زیرنهنج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از هیپوتالاموس)
پرش به: ناوبری، جستجو
مغز: زیرنهنج
LocationOfHypothalamus.jpg
Location of the human hypothalamus
Illu diencephalon.jpg
مکان زیرنهنج در پایین نهنج
نام لاتین hypothalamus
آناتومی گری subject #189 812
نورونیمز hier-358
MeSH Hypothalamus

زیرنَهَنج[۱] یا هیپوتالاموس (به انگلیسی: Hypothalamusغده‌ای است در مغز، که دستگاه عصبی را با کمک غدهٔ زیرمغزی به دستگاه غدد درون‌ریز متصل می‌کند.

زیرنهنج در اکثر پستانداران یافت می‌شود و خصوصیات متفاوتی در دو جنس مذکر و مونث دارد.

واژه‌شناسی[ویرایش]

Hypothalamus کلمه‌ای است یونانی به معنی «زیرِِ نهنج». نهنج (تالاموس) اندامی است در مغز که واژهٔ زیرنهنج نیز از همین جا آمده‌است.

کارکرد هیپوتالاموس[ویرایش]

هیپوتالاموس در واقع یک دستگاه کنترل کننده بدن است.این بخش از مغز باتاثیری که بر غده هیپوفیز می گذارد، فعالیت بسیاری از غده های بدن مثل پانکراس(لوزالمعده)،تیروییدو... را کنترل میکند.این عمل از طریق ترشح دونوع هورمون به نامهای آزاد کننده و مهار کننده می باشد که نوع اول ترشحات هیپوفیز را زیادتر و نوع دوم آنرا کمتر میکند. علاوه بر آن زیرنهنج دمای بدن، گرسنگی، تشنگی و چرخه زمانی بدن را تنظیم می‌کند.

به طور کلی هیپوتالاموس مرکز اعمال غریزی است، مانند احساس گرسنگی، سیری، تشنگی، تنظیم دمای بدن، تنظیم فشار خون، رفتارهای هیجانی مثل خشم و ترس و اضطراب و نیز عاطفه. نیز باعث ترشح هورمون رشد -که باعث رشد استخوان می‌گردد- و هورمون تیروتروپ (برانگیزندهٔ غدهٔ تیرویید یا سپردیسهورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین (CRH) (موثر برغده فوق کلیه)، هورمون لاکتوژن (موثر بر پرولاکتین)، هورمون آزادکننده گنادوتروپین‌ها (موثربر هورمون اف‌اس‌هاش و ال هاش) (برانگیزنده‌های غدد جنسی) می‌شود.

آسیب زیرنهنج[ویرایش]

آسیب زیرنهنج مایهٔ به‌هم‌ریختگیِ چندین فعالیت نباتی و برخی فعالیت‌های انگیزشی همانند غریزهٔ جنسی، مبارزه‌طلبی، و احساس گرسنگی می‌گردد. هیپوتالاموس در هیجان‌ها (احساسات) نیز نقش دارد. بخش‌های پهلویی، به گونه‌ای ویژه می‌نماید که با احساس لذت و خشم ربط داشته‌باشد، در حالی که به خشم آنی به بیزاری، احساسات ناخوشایند و گرایش به خنده‌های بلند و مهارنشدنی ربط داده می‌شود.

زیرنهنج بیشتر به ابراز احساسات مربوط می‌شود؛ هنگامی که نشانه‌های فیزیکی احساسات آشکار می‌گردد، خطر احتمالی برآمده ازشان از راه زیرنهنج به دستگاه کناره‌ای (سیستم لیمبیک) و سرانجام به هستهٔ پیش‌مغز منتقل می‌شود که مایهٔ افزایش دلواپسی می‌گردد.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. واژه مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نخست تا چهارم مصوبات (۱۳۷۶-۸۵)