سید مصطفی حسینی طباطبایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سیّد مصطفی حسینی طباطبائی
اطلاعات شخصی
زاده۱۳۱۴ هجری خورشیدی (۸۶ سال)
تهران
دیناسلام (قرآنی = اسلام بلا مذاهب)
محل اقامتتهران
آثار معروفخیانت در گزارش تاریخ
شناخته شده برایتفسیر قرآن به قرآن
اشتغالمحقق، نویسنده
مرتبه
تأثیرگذاران
وبگاهhttps://www.mtabatabaie.com

سیّد مصطفی حسینی طباطبائی اسلام‌شناس، پژوهشگر قرآنی و نویسنده ایرانی در حوزه علوم دینی است.

افکار و عقاید

حسینی طباطبایی بنا به گفته خودش تنها بر آنچه که به صراحت از قرآن می‌فهمد تکیه می‌کند و بسیار از احادیث نقل شده را رد می‌کند.[۱] او نوه دختری میرزا احمد آشتیانی است و بسیاری از دروس چون: عربی، منطق، اصول فقه، فلسفه اسلامی و حدیث را نزد او خوانده‌است؛ همچنین نوه پسری سید محمد طباطبایی از رهبران انقلاب مشروطه است.

نقد نظریۀ پلورالیسم دینی (تکثرگرایی دینی)

مصطفی طباطبایی در نقد نظریۀ پلورالیسم دینی که توسط دکتر عبدالکریم سروش مطرح می شود، – به این معناکه: هیچ فرهنگ، اندیشه و دینی بر سایر فرهنگ‌ها، اندیشه‌ها و ادیان، برتری ندارد، و پیروان هر آیینی در صراط مستقیم بوده و همه آنها از نجات، حقیقت و رستگاری برخوردارند. - می گوید: «اصولاً ادیان موجود (که در پلورالیسم مطرح می‌شوند) تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند. یکی به «تثلیث» فرا می‌خواند و دیگری به «توحید» دعوت می‌کند. یکی می‌گوید: مسیح «پسر خدا» بوده و دیگری او را «مخلوق خدا» می‌شمرد. یکی محمّد را «پیامبر خدا» می‌داند و دیگری وی را پیامبر نمی‌داند، یکی عقیده دارد که با ظهور محمّد، باب نبوّت بسته شده است و دیگری این باب را مفتوح می‌شمرد ... چگونه ممکن است همۀ این اقوال ضدّ و نقیض، صحیح بوده و به تعبیر دکتر سروش، حظّی از حقیقت داشته باشند؟! اگر همۀ این آرا را درست انگاریم، لازم می‌آید خدای جهان، هم یگانه باشد و هم نباشد، مسیح، هم پسر خدا باشد و هم نباشد، محمّد، هم پیامبر باشد و هم نباشد ...!»[۲]

جواز و صحت سجده بر غیر زمین، مانند: فرش و گلیم با سند از کلام وحی

طباطبایی در کتاب "آیا سجده بر غیر زمین جایز است؟" مضاف بر استناد به نحوه اقامه نماز و ادای سجده بوسیله پیامبر خاتم، با استشهاد به آیه شریفه از قرآن کریم ثابت می کند که سجده بر غیر زمین مانند: فرش و گلیم و حصیر در نماز جایز بوده و محکوم به صحت است. وی می گوید: «اما از نظر قرآن در سورة كريمه فصلت می خوانیم: «لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ.»(فصلت/37) یعنی: براي خورشيد و ماه سجده نكنيد. براي خدايي سجده كنيد كه آنها را آفريده است اگر تنها او را می پرستید. وجه استدلال به آية شريفه آن است كه در اين آيه، عمل خورشيدپرستان و ماه پرستان را «سجده» شمرده، با اينكه آنها مقيد به سجده بر خاك و سنگ نبوده و نيستند و همين كه آفتاب يا ماهتاب در اتاقشان تابيد و يا از افق سرزد، در همان اتاق به سجده ميرفتند. و قرآن مجيد نيز كار آنها را سجده مي شمرد، جز آنكه ميفرمايد: همين عمل را براي خدا انجام دهيد نه براي مخلوقات او. پس لزومي ندارد كه سجده حتما بر خاك و سنگ واقع شود و هو المطلوب.»[۳]

تأويل آيات متشابه بر كسي جزخدايتعالي معلوم نيست

حسینی طباطبایی در ذیل آیه ۷ از سوره آل عمران، ضمن تعریف آیات محکم و متشابه قرآن با استناد به خود قرآن، و بیان دو ویژگی برای آیات متشابه که نخست: اين دسته از آيات بر خلاف محکمات، دستاويز «فتنه» براي كج دلان قرار ميگيرند و دوم: تاویل آنها بر مردمان معلوم نیست اظهار می دارد: «و اگر دانستن تأويل متشابهات براي بشر جايز بود و راسخان در علم هم آن را ميدانستند، درآنصورت راه ايراد گرفتن از اين مقوله بسته بود و لازم بود كه تنها يك ايراد بر كج دلان وارد آيد وگفته شود كه ايشان حسن نیت نداشته و قصد فتنه گري دارند، همين و بس! بنابراين آگاهي از تأويل متشابهات درخور آدمي نبوده و در انحصار خدايتعالي است و ازاينرو «واو» در آغاز جمله «وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ ...» برای «استيناف» آمده است و نه براي «عطف» و از شروع جملة اسمیه جديدي خبر ميدهد.»[۴]

مقهور آراء دانشمندان شدن و أصالت و استقلال تحقيق را از دست دادن، ناروا است

طباطبایی در کتاب "نقد آراء ابن سینا در الهیّات" با وجود تعریف و تمجید از جایگاه علمی ابن سینا و سپس به نقد کشیدن برخی نظرات و آراء فلسفی وی در خصوص قاعده "الواحدُ لا یَصْدُرُ عَنْهُ الّا الواحدُ» و تفسیر "نبوّت" و موضوع "معاد جسمانی" می گوید: «آنچه مايه اعتراض ما به شيخ الرئيس مي شود لغزشهائيست كه شيخ در امور عقلي محض، مرتكب شده و در مباحث خداشناسي و نبوت و معاد براي او پيش آمده است، در حاليكه بسياري از علماي اسلامي به بركت آشنايي كافي با قرآن كريم و تعقل صحيح، از آن خطاها مصون مانده اند. بنابراين سعي ميكنيم برخي از خطاهاي چشمگير ابن سينا را در امور مذكور بياوريم و بدين وسيله نشان دهيم كه «رجالزدگي» يعني مقهور آراء دانشمندان شدن و أصالت و استقلال تحقيق را از دست دادن، ناروا است، و چه بسا رجال بزرگي كه به اشتباهات بزرگ نيز گرفتار شده اند! و بعلاوه معلوم ميشود در امر ديانت، قول خدا و رسول (كه داراي عصمت دريافت و تبليغ مي باشد) حجت است، نه كلام فيلسوف و متكلم، هرچند از مشاهير و معاريف بشمار آيند.»[۵]

بازداشت

حسینی طباطبایی که به دلیل دیدگاه‌های خاص علمی، قرآنی و دینی اش از سوی نظام جمهوری اسلامی بارها مورد انتقاد قرار گرفته‌است، در ۱۷ فروردین ۱۴۰۰ توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.[۶]

حوادث و رخدادهای زندگی

نحوه آشنایی حسینی طباطبایی با سید ابوالفضل بُرقعی تهرانی از زبان خود وی

حسینی طباطبایی می گوید: «شنیدم در مسجد گذرِ وزیر، عالمی هست که درس تفسیر قرآن دارد. در یک شب تابستان در پشت بام مسجد جلسه برقرار بود، علامه برقعی فرمود: یس یعنی ای محمد قسم بتو و...، و همان حرف‌های شیعیان در باره سوره یس...، بعد از ختم جلسه نزد ایشان رفتم و گفتم: حاج آقا یا و سین از حروف مقطعه هستند و ی با حرف یا ندا فرق دارد و توضیحات بعدی را دادم و ایشان همچنان ساکت و گوش می‌دادند و بعد از صحبت‌های من قدری فکر کردند و فرمودند: بله شما درست می‌گویید! برای من تعجب آور بود، اولین باری بود که می‌دیدم یک روحانی سخنان یک فرد لباس شخصی را گوش می‌دهد و می‌پذیرد!»[۷]


آثار

• اجتهاد در برابر نص!.

• اسلام پذیری ایرانیان.

• اسلام ستیزی معاصر.

• اسلام و اقطاب غربی.

• اسلام و بت‌های غرب.

• اعجاز عددی در قرآن کریم.

• آیا سجده بر غیر زمین جایز است؟.

• آیین زرتشت از دیدگاه ما.

• با فرهنگ اسلامی ستیزه نکنید.

• بررسی آراء اخباری و اصولی.

• بردگی از دیدگاه اسلام.

• بسوی خدا.

• بَیاَنُ الحَقِیقَۀ فِی جَرحِ الأبدَانِ عِندَ المُصِیبَۀِ.

• بین النهرین در روزگار خلفای راشدین.

• پاسخ به اشکالات مذهبی نسل جدید.

• پاسخ بـه شبهات.

• پرتوی از دولت فرخنده ی علوی.

• پیوند دین و حکومت.

• تسامح و شدّت عمل در اسلام.

• تفسیر بیان معانی در کلام ربّانی.

• ثبات و حرکت در ذهن و – عالمِ- خارج.

• حجّ: در شرح ماهیّت حج، اعمال و مراحل و منازل آن.

• حقارت سلمان رشدی.

• خدا و پیامبران در تورات و انجیل و قرآن.

• خیانت درگزارش تاریخ.

• در پاسخ ایراد نحوی بر قرآن.

• در پاسخ شبهات دکتر سینا.

• در پاسخ مفتری.

• در محکومیّت همجنس گرایی.

• دعوت مسیحیان به توحید.

• دفاع از تعدّد زوجات اسلامی.

• دفاع از شمشیر اسلام.

• دفـاع از قـرآن کـریم.

• دین ستیزی نافرجام.

• راهی به سوی وحدت اسلامی.

• رسول خدا (ص) و تبیین آیات.

• رفع اشتباه و دفع افتراء!.

• رمزِ عجب!.

• زبان قوم ، نه فرهنگ ایشان!.

• زن در آیین زرتشتی و بهائی.

• سـه مرز آفرینش.

• سـه مقالـه.

• شیخ محمّد عبدُه مصلح بزرگ مصر.

• علیٌّ بین التقصیر و الغلوّ.

• فاصله ها را از علی(ع)‌ کم کنیم.

• فتح البیان فیما روی عن علی من تفسیر القرآن.

• قرآن بدون حدیث هم قابل فهم است.

• قرآن در روزگار نو.

• ماجرای باب و بهاء.

• متفکّرین اسلامی در برابر منطق یونان.

• محمد پیامبر رحمت و شمشیر.

• مسلمان آگاه را هراس از سخنان مخالف نیست.

• مسئولیّت و ایمان.

• معانی باطنی در قرآن کریم.

• ملاحظاتی درباره ی رویکرد انسانگرایانه در قرآن.

• منهای معنویت.

• نامه ی سرگشاده به مراجع تقلید.

• نقد آثار خاورشناسان.

• نقد آراء ابن سینا در الهیّات.

• نقد ترجمه ی “الغارات“.

• نقد ترجمه ی “وقعةُ صِِفِّین“.

• نقد کتب حدیث.

• نقد مقاله ی “حجاب و پوشش سر و گردن“.

• نقد نظریّه ی پلورالیسم دینی.

• نماز جمعه نماز انقلابی و فراموش شده.

• نوگرایی در اجتهاد.

• وحی قدسی نه وحی نفسی.

• وحی قدسی.

• ویژگیهای بازار اسلامی.

• هانری کُربَن و باطنیگری.[۸]

منابع

  1. جعفریان، رسول (۱۳۸۷). جریان‌ها وسازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران. تهران. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۵۰۵-۰۰-۹.
  2. https://aqeedeh.com/book_files/pdf/fa/naghd-nazareye-pluralism-dini-PDF.pdf
  3. https://books-library.net/free-895348677-download
  4. https://books-library.net/free-906965841-download
  5. https://books-library.net/free-881049665-download
  6. «مصطفی حسینی طباطبایی، نویسنده و اسلام‌شناس، «بازداشت شد»». radiofarda.com. رادیو فردا. ۱۹ فروردین ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۹ فروردین ۱۴۰۰.
  7. https://aqeedeh.com/book_files/pdf/fa/ustad-seyyed-mostafa-tabatabayi-PDF.pdf
  8. https://web.archive.org/web/20190209075158/http://mostafatabatabaie.net/index.php?option=com_content&view=article&id=110&Itemid=105

پیوند به بیرون