‌پذيرترين مناطق ايران جای گرفته و به تلخی بايد اعتراف كرد سيمای طبيعی البرز، به شدت تخريب يافته و گونه‌های زيادی از گياهان و جانوران در معرض خطر انقراض قرار گرفته و يا نابود شده‌اند.

موقیت جغرافیایی و راه‌ها

دسترسی و ورود به پارک ملی لار از سه مسیر ماشین رو صورت می‌گیرد. [۴]

دشت لار بزرگترین دره ایران است که در ۷۰ کیلومتری شرق تهران در جاده هراز قرار گرفته، آب و هوای متغیر این دشت و چشمه های متعدد, آن را به سرزمین هزار چشمه مشهور کرده است. پارک ملی لار که حدود ۲۸ هکتار مساحت دارد مکانی مناسب برای راه پیمایی و دریاچه آن در صورت اجازه توسط سازمان حفاظت محیط زیست موقعیتی خوب برای شنا و ماهیگیری است. ابرهای دور دماوند اگر اجازه دهند، لار بهترین مکان برای دیدن چهره زیبای بام ایران و عکاسی از آن است. لار زیستگاه جانورانی چون خرس، گراز، گرگ، روباه، پلنگ، بز، قوچ و میش، عقاب طلایی، کبک، و انواع مار از جمله افعی البرزی و ماهی قزل آلا است. گونه هایی که در سالهای اخیر به شکل خطرناکی کاهش یافته اند، در این دشت دیده می شود. انواع گون، خرگوشک، آویشن، پونه، کاکوتی، گل گاوزبان و باریجه را که مصارف دارویی و صنعتی دارند پیدا کرده. در بهار، لار دامن شقایق به تن می کند، تابستان از شقایق ها خبری نیست اما دشت هنوز سبز و پوشیده از علف های کوتاه قد است و این سبزی تا شهریور باقی است.

رودخانه ای که از سد لار می آید و رودخانه های فصلی دیگر در تابستان هم در لار جریان دارند و به این ترتیب سراسر تابستان برای سفر به لار مناسب است. برنامه سفر می تواند یک یا دو روزه باشد. اما برای شب مانی در لار به این دلیل که پارک ملی است باید از سازمان حفاظت محیط زیست مجوز گرفت.

به دلیل وجود انواع مارها در لار باید برای پیاده روی در این دشت حتماً کفش به پا داشت. هنگام چادر زدن نیز باید نزدیک نبودن به بستر رود را مد نظر داشت. آب و هوای لار بسیار متغیر است و ممکن است با یک بارش ناگهانی، سطح آب بالا بیاید. با توجه به وسیع بودن دشت و بالا بودن احتمال گم کردن مسیر به همراه داشتن قطب نما می تواند اطمینان سفر را بیشتر کند.

سد لار

نوع سد خاکی با هسته رسی است ارتفاع از پی ۱۰۵متر، ارتفاع از بستر رودخانه ۱۰۷متر، طول تاج ۱۱۵۰متر، گنجایش کل مخزن ۹۶۰میلیون متر مکعب، گنجایش مفید مخزن ۸۶۰میلیون متر مکعب، مساحت دریاچه در ارتفاع ۲۵۳۱متر برابر ۲۹ کیلومتر مربع، نوع سرریزها: سرریز اضطراری ساحل چپ با ظرفیت ۹۸۰ متر مکعب در ثانیه، سرریز کلاسیک ساحل راست با ظرفیت۱۲۰ متر مکعب در ثانیه می باشد.این سد بر اساس اهداف:

  • تامین آب اراضی کشاورزی استان مازندران(آمل و بابل)
  • تولید برق آبی برای کمک به شبکه سراسری با استفاده از پتانسیل نیروی آب با اختلاف ارتفاع ۷۵۰ متر توسط تونل آب بر لار- کلان
  • تامین قسمتی از نیاز آب شرب تهران احداث گردیده است. که برای نیل به اهداف فوق تونل های آب رساني به طول ۱۱۰۱ متر با قطر ۵ متر و حداکثر ظرفیت ۱۴۰ متر مکعب در ثانیه ساخته شده و تونل آب رساني دیگری با حداکثر ظرفیت ۵/۱۸ متر مکعب در ثانیه آب مورد نیاز نیروگاه کلان را انتقال می دهد.

که در سال ۱۳۵۹ آبگیری سد آغاز شد با افزایش ارتفاع آب در مخزن متاسفانه حفره بزرگی در بدنه سد به وجود آمد. در بررسی ها نشان داد که توده سنگ های آهکی موجود در سراب سد باعث فرار آب از مخزن شده و این امر با افزایش دبی چشمه های هراز در پایاب سد باثبات رسیده است. همچنین بررسی ها نشان داد که غارهای عمیق و حجیمی در امتداد گسل های موجود در منطقه و در زیر سد وجود دارند که برای آب بندی آنها تزریق سیمان انجام می گیرد. به همین علت بهره برداری از سد مذکور به عنوان يك سد مخزنی انجام نمی گیرد و در حدود امکانات قسمتی از جریان آب مورد استفاده اراضی کشاورزی مازندران و بخشی دیگر مورد استفاده شرب تهران قرار می گیرد.

موقیت جغرافیایی و را‌ه‌ها

راه‌های اصلی ورود به پارک ملی لار از مسیر جاده تهران - آمل پس از ورود به پلور از طریق سه راهی لار که به پست ورودی واحد محیط زیست دلیچای می‌رسد بوده ، و از طریق جاجرود یا گلندرک می توان وارد جاده سد لتیان شد و پس از گذشتن از گردنه ایرا به ورودی محیط ‌بانی قوش خانه و سپس کمر دشت رسید. همچنین جاده رودهن به ایرا نیز به قوش‌خانه منتهی می‌شود.

عوامل تهدید کننده پارک ملی لار

  • چرای بیش از اندازه دام
  • ساخت جاده گرمابدر به بلده
  • کمبود محیط بان و امکانات اجرایی
  • بهره برداری از معدن های موجود در منطقه، شكار بی رويه و غیر مجاز، عدم همكاری سازمان های مرتبط با منطقه و عدم رعایت مسائل زیست محیطی توسط گردشگران
  • نبودن مراکز رفاهی و اسکان مناسب برای مسافران در این محدوده

منابع

  1. «پارک ملی لار، تیشینه». 
  2. «پارک ملی لار». وبگاه بیابان‌ها و کویرهای ایران. 
  3. «آشنایی با پارک ملی لار». همشهری. 
  4. مطالعات مرحله تفصیلی طرح مدیریت پارک ملی لار، گزارش جلد چهارم: زون استفاده گسترده، مهندسین مشاور شهراب محیط، ۱۳۸۷
  • ماهنامه ترویجی سبزینه - شماره اول
  • قصران نوشته حسین کریمان ، صفحه ۴۷۵
  • لغتنامه دهخدا (لار و رود لار)
  • تاریخ طبرستان ظهیرالدین مرعشی
  • کتاب مازندران و استرآباد نوشته رابینو
  • تاریخ رویان اولیا الله آملی