پرش به محتوا

جین گودال

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دیم
جین گودال
DBE
گودال در ۲۰۱۰
نام هنگام تولدوالری جین موریس گودال
زادهٔ۳ آوریل ۱۹۳۴
لندن، انگلستان، بریتانیا
درگذشت۱ اکتبر ۲۰۲۵ (۹۱ سال)
لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
ملیتانگلیسی
تحصیلاتنیون‌هام کالج، کمبریج (BA)
کالج داروین، کمبریج (MA (Oxon)|MA, PhD)
شناخته‌شده
برای		پژوهش دربارهٔ شامپانزه‌ها و حفاظت از آن‌ها
همسر(ها)هوگو ون لاویک (طلاق)
درک برایسون (درگذشت)
فرزندان۱
جوایز
پیشینه علمی
شاخه(ها)رفتارشناسی جانوران، مردم‌شناسی
پایان‌نامهBehaviour of free-living chimpanzees (۱۹۶۶)
استاد راهنمارابرت هایند[۱]
Jane Goodall's voice
از برنامه ساعت زنان بی‌بی‌سی، ۲۶ ژانویه ۲۰۱۰[۲]
امضاء

دیم والری جین موریس گودال DBE (‎/ˈɡʊdɔːl/‎؛ انگلیسی: Dame Jane Morris Goodall؛ ۳ آوریل ۱۹۳۴ – ۱ اکتبر ۲۰۲۵)[۳] و پیشتر با عنوان بارونِس جِین وَن لاویک-گودال شناخته می‌شد، یک نخستی‌شناس و انسان‌شناس انگلیسی بود.[۴] او برجسته‌ترین متخصص جهان در زمینهٔ رفتارشناسی نخستی‌سانان به‌شمار می‌رفت و بیش از ۶۰ سال به مطالعهٔ تعاملات اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌های وحشی در پارک ملی گمبه استریم در تانزانیا پرداخت.[۵][۶] از سال ۱۹۶۰ تحت سرپرستی دیرین‌شناس لوئیس لیکی، کار گودال به چالش کشیدن دیدگاه‌های علمی رایج را آغاز کرد و نشان داد که شامپانزه‌ها ابزار می‌سازند و از آن‌ها استفاده می‌کنند، به صورت گروهی شکار می‌کنند و احساسات و ساختارهای اجتماعی پیچیده‌ای را نشان می‌دهند که پیش‌تر تنها مختص انسان‌ها تصور می‌شد.[۷]

در سال ۱۹۶۵ گودال مدرک دکترای رفتارشناسی را از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. او در دههٔ ۱۹۶۰ چندین گزارش از پژوهش‌های خود در تانزانیا از جمله شماری مقاله در مجلهٔ نشنال جئوگرافیک منتشر کرد. نخستین کتاب پژوهشی او با عنوان در سایهٔ انسان (In the Shadow of Man) در سال ۱۹۷۱ منتشر و بعدها به ۴۸ زبان ترجمه شد. او در سال ۱۹۷۷ مؤسسهٔ جِین گودال را برای ترویج حفاظت از حیات وحش تأسیس کرد. پس از آن در سال ۱۹۹۱ برنامهٔ جوانان ریشه‌ها و شاخه‌ها (Roots & Shoots) را راه‌اندازی کرد که به یک شبکهٔ جهانی تبدیل شد. گودال همچنین پناهگاه‌ها و پروژه‌های احیای جنگل را در آفریقا تأسیس کرد و برای رفتار اخلاقی با حیوانات در تحقیقات، دامداری، و اسارت کمپین به راه انداخت. گودال در سال ۲۰۰۲ به عنوان سفیر صلح سازمان ملل متحد منصوب شد و به سازمان‌هایی مانند نجات شامپانزه‌ها (Save the Chimps) و انجمن حفاظت از شبکه‌های زیرزمینی (SPUN) مشاوره می‌داد.

گودال در طول دوران حرفه‌ای خود ۳۲ کتاب نوشت که ۱۵ مورد از آن‌ها برای کودکان بود و موضوع بیش از ۴۰ فیلم بود. او به عنوان یک سخنران، فعال باقی ماند و به‌طور گسترده‌ای سفر می‌کرد تا حفاظت از محیط زیست و اقدامات اقلیمی را ترویج دهد. گودال عضو افتخاری شورای جهانی آینده بود. از جمله افتخارات دیگر او دریافت نشان هابارد از انجمن نشنال جئوگرافیک، جایزهٔ کیوتو، و جایزهٔ تِمپلتون بود. او در سال ۲۰۲۵ نشان افتخار آزادی ریاست جمهوری ایالات متحده را توسط جو بایدن دریافت کرد. گودال در سال ۲۰۰۳ توسط ملکه الیزابت دوم به عنوان فرمانده بانوی (Dame Commander) نشان امپراتوری بریتانیا معرفی شد. در سال ۲۰۲۲ شرکت مَتِل یک عروسک جِین گودال را به عنوان بخشی از سری باربی زنان الهام‌بخش منتشر کرد. گودال از سال ۲۰۲۲ تا زمان مرگش، عضو هیئت مدیرهٔ پروژۀ حقوق غیرانسان‌ها (Nonhuman Rights Project) بود.[۸][۹]

اوایل زندگی

[ویرایش]

والری جِین موریس گودال در۳ آوریل ۱۹۳۴ در محله همپستید لندن زاده شد.[۱۰][۱۱] پدرش مورتیمر هربرت موریس گودال (۱۹۰۷–۲۰۰۱) تاجر و مادرش مارگارت مایفانوی جوزف (۱۹۰۶–۲۰۰۰)،[۱۲] رمان‌نویس اهل میلفورد هیون، پمبروک‌شر[۱۳] بود که با نام مستعار «ون موریس گودال» می‌نوشت.[۱۰]

پس از نقل مکان خانواده به بورنموث، گودال در مدرسۀ آپلندز یک مدرسهٔ مستقل در نزدیکی پول، تحصیل کرد.[۱۰]

وقتی کودک بود، پدرش به جای عروسک تدی خرسه، یک شامپانزهٔ عروسکی به نام جوبیلی به او هدیه داد. گودال گفته است که علاقه‌اش به این عروسک، عشق اولیه‌اش به حیوانات را در او بیدار کرد و اظهار داشت: «دوستان مادرم از این اسباب‌بازی وحشت‌زده بودند و فکر می‌کردند من را می‌ترساند و کابوس می‌بینم.» جوبیلی هنوز روی میز دراور گودال در لندن قرار دارد.[۱۴]

آفریقا

[ویرایش]
جین گودال به همراه داوطلبان سازمان ریشه‌ها و جوانه‌ها، مجارستان

گودال همیشه مجذوب حیوانات و آفریقا بود و همین علاقه او را در سال ۱۹۵۷ به مزرعهٔ یکی از دوستانش در وایت هایلندز در مستعمره و تحت‌الحمایهٔ کنیا کشاند.[۱۵] در آنجا شغلی به عنوان منشی پیدا کرد و به توصیهٔ دوستش با لوئیس لیکی،[۱۶] باستان‌شناس و دیرینه‌شناس کنیایی، تماس گرفت تا صرفاً برای بحث دربارهٔ حیوانات با او قرار ملاقات بگذارد. لیکی که معتقد بود مطالعهٔ نخستی‌های بزرگ موجود می‌تواند نشانه‌هایی از رفتار انسانیان اولیه ارائه دهد،[۱۷] به دنبال یک پژوهشگر شامپانزه بود، هرچند این ایده را پیش خود نگه داشت. در عوض، به گودال پیشنهاد داد که به عنوان منشی برای او کار کند. پس از کسب تأیید از همکار و همسرش، ماری لیکی، دیرین‌مردم‌شناس بریتانیایی، لویی گودال را به تنگ الدوایی در تانگانیکا (که بعدها بخشی از تانزانیا شد) فرستاد و در آنجا برنامه‌هایش را تشریح کرد.[۱۸]

در سال ۱۹۵۸ لیکی، گودال را به لندن فرستاد تا رفتار نخستی‌ها را نزد عثمان هیل و آناتومی نخستی‌ها را نزد جان نپیِر بیاموزد.[۱۹] لیکی بودجه‌ای فراهم کرد و در ۱۴ ژوئیه ۱۹۶۰ گودال به پارک ملی گمبه استریم رفت و نخستین نفر از گروهی شد که بعدها سه‌گانه (The Trimates) نام گرفتند.[۲۰] مادرش او را همراهی می‌کرد. زیرا حضور او برای جلب رضایت دیوید آنستی، سرپرست ارشد که نگران امنیت او بود، لازم بود.[۱۵] گودال از مادرش به خاطر تشویق او به دنبال کردن حرفه‌ای در نخستی‌شناسی که در آن زمان حوزه‌ای تحت سلطهٔ مردان بود، قدردانی می‌کرد. گودال گفته بود که وقتی او پژوهش‌هایش را در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ آغاز کرد،[۲۱] زنان در این رشته پذیرفته نمی‌شدند. تا سال ۲۰۱۹ به لطف کار پیشگامانهٔ گودال و تشویق زنان جوان برای پیوستن به این حوزه، نخستی‌شناسی تقریباً به‌طور مساوی از مردان و زنان تشکیل شد.[۲۲]

لیکی ضمن تأمین بودجۀ لازم، در سال ۱۹۶۲ گودال را که فاقد مدرک دانشگاهی بود، به دانشگاه کمبریج فرستاد.[۱۸] گودال هشتمین فردی بود که بدون داشتن مدرک کارشناسی اجازه یافت برای مقطع دکتری در کمبریج تحصیل کند.[۱۰][۲۳][۲۴] او در کالج نیونهام کمبریج تحصیل کرد و در سال ۱۹۶۴ مدرک کارشناسی خود در علوم طبیعی را دریافت نمود. بعداً در همان سال، برای ادامه تحصیل در مقطع دکترای فلسفه در رشتهٔ رفتارشناسی جانوران در کالج داروین کمبریج که تازه تأسیس شده بود، ثبت نام کرد.[۱۵][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸] پایان‌نامهٔ او با عنوان رفتار شامپانزه‌های آزاد در سال ۱۹۶۶ تحت نظارت رابرت هیند به پایان رسید[۲۶] و جزئیات پنج سال اول مطالعهٔ او در پناهگاه گمبه را شرح می‌داد.[۱۰][۲۷]

در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۶ دانشگاه آزاد تانزانیا مدرک دکترای علوم افتخاری را به او اعطا کرد.[۲۹]

کار و فعالیت

[ویرایش]

پژوهش در پارک ملی گمبه

[ویرایش]

گودال از سال ۱۹۶۰ به مطالعهٔ زندگی اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌ها با شروع از اجتماع شامپانزه‌های کاساکِلا در پارک ملی گمبه استریم، تانزانیا، پرداخت.[۳۰][۳۱] او دریافت که «تنها انسان‌ها نیستند که شخصیت دارند، بلکه شامپانزه‌ها نیز قادر به تفکر منطقی و [ابراز] احساساتی مانند شادی و غم هستند.»"[۳۱] او همچنین رفتارهایی مانند در آغوش گرفتن، بوسیدن، زدن به پشت، و حتی قلقلک دادن را مشاهده کرد که ما آنها را اعمال «انسانی» می‌دانیم.[۳۱] گودال تأکید داشت که این حرکات شاهدی بر پیوندهای نزدیک، حمایتگرانه و محبت‌آمیزی است که بین اعضای خانواده و دیگر افراد در یک اجتماع ایجاد می‌شود و می‌تواند در طول عمری بیش از ۵۰ سال ادامه یابد.[۳۱]

تحقیقات گودال در گمبه استریم دو باور دیرینهٔ آن زمان را به چالش کشید: اینکه فقط انسان‌ها می‌توانند ابزار بسازند و استفاده کنند، و اینکه شامپانزه‌ها گیاه‌خوار هستند.[۳۱] او در حین مشاهدهٔ یک شامپانزه که از تپهٔ موریانه‌ها تغذیه می‌کرد، دید که آن شامپانزه مکرراً ساقه‌های علف را در سوراخ لانه‌های موریانه‌ها فرومی‌کند، سپس در حالی که موریانه‌ها به آن ساقه چسبیده‌اند، آن‌ها را بیرون می‌کشد؛ در واقع او مشغول صید موریانه است.[۳۲] شامپانزه‌ها همچنین شاخه‌هایی از درختان را می‌شکستند و برگ‌های آن‌ها را جدا می‌کردند تا به شکل مؤثرتری قابل استفاده باشند که نوعی تغییر شکل شیء و آغازهای ابتدایی ابزارسازی است.[۳۲] انسان‌ها مدت‌ها بود که خود را به عنوان «انسانِ ابزارساز» از قلمرو سایر حیوانات متمایز می‌کردند. در واکنش به یافته‌های انقلابی گودال، لویی لیکی نوشت: «اکنون باید انسان را دوباره تعریف کنیم، ابزار را دوباره تعریف کنیم، یا شامپانزه‌ها را به عنوان انسان بپذیریم!»[۳۲][۳۳][۳۴]

گودال گرایش به پرخاشگری و خشونت در میان دسته‌های شامپانزه‌ها را نیز مشاهده کرد. او دید که ماده‌های سلطه‌گر به‌طور عمدی بچه‌های ماده‌شامپانزه‌های دیگر در دسته را می‌کشند تا سلطهٔ خود را حفظ کنند،[۳۱] و این رفتارها گاهی اوقات تا حد همنوع‌خواری نیز پیش می‌رفت.[۳۲] او در مورد این کشف گفت:

در طول ده سال اول مطالعه، اعتقاد من بر این بود [...] که شامپانزه‌های گمبه، عمدتاً بهتر از انسان‌ها هستند. [...] سپس ناگهان دریافتیم که شامپانزه‌ها می‌توانند وحشی باشند – که آن‌ها نیز مانند ما جنبه‌ای تاریک‌تر در طبیعت خود دارند.[۳۲]

او جنگ شامپانزه‌های گمبه (۱۹۷۴–۱۹۷۸) را در سال ۱۹۹۰ در خاطرات خود با عنوان از درون یک پنجره: سی سالِ من با شامپانزه‌های گمبه شرح داد. یافته‌های او دانش معاصر در مورد رفتار شامپانزه‌ها را متحول کرد و شواهد بیشتری بر شباهت‌های اجتماعی بین انسان‌ها و شامپانزه‌ها ارائه داد.[۳۵]

گودال جنبهٔ تهاجمی طبیعت شامپانزه‌ها را در گمبه استریم کشف کرد. او دریافت که شامپانزه‌ها به‌طور سیستماتیک نخستی‌های کوچک‌تر مانند میمون‌های شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را شکار کرده و می‌خورند.[۳۱] گودال دید که یک گروه شامپانزهٔ شکارچی، یک میمون شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را در بالای درخت منزوی کرده و همه راه‌های فرار او را مسدود کردند. سپس یکی از شامپانزه‌ها بالا رفت و میمون شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را گرفت و کشت.[۳۴] سپس دیگران هر کدام بخشی از لاشه را برداشتند و در پاسخ به رفتارهای ملتمسانهٔ سایر اعضای دسته، بخشی را نیز با آن‌ها به اشتراک گذاشتند.[۳۴] شامپانزه‌های گمبه هر ساله تا یک‌سوم از جمعیت میمون‌های شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را کشته و می‌خورند. این کشف به تنهایی یک یافتهٔ علمی بزرگ بود که تصورات قبلی در مورد رژیم غذایی و رفتار شامپانزه‌ها را به چالش کشید.[۳۶]

گودال با نام‌گذاری حیوانات در مطالعات نخستی‌ها به جای اختصاص یک شماره به هر یک، خود را از عرف جامعهٔ علمی جدا کرد. شماره‌گذاری در آن زمان یک عمل تقریباً جهانی بود و تصور می‌شد برای جلوگیری از وابستگی عاطفی به سوژه مورد مطالعه و در نتیجه از دست دادن عینیت، مهم است.[۳۷][۳۸] گودال در سال ۱۹۹۳ نوشت:

هنگامی که در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ بی‌شرمانه از واژه‌هایی مانند «کودکی»، «نوجوانی»، «انگیزه»، «هیجان»، و «خُلق‌وخو» استفاده کردم، مورد انتقاد فراوان قرار گرفتم. بدتر از آن، جرم من پیشنهاد این بود که شامپانزه‌ها «شخصیت» دارند. من ویژگی‌های انسانی را به حیوانات غیرانسانی نسبت می‌دادم و در نتیجه به بدترین گناه رفتارشناسی جانوران – یعنی انسان‌انگاری (anthropomorphism) – متهم شدم.[۳۹]

جدایی او از سایر پژوهشگران همچنین منجر به ایجاد پیوند نزدیک میان او و شامپانزه‌ها و تبدیل شدن او به تنها انسانی شد که تا به حال در جامعهٔ شامپانزه‌ها پذیرفته شده است.[۳۸]

برخی از شامپانزه‌هایی که گودال در طول سال‌های حضورش در گمبه نام‌گذاری کرد عبارتند از:[۴۰]

  • دیوید ریش خاکستری (David Greybeard)، یک نر با چانهٔ خاکستری که نخستین بار با گودال صمیمی شد؛[۴۱]
  • گولیات (Goliath)، دوست دیوید ریش خاکستری، که در ابتدا به دلیل طبیعت جسورانه‌اش آلفا (نر غالب) نامیده شد؛
  • مایک (Mike)، که از طریق زیرکی و بداهه‌پردازی خود، گولیات را به عنوان نر غالب کنار زد؛
  • هامفری (Humphrey)، یک نر بزرگ، قوی و قلدر؛
  • جی‌جی (Gigi)، یک مادهٔ بزرگ و نازا که از «خاله» بودن برای هر بچه‌شامپانزه یا انسانی لذت می‌برد؛
  • آقای مک‌گرِگور (Mr. McGregor)، یک نر مسن ستیزه‌جو؛
  • فلو (Flo)، یک مادهٔ مادر و رده بالا با بینی پیازی و گوش‌های پاره، و فرزندانش؛ فیگان، فابن، فروید، فیفی، و فلینت؛[۴۲][۴۳]
  • فرودو (Frodo)، دومین فرزند بزرگ فیفی، یک نر پرخاشگر که به انسان‌ها، از جمله خود گودال، نیز حمله می‌کرد.[۴۴]

مؤسسهٔ جِین گودال

[ویرایش]

در سال ۱۹۷۷ گودال مؤسسهٔ جِین گودال را تأسیس کرد که از تحقیقات پارک ملی گمبه حمایت می‌کند. او یک رهبر جهانی در تلاش برای حفاظت از شامپانزه‌ها و زیستگاه‌هایشان بود. مؤسسهٔ جین گودال با نوزده دفتر در سراسر جهان، به‌طور گسترده‌ای برای برنامه‌های حفاظت و توسعهٔ مبتنی بر جامعه در آفریقا شناخته می‌شود. برنامهٔ جهانی جوانان این مؤسسه، با نام ریشه‌ها و شاخه‌ها در سال ۱۹۹۱ زمانی آغاز شد که گروهی متشکل از ۱۶ نوجوان محلی در دارالسلام، تانزانیا با گودال در ایوان پشتی خانه‌اش دیدار کردند. آن‌ها مشتاق بودند در مورد مجموعه‌ای از مشکلاتی که از تجربه‌های دست اول خود می‌دانستند و عمیقاً آن‌ها را نگران کرده بود، بحث کنند. تا سال ۲۰۱۰ این سازمان بیش از ۱۰٬۰۰۰ گروه در بیش از ۱۰۰ کشور داشت.[۴۵]

در سال ۱۹۹۲ گودال مرکز توانبخشی شامپانزه‌های چیم‌پونگا در جمهوری کنگو را تأسیس کرد تا از شامپانزه‌هایی که به دلیل تجارت گوشت حیوانات وحشی یتیم شده بودند، مراقبت کند. این مرکز بیش از صد شامپانزه را در سه جزیرهٔ خود نگهداری می‌کند.[۴۶]

در سال ۱۹۹۴ گودال پروژهٔ آزمایشی احیای جنگل و آموزش حوضهٔ دریاچهٔ تانگانیکا (TACARE یا "Take Care") را تأسیس کرد تا از طریق احیای جنگل‌های تپه‌های اطراف پارک ملی گمبه و همزمان آموزش جوامع همسایه در مورد پایداری و آموزش کشاورزی، از زیستگاه شامپانزه‌ها در برابر جنگل‌زدایی محافظت کند. پروژهٔ TACARE همچنین با ارائهٔ دسترسی به آموزش بهداشت باروری و از طریق بورسیه‌های تحصیلی برای تأمین مالی شهریهٔ کالج، از دختران جوان حمایت می‌کند.[۴۷]

به دلیل انباشته شدن یادداشت‌های دست‌نویس، عکس‌ها و داده‌ها در خانهٔ گودال در دارالسلام، در اواسط دههٔ ۱۹۹۰ مرکز مطالعات نخستی‌های مؤسسهٔ جِین گودال در دانشگاه مینه‌سوتا برای نگهداری و سازماندهی این داده‌ها ایجاد شد. تا سال ۲۰۱۱ همه آرشیوهای اصلی جِین گودال در آنجا قرار داشت و دیجیتالی و تجزیه‌وتحلیل شده، و سپس در یک پایگاه دادهٔ آنلاین قرار داده شده‌اند.[۴۸] در ۱۷ مارس ۲۰۱۱ کارل بِیتس، سخنگوی دانشگاه دوک اعلام کرد که بایگانی به دوک منتقل خواهد شد و آن ای. پوزی رئیس انسان‌شناسی فرگشتی دانشگاه دوک بر این مجموعه نظارت خواهد کرد. پوزی که بایگانی را در مینه‌سوتا مدیریت می‌کرد و با گودال در تانزانیا کار کرده بود، به مدت یک سال در دوک مشغول به کار بود.[۴۹]

در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ گودال با مدیرعامل و دوستش مایکل کاماراتا در دو خط تولید محصولات طبیعی از اشمیتز نچرالز و نپتون وِلنِس سولوشنز همکاری کرد. پنج درصد از هر فروش به نفع مؤسسه جِین گودال بود.[۵۰][۵۱][۵۲]

از سال ۲۰۰۴ گودال تقریباً همه وقت خود را به حمایت از شامپانزه‌ها و محیط زیست اختصاص داد و تقریباً ۳۰۰ روز در سال سفر می‌کرد.[۵۳][۵۴] گودال همچنین عضو شورای مشورتی بزرگ‌ترین پناهگاه شامپانزه در خارج از آفریقا یعنی نجات شامپانزه‌ها در شهر فورت پیرس در ایالت فلوریدای ایالات متحده بود.[۵۵]

گودال عضو هیئت مشاوران انجمن حفاظت از شبکه‌های زیرزمینی (SPUN) نیز بود.[۵۶]

کنشگری

[ویرایش]

گودال، برگزاری کنفرانس درک شامپانزه‌ها در سال ۱۹۸۶ که توسط آکادمی علوم شیکاگو میزبانی شد را دلیل تغییر تمرکز خود از صرفاً مشاهدهٔ شامپانزه‌ها به یک دغدغهٔ گسترده‌تر و مهم‌تر در مورد حفاظت از حیوانات و انسان‌ها می‌دانست.[۵۷] او رئیس پیشین مدافعان حیوانات (Advocates for Animals) بود.[۵۸] سازمانی مستقر در ادینبرو، اسکاتلند که علیه استفاده از حیوانات در پژوهش‌های پزشکی، باغ وحش‌ها، کشاورزی و ورزش کمپین می‌کرد.[۵۹][۶۰]

او گیاه‌خوار بود و این رژیم غذایی را به دلایل اخلاقی، زیست‌محیطی و سلامتی توصیه می‌کرد. در کتاب دنیای درونی حیوانات مزرعه (۲۰۰۹) گودال نوشت که «حیوانات مزرعه بسیار آگاه‌تر و باهوش‌تر از آن چیزی هستند که ما تصور می‌کردیم و علیرغم اینکه به عنوان بردگان خانگی پرورش یافته‌اند، موجودات منفردی با حقوق خاص خود هستند. به این ترتیب، شایسته احترام و کمک ما هستند. اگر ما سکوت کنیم، چه کسی از آنها دفاع خواهد کرد؟»[۶۱] گودال همچنین گفت: «هزاران نفری که می‌گویند حیوانات را دوست دارند، یک یا دو بار در روز می‌نشینند تا از گوشت موجوداتی لذت ببرند که با کمترین احترام و مهربانی با آنها رفتار شده تا فقط گوشت بیشتری تولید شود.»[۶۲] در سال ۲۰۲۱ گودال وِگَن شد و کتاب آشپزی با عنوان گوشت کمتر بخور را نوشت.[۶۳]

گودال یک فعال محیط زیست صریح بود و در مورد تأثیرات تغییرات اقلیمی بر گونه‌های در خطر انقراض مانند شامپانزه‌ها سخنرانی می‌کرد. گودال در کنار بنیاد خود، با ناسا همکاری کرد تا از تصاویر ماهواره‌ای سری لندست برای رفع اثرات جنگل‌زدایی بر شامپانزه‌ها و جوامع محلی در غرب آفریقا استفاده کند و به روستاییان اطلاعاتی در مورد شیوه کاهش فعالیت و حفظ محیط زیست خود ارائه دهد.[۶۴] در سال ۲۰۰۰ برای اطمینان از رفتار ایمن و اخلاقی با حیوانات در طول مطالعات رفتارشناسی، گودال به همراه پروفسور مارک بِکوف، سازمان رفتارشناسان برای رفتار اخلاقی با حیوانات را تأسیس کرد.[۶۵]

در سال ۲۰۰۸ گودال سخنرانی با عنوان «دلیلی برای امید» را در مؤسسه صلح و عدالت جوآن بی. کروک دانشگاه سن دیگو ارائه داد[۶۶] و در همان سال از اتحادیه اروپا خواست تا به استفاده از تحقیقات پزشکی بر روی حیوانات پایان دهد و بودجه بیشتری برای روش‌های جایگزین تحقیقات پزشکی تضمین کند.[۶۷] او محوطه جدید نخستی‌ها در باغ وحش ادینبرو را یک تسهیلات فوق‌العاده توصیف کرد که در آن میمون‌ها احتمالاً وضعیت بهتری نسبت به [آنهایی که] در حیات وحش در منطقه‌ای مانند بودونگو زندگی می‌کنند، دارند. جایی که از هر شش میمون یکی در تله سیمی گیر می‌افتد و کشورهایی مانند کنگو که در آن شامپانزه‌ها، میمون‌ها و گوریل‌ها برای غذا به صورت تجاری شکار می‌شوند.»[۶۸] این دیدگاه با موضع مدافعان حیوانات در مورد حیوانات اسیر در تضاد بود.[۶۹] در ژوئن همان سال، او از ریاست سازمان که از سال ۱۹۹۸ در اختیار داشت، استعفا داد و دلیل آن را مشغله زیاد خود عنوان کرد و توضیح داد: «من واقعاً وقتی برای آنها ندارم.»[۷۰] گودال حامی خیریه نگرانی جمعیت «مسائل جمعیت» بود[۷۱] و از سال ۲۰۱۷ سفیر دیزنی نیچر بود.[۷۲]

در سال ۲۰۱۰ گودال از طریق بنیاد جین گودال ائتلافی با شماری از سازمان‌ها مانند انجمن حفاظت حیات وحش (WCS) و دنیای انسانی برای حیوانات (HSUS) تشکیل داد و برای درج همه شامپانزه‌ها از جمله آنهایی که در اسارت هستند، به عنوان گونه در خطر انقراض درخواست داد.[۷۳] در سال ۲۰۱۵ خدمات ماهی و حیات وحش ایالات متحده اعلام کرد که این قانون را می‌پذیرد و همه شامپانزه‌ها به عنوان در خطر انقراض طبقه‌بندی خواهند شد.[۷۴] در سال ۲۰۱۱ او حامی گروه استرالیایی حمایت از حیوانات «بی‌صدا» شد و گفت: «من برای دهه‌ها نگران دامداری کارخانه‌ای بوده‌ام. بخشی به دلیل آسیب عظیمی که به محیط زیست وارد می‌شود و همچنین به دلیل ظلم تکان‌دهنده‌ای که به میلیون‌ها موجود حساس اعمال می‌شود.»[۷۵]

در سال ۲۰۱۲ او نقش چالشگر را در چالش مشارکت در حفاظت با مدرسه دِی او (The DO School) پذیرفت.[۷۶] او با گروهی از کارآفرینان اجتماعی مشتاق همکاری کرد تا کارگاهی برای درگیر کردن جوانان در حفظ تنوع زیستی ایجاد کنند و با کمبود آگاهی جهانی در مورد این موضوع مقابله کنند.[۷۷] در سال ۲۰۱۴ گودال به مدیران ایر فرانس نامه نوشت و از ادامه حمل و نقل میمون‌ها به آزمایشگاه‌ها توسط این شرکت هواپیمایی انتقاد کرد. گودال این عمل را برای میمون‌های درگیر، ظالمانه و تروماتیک خواند. در همان سال، گودال همچنین به مؤسسه ملی سلامت ایالات متحده نامه نوشت تا از آزمایش‌های محرومیت مادرانه بر روی بچه‌میمون‌ها در آزمایشگاه‌های آن مؤسسه انتقاد کند.[۷۸][۷۹]

پیش از انتخابات عمومی بریتانیا در سال ۲۰۱۵ او نامزدی پارلمانی کارولین لوکاس از حزب سبز را تأیید کرد.[۸۰] او منتقد شکار روباه بود و در سال ۲۰۱۵ نامه‌ای را به نمایندگان مجلس امضا کرد که با طرح دیوید کامرون، نخست‌وزیر محافظه‌کار برای اصلاح قانون شکار ۲۰۰۴ مخالفت می‌کرد.[۸۱]

در اوت ۲۰۱۹ از گودال به دلیل مشارکت در علم با یک مجسمه برنزی در میدتاون منهتن در کنار ۹ زن دیگر به عنوان بخشی از پروژه «مجسمه‌ها برای برابری» تقدیر شد.[۸۲] در سال ۲۰۲۰ او از بین‌بردن یا آسیب گسترده به طبیعت (بوم‌کشی) را به عنوان یک جنایت بین‌المللی مطرح کرد و اظهار داشت: «مفهوم اکوساید مدت‌ها است که باید مطرح می‌شد. این می‌تواند به یک تغییر مهم در نحوه درک – و پاسخ – مردم به بحران زیست‌محیطی کنونی منجر شود.»[۸۳][۸۴][۸۵] در همان سال، گودال متعهد شد ۵ میلیون درخت بکارد که بخشی از ابتکار ۱ تریلیون درخت است که توسط مجمع جهانی اقتصاد تأسیس شد.[۸۶]

در سال ۲۰۲۱ گودال از کمیسیون اتحادیه اروپا خواست تا قفس‌گذاری حیوانات مزرعه را لغو کند.[۸۷]

در سال ۲۰۲۱ گودال به کمپین بازنویسی انقراض پیوست تا از طریق کمیک‌ها با بحران آب و هوا و تنوع زیستی مبارزه کند. او به عنوان یکی از مشارکت‌کنندگان در کتاب مهم‌ترین کتاب کمیک روی زمین: داستان‌هایی برای نجات جهان ذکر شده است[۸۸] که در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۱ توسط انتشارات دورلینگ کیندرزلی منتشر شد.[۸۹]

ایستگاه‌های غذارسانی

[ویرایش]

بسیاری از روش‌های استاندارد هدفشان جلوگیری از دخالت مشاهده‌گران است و به‌طور خاص برخی معتقدند که استفاده از ایستگاه‌های تغذیه برای جذب شامپانزه‌های گمبه، الگوهای عادی جستجوی غذا، تغذیه و روابط اجتماعی را تغییر داده است. این استدلال تمرکز کتابی است که توسط مارگارت پاوِر در سال ۱۹۹۱ منتشر شد.[۹۰] پیشنهاد شده است که سطوح بالاتر پرخاشگری و درگیری با گروه‌های دیگر شامپانزه در منطقه به دلیل تغذیه بود که می‌توانست جنگ‌هایی را که گودال توصیف کرد، بین گروه‌های اجتماعی شامپانزه ایجاد کرده باشد. جنبه‌هایی که او در سال‌های پیش از شروع تغذیه مصنوعی در گمبه شاهد آن نبود. بنابراین، برخی، مشاهدات گودال را به عنوان تحریف رفتار عادی شامپانزه می‌دانند.[۹۱]

خود گودال نیز اذعان کرد که تغذیه به پرخاشگری در داخل و بین گروه‌ها کمک کرده است. اما تأکید داشت که این تأثیر محدود به تغییر شدت و نه ماهیت درگیری شامپانزه‌ها بوده است. همچنین اظهار داشت که تغذیه برای مؤثر بودن کلی مطالعه ضروری بود. کریگ استنفورد از مرکز تحقیقات جِین گودال در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی می‌گوید که پژوهشگرانی که مطالعاتی را بدون تأمین مصنوعی غذا انجام می‌دهند، در مشاهده هرگونه رفتار اجتماعی شامپانزه‌ها به ویژه آنهایی که مربوط به درگیری بین گروهی هستند، با مشکل مواجه می‌شوند.[۹۲]

برخی پژوهش‌ها مانند مطالعات کریکت سانز در مثلث گوالوگو (کنگو) و کریستوف بوش در پارک ملی تای (ساحل عاج)، پرخاشگری مشاهده شده در مطالعات گمبه را نشان نداده‌اند.[۹۳] با این حال، دیگر نخستی‌شناسان با این نظر که مطالعات دارای نقص هستند، مخالفند. برای نمونه، جیم مور انتقادی بر ادعاهای مارگارت پاوِر ارائه می‌دهد[۹۴] و برخی مطالعات بر روی گروه‌های دیگر شامپانزه پرخاشگری مشابه در گمبه را حتی در غیاب تغذیه نیز نشان داده‌اند.[۹۵]

در مصاحبه‌ای با هالیوود ریپورتر در نوامبر ۲۰۱۷ از گودال در مورد ایستگاه‌های تغذیه و بحث‌هایی که دریافت کرده بود، سؤال شد. گودال اذعان کرد که در زمان حال با ایستگاه‌های تغذیه ادامه نخواهد داد زیرا در آن زمان مطلقاً دانشی وجود نداشت که شامپانزه‌ها می‌توانند بیماری‌های عفونی انسانی را بگیرند.[۹۶]

دیدگاه‌ها و آثار مکتوب

[ویرایش]

پاگنده (Bigfoot)

[ویرایش]

گودال به خاطر حمایت از این که ممکن است هنوز گونه‌های کشف نشده‌ای از نخستی‌ها از جمله کریپتیدها (موجودات ناشناخته‌ای که وجودشان ثابت نشده) مانند ساسکواچ، یِرِن و انواع دیگر پاگنده وجود داشته باشند، شناخته شده بود. او در مصاحبه‌ها و مناظرات مختلف دربارهٔ این احتمال صحبت کرد.[۹۷][۹۸][۹۹] در سال ۲۰۱۲ وقتی هافینگتون پست از او در این مورد پرسید، گودال پاسخ داد: «من مجذوبم و واقعاً دوست دارم که آنها وجود داشته باشند» و افزود: «البته عجیب است که هرگز حتی یک پوست یا موی معتبر از پاگنده پیدا نشده است. اما من همه گزارش‌ها را خوانده‌ام.»[۱۰۰]

دین و معنویت

[ویرایش]

گودال در خانواده‌ای کنگره‌گرا بزرگ شد. او در جوانی، کلاس‌های شبانه تئوسوفی (فلسفه الهی) را گذراند. خانواده‌اش گاهی به کلیسا می‌رفتند. اما گودال در دوران نوجوانی با انتصاب کشیش جدیدی به نام تروور دیویس به‌طور منظم‌تری شروع به رفتن به کلیسا کرد. او نوشت: «او بسیار باهوش بود و موعظه‌هایش قدرتمند و تأمل‌برانگیز بودند… می‌توانستم ساعت‌ها به صدای او گوش دهم… دیوانه‌وار عاشقش شدم… ناگهان دیگر هیچ‌کس مجبور نبود مرا تشویق به رفتن به کلیسا کند. در واقع مراسم کلیسا هیچ وقت برای رضایت من کافی نبود.» گودال دربارهٔ کشف بعدی خود مبنی بر آتئیست (خداناباوری) و آگنوستیک (ندانم‌گرایی) بودن بسیاری از همکاران علمی‌اش نوشت: «خوشبختانه، وقتی به کمبریج رسیدم بیست و هفت ساله بودم و باورهای من از قبل شکل گرفته بودند، به طوری که تحت تأثیر این نظرات قرار نگرفتم.»[۱۰۱]

گودال در کتابش در سال ۱۹۹۹ با عنوان دلیلی برای امید: یک سفر معنوی پیامدهای یک تجربه عرفانی که در کلیسای جامع نتردام در سال ۱۹۷۷ داشت را توصیف کرد: «از آنجایی که نمی‌توانم باور کنم که این نتیجه شانس بوده است، باید به ضدِ شانس اعتراف کنم. بنابراین باید به یک نیروی هدایت‌گر در جهان ایمان داشته باشم – به عبارت دیگر، باید به خدا ایمان داشته باشم.»[۱۰۲] در سپتامبر ۲۰۱۰ هنگامی که از او پرسیده شد آیا به خدا اعتقاد دارد، گودال گفت: «من هیچ تصوری از اینکه خدا کیست یا چیست، ندارم. اما به یک نیروی معنوی بزرگ اعتقاد دارم. این را به ویژه زمانی که در طبیعت هستم احساس می‌کنم. این چیزی است که از من یا هر کس دیگری بزرگتر و قوی‌تر است. من آن را حس می‌کنم و همین برای من کافی است.»[۱۰۳] در همان سال وقتی از او پرسیدند که آیا هنوز خود را مسیحی می‌داند، گودال به گاردین گفت: «فکر می‌کنم همین‌طور است؛ من به عنوان یک مسیحی بزرگ شدم.» او همچنین اظهار داشت که هیچ تناقضی بین فرگشت و اعتقاد به خدا نمی‌بیند.[۱۰۴]

گودال در پیشگفتار خود در کتاب هوش کیهان (۲۰۱۷) اثر اروین لازلو، فیلسوف علم که از تئوری آگاهی کوانتومی حمایت می‌کند، نوشت: «ما باید بپذیریم که یک هوشمندی فرایند [فرگشت] را هدایت می‌کند که جهان و حیات بر روی زمین توسط یک خالق ناشناخته و غیرقابل شناخت، یک موجود عالی، یک نیروی معنوی بزرگ، الهام گرفته و آگاهی داده شده‌اند.»[۱۰۵]

بذرهای امید (Seeds of Hope)

[ویرایش]

در سال ۲۰۱۳ گودال کتاب بذرهای امید را با همکاری گیل هادسون نوشت که نقش حیاتی درختان و گیاهان در جهان ما را بررسی می‌کرد. در ۲۲ مارس همان سال، گروه کتاب هاچت اعلام کرد که انتشار کتاب جدید گودال و هادسون در ۲ آوریل طبق برنامه‌ریزی منتشر نخواهد شد. زیرا بخش‌هایی از آن سرقت ادبی شده بود.[۱۰۶] یک منتقد برای واشینگتن پست بخش‌هایی بدون منبع را کشف کرد که از وبگاه‌هایی در مورد چای ارگانیک و تنباکو و یک وبگاه آماتوری طالع‌بینی و همچنین از ویکی‌پدیا کپی شده بودند.[۱۰۷] گودال عذرخواهی کرد و اظهار داشت: «برای من مهم است که منابع مناسب ذکر شوند و من با جدیت با تیمم برای رسیدگی به همه موارد نگرانی کار خواهم کرد. هدف من این است که اطمینان حاصل کنم که وقتی این کتاب منتشر می‌شود نه تنها از بالاترین استانداردها برخوردار است، بلکه تمرکز بر پیام‌های حیاتی است که منتقل می‌کند.»[۱۰۸]

این کتاب در ۱ آوریل ۲۰۱۴ پس از بازبینی و افزودن ۵۷ صفحه یادداشت‌های پایانی منتشر شد.[۱۰۹] پس از انتشار، گودال اتهامات سرقت ادبی را به گردن یادداشت‌برداری آشفته خود انداخت و پس از اتهامات، کتاب را بازبینی کرد.[۱۱۰]

زندگی شخصی و درگذشت

[ویرایش]
دیم والری جین موریس گودال

گودال دو بار ازدواج کرد. او در ۲۸ مارس ۱۹۶۴ با نجیب‌زاده هلندی و عکاس حیات وحش، بارون هوگو ون لاویک در کلیسای قدیمی چلسی در لندن ازدواج کرد و در طول ازدواجشان به عنوان بارونِس جِین وَن لاویک گودال شناخته می‌شد.[۱۱۱] این زوج صاحب یک پسر شدند. آنها در سال ۱۹۷۴ طلاق گرفتند. سال بعد، او با دِرِک برایسِن یکی از اعضای پارلمان تانزانیا و مدیر پارک‌های ملی آن کشور، ازدواج کرد برایسن در اکتبر ۱۹۸۰ بر اثر سرطان درگذشت. به دلیل موقعیت برایسِن در دولت تانزانیا به عنوان رئیس سیستم پارک‌های ملی کشور، او توانست از پروژه تحقیقاتی گودال محافظت کند و محدودیت گردشگری را در گمبه اعمال نماید.[۱۱۲]

گودال اظهار داشت که سگ‌ها حیوان مورد علاقه او هستند.[۱۱۳] او به ادراک‌پریشی چهره‌ای مبتلا بود که تشخیص چهره‌های آشنا را برایش دشوار می‌کرد.[۱۱۴] او در بورنموث زندگی می‌کرد.[۱۱۵]

درگذشت و ادای احترام

[ویرایش]

گودال در ۱ اکتبر ۲۰۲۵ در سن ۹۱ سالگی بر اثر ایست قلبی[۱۱۶] در بورلی هیلز کالیفرنیا[۱۱۷] در حین یک تور سخنرانی در ایالات متحده درگذشت.[۸][۱۱۸]

بسیاری به او ادای احترام‌های کردند. شاهزاده هری، دوک ساسکس و مگان، دوشس ساسکس[۱۱۹] او را «یک انسان‌دوست روشن‌بین، دانشمند، دوست سیاره، و دوست ما» توصیف کردند. لئوناردو دی‌کاپریو گفت: «امروز یک قهرمان واقعی برای سیاره، الهام‌بخش میلیون‌ها نفر و یک دوست عزیز را از دست دادیم.»[۱۲۰] آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد گفت که او «یک میراث فوق‌العاده برای بشریت و سیاره ما به جا می‌گذارد» و از «تلاش‌های مادام‌العمر او در حفاظت از محیط زیست و حمایت قوی او از سازمان ملل» قدردانی کرد.[۱۲۱]

در فرهنگ عامه

[ویرایش]

کارتون گری لارسون

[ویرایش]

در سال ۱۹۸۷ گری لارسون کارتونی از مجموعه اون طرفیا منتشر کرد که در آن دو شامپانزه مشغول نظافت یکدیگر هستند و یکی از آنها یک موی بلوند پیدا می‌کند و می‌گوید: «داری یک 'تحقیق' کوچولو دیگر با اون هرزه جِین گودال انجام می‌دی؟»[۱۲۲] مؤسسه جِین گودال این کارتون را جنایت نامید و در نامه‌ای که توسط وکلای آن تنظیم شده بود، به لارسون و سندیکایش اعتراض کرد. گودال که در آن زمان در آفریقا بود، بعداً این کارتون را خنده‌دار دانست.[۱۲۳] او بعداً آن را به عنوان تصویر مورد علاقه خود از خودش در فرهنگ عامه معرفی کرد.[۱۲۴]

لارسون سود حاصل از فروش یک تی‌شرت با این کارتون را به مؤسسه جِین گودال پیشنهاد داد.[۱۲۵] گودال پیشگفتار کتاب گالری سمت دور ۵ را نوشت و نسخه خود از این جنجال را شرح داد.[۱۲۶] او ایده‌های خلاقانه لارسون را که اغلب رفتار انسان‌ها و حیوانات را مقایسه و تضاد می‌دهد، ستود. در سال ۱۹۸۸ لارسون از مرکز تحقیقات گودال در تانزانیا بازدید کرد و توسط یک شامپانزه به نام فرودو مورد حمله قرار گرفت.[۱۲۲][۱۲۷]

لگو

[ویرایش]

در ۳ مارس ۲۰۲۲ به مناسبت ماه تاریخ زنان و روز جهانی زن، گروه لگو مجموعه شماره ۴۰۵۳۰، با عنوان «ادای احترام به جِین گودال» را منتشر کرد که شامل یک مینی‌فیگور از گودال و سه شامپانزه در یک صحنه جنگل آفریقایی بود.

موسیقی

[ویرایش]

آهنگ جِین از استیوی نیکس که در سال ۱۹۹۰ نوشته شده است، زندگی و کار گودال را گرامی می‌دارد. این آهنگ آخرین قطعه از آلبوم فرشته خیابانی نیکس در سال ۱۹۹۴ است.

تلویزیون

[ویرایش]

سیمپسون‌ها در قسمت ۲۰۰۱ سیمپسون سافاری گودال را تقلید کردند، که در آن شخصیت پژوهشگر دانشمند، دکتر جوآن بوش‌وِل به عنوان یک تقلید غیرمستقیم از او نوشته شده بود.[۱۲۸] او در سال ۲۰۱۹ در قسمت گوریل‌ها بر روی دکل صداپیشگی شخصیت خودش را انجام داد.[۱۲۹]

گودال همچنین در قسمت مشکل با داروین از وایلد ثورنبریز صداپیشگی شخصیت خودش را انجام داد. جایی که او در حال بازدید از یک پناهگاه شامپانزه در تانزانیا به تصویر کشیده می‌شود.[۱۳۰][۱۳۱] این قسمت بعدها توسط کیکی ثورپ به یک کتاب کودک تبدیل شد.

عروسک

[ویرایش]

در سال ۲۰۲۲ شرکت متل یک عروسک باربی با تم گودال را که از پلاستیک بازیافتی ساخته شده بود، در لباس کار میدانی با دوربین دوچشمی و دفترچه یادداشت منتشر کرد. طبق گفته متل، این عروسک به پاس دهه‌ها فداکاری، تحقیقات پیشگامانه، و دستاوردهای قهرمانانه او به عنوان یک محیط‌بان، متخصص رفتار حیوانات و فعال ساخته شده است.

جوایز و افتخارات

[ویرایش]

گودال افتخارات بسیاری برای فعالیت‌های زیست‌محیطی و بشردوستانه خود و همچنین دیگر موارد دریافت کرد. در افتخارات سال نو ۱۹۹۵ او به عنوان فرمانده نشان امپراتوری بریتانیا برای خدمات به جانورشناسی منصوب شد[۱۳۲] و در افتخارات تولد ۲۰۰۳ به دیم فرمانده همین نشان (DBE) برای خدمات به محیط زیست و حفاظت ارتقا یافت.[۱۳۳] مراسم اعطای دیم‌هود در کاخ باکینگهام در سال ۲۰۰۴ برگزار شد.[۱۳۴] در آوریل ۲۰۰۲ کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل، گودال را پیام‌آور صلح سازمان ملل متحد نامید.[۱۳۵] افتخارات دیگر او شامل جایزه تایلر برای دستاورد زیست‌محیطی، نشان لژیون دونور فرانسه، مدال تانزانیا، جایزه کیوتو ژاپن، نشان بنجامین فرانکلین در علوم زیستی، جایزه گاندی-کینگ برای عدم خشونت و جوایز شاهدخت آستوریاس اسپانیا بود.

گودال همچنین عضو هیئت مشورتی مجله بی‌بی‌سی وایلدلایف و حامی سازمان مسائل جمعیت (که قبلاً صندوق جمعیت بهینه بود) بود.

گودال تقدیرها، افتخارات و جوایز بسیاری را از دولت‌های محلی، مدارس، مؤسسات و موسسات خیریه در سراسر جهان دریافت کرد. شرکت والت دیزنی با یک پلاک بر روی درخت زندگی در پارک موضوعی قلمرو حیوانات دیزنی، همراه با حکاکی شامپانزه محبوب او دیوید ریش خاکستری، شامپانزه اصلی که در سال اول حضور گودال در گمبه به او نزدیک شد، از گودال تقدیر کرد.[۱۳۶] او عضو فرهنگستان هنر و علوم آمریکا و انجمن فلسفی آمریکا بود.[۱۳۷][۱۳۸]

در سال ۲۰۱۰ دیو متیوس و تیم رینولدز یک کنسرت خیریه در تالار دی‌اِی‌آر کانستیتوشن در واشینگتن دی.سی. برگزار کردند تا گمبه ۵۰: جشن جهانی تحقیقات پیشگامانه جِین گودال بر روی شامپانزه و چشم‌انداز الهام‌بخش او برای آینده ما را گرامی بدارند.[۱۳۹] مجله تایم در سال ۲۰۱۹ گودال را به عنوان یکی از ۱۰۰ فرد تأثیرگذار جهان معرفی کرد.[۱۴۰] در سال ۲۰۲۱ او جایزه تمپلتون را دریافت کرد.[۱۴۱]

در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ گودال سردبیر مهمان برنامه تودی رادیو بی‌بی‌سی ۴ بود.[۱۴۲][۱۴۳] او فرانسیس کالینز را برای اجرای برنامه اندیشه برای روز انتخاب کرد.[۱۴۴]

در سال ۲۰۲۲ گودال مدال استیون هاوکینگ برای ارتباطات علمی را به خاطر مطالعه بلندمدت خود بر تعاملات اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌های وحشی دریافت کرد.[۱۴۵]

در آوریل ۲۰۲۳ گودال در مراسمی در لاهه هلند به عنوان افسر نشان اورانژ-ناسائو معرفی شد.[۱۴۶][۱۴۷]

در اکتبر ۲۰۲۴ گودال سخنرانی برای تاریخ را در یونسکو ایراد کرد.[۱۴۸] او یک پیام خوش‌بینانه در مورد حفاظت و نقشی که هر فرد می‌تواند با آموزش جوانان و جوامع برای حفاظت و احترام به جهان طبیعی ایفا کند، ارائه داد.

در ژانویه ۲۰۲۵ گودال مدال آزادی ریاست جمهوری را از رئیس‌جمهور جو بایدن دریافت کرد.[۱۴۹]

آثار

[ویرایش]

کتاب‌ها

[ویرایش]
  • ۱۹۶۹: دوستان من، شامپانزه‌های وحشی
  • ۱۹۷۱: قاتلان بی‌گناه (با همکاری ه. ون لاویک)
  • ۱۹۷۱: در سایه انسان. به ۴۸ زبان منتشر شد.
  • ۱۹۸۶: شامپانزه‌های گمبه: الگوهای رفتاری. جایزه آر.آر. هاوکینز برای برجسته‌ترین کتاب فنی، علمی یا پزشکی سال ۱۹۸۶.
  • ۱۹۹۰: از درون یک پنجره: ۳۰ سال مشاهده شامپانزه‌های گمبه. به بیش از ۱۵ زبان ترجمه شد.
  • ۱۹۹۱: چشم‌اندازهای کالیبان (با همکاری دِیل پیترسون، دکتری).
  • ۱۹۹۹: خویشاوندی وحشیانه (با همکاری مایکل نیکولز).
  • ۱۹۹۹: دلیلی برای امید: یک سفر معنوی (با همکاری فیلیپ بِرمن).
  • ۲۰۰۰: ۴۰ سال در گمبه.
  • ۲۰۰۰: آفریقا در خون من (ویرایش توسط دِیل پیترسون).
  • ۲۰۰۱: فراتر از بی‌گناهی: یک زندگی‌نامه در نامه‌ها، سال‌های پایانی (ویرایش توسط دِیل پیترسون).
  • ۲۰۰۲: ده اعتماد: آنچه باید انجام دهیم تا از حیواناتی که دوست داریم مراقبت کنیم (با همکاری مارک بِکوف).
  • ۲۰۰۵: برداشت برای امید: راهنمای تغذیه آگاهانه.
  • ۲۰۰۹: امید برای حیوانات و دنیایشان: چگونه گونه‌های در خطر انقراض از لبهٔ نابودی نجات داده می‌شوند.
  • ۲۰۱۳: بذرهای امید: حکمت و شگفتی از دنیای گیاهان (با همکاری گیل هادسون).
  • ۲۰۲۱: کتاب امید، با همکاری داگلاس آبرامز و گیل هادسون.

کتاب‌های کودکان

[ویرایش]
  • ۱۹۷۲: گراپ: بچه بوته‌ای (با همکاری ه. ون لاویک).
  • ۱۹۸۸: زندگی من با شامپانزه‌ها.
  • ۱۹۸۹: کتاب خانواده شامپانزه. جایزه یونیسف برای بهترین کتاب کودک سال ۱۹۸۹.
  • ۱۹۸۹: دنیای حیوانات جِین گودال: شامپانزه‌ها.
  • ۱۹۸۹: سری خانواده حیوانات: خانواده شامپانزه؛ خانواده شیر؛ خانواده فیل؛ خانواده گورخر؛ خانواده زرافه؛ خانواده بابون؛ خانواده کفتار؛ خانواده گوزن یالدار.
  • ۱۹۹۴: با عشق، نیویورک.
  • ۱۹۹۹: دکتر وایت (تصویرگر: جولی لیتی).
  • ۲۰۰۰: عقاب و سسک (تصویرگر: الکساندر رایخستاین).
  • ۲۰۰۱: شامپانزه‌هایی که دوستشان دارم: نجات دنیای آنها و دنیای خودمان.
  • ۲۰۰۲: (پیشگفتار) «آهسته، آهسته، آهسته،» تنبل گفت اثر اریک کارل.
  • ۲۰۰۴: ریکی و هِنری: یک داستان واقعی (با همکاری آلن مارکس).

فیلم‌ها

[ویرایش]

گودال موضوع بیش از ۴۰ فیلم بوده است:

  • ۱۹۶۵: خانم گودال و شامپانزه‌های وحشی.
  • ۱۹۷۳: جِین گودال و دنیای رفتار حیوانات: سگ‌های وحشی آفریقا.
  • ۱۹۷۵: خانم گودال: داستان کفتار.
  • ۱۹۷۶: "شیرهای سرنگتی".
  • ۱۹۸۴: در میان شامپانزه‌های وحشی.
  • ۱۹۸۸: مردم جنگل.
  • ۱۹۹۰: هشدار شامپانزه.
  • ۱۹۹۰: زندگی و افسانه جِین گودال.
  • ۱۹۹۰: شامپانزه‌های گمبه.
  • ۱۹۹۵: پسران فیفی.
  • ۱۹۹۶: دفتر خاطرات شامپانزه.
  • ۱۹۹۷: ذهن حیوانات.
  • ۲۰۰۰: جِین گودال: دلیلی برای امید.
  • ۲۰۰۱: "شامپانزه‌ها ماییم، در فصل ۱۱، قسمت ۸".
  • ۲۰۰۲: شامپانزه‌های وحشی جِین گودال (فرمت آیمکس).
  • ۲۰۰۵: بازگشت جِین گودال به گمبه.
  • ۲۰۰۶: شامپانزه‌ها، چقدر شبیه ما.
  • ۲۰۰۷: وقتی حیوانات صحبت می‌کنند، باید گوش کنیم.
  • ۲۰۱۰: سفر جِین.
  • ۲۰۱۲: شامپانزه.
  • ۲۰۱۷: جِین، فیلم مستند بیوگرافی.
  • ۲۰۱۸: چراغ‌های قطب جنوب زاید.
  • ۲۰۱۹: کاوش هانس هاس.
  • ۲۰۲۰: جِین گودال: امید، فیلم مستند بیوگرافی.
  • ۲۰۲۳: جِین گودال: دلایلی برای امید (مستند آیمکس).

جستارهای وابسته

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ Goodall, Jane (1966). Behaviour of free-living chimpanzees. repository.cam.ac.uk (PhD thesis). OCLC 1063634333. EThOS uk.bl.ethos.727585.
  2. ↑ "Dame Jane Goodall". Woman's Hour. 26 January 2010. BBC Radio 4. http://www.bbc.co.uk/programmes/p00tr6ks.
  3. ↑ The Biography Channel (2010). "Jane Goodall Biography". Archived from the original on 10 August 2010. Retrieved 28 July 2010.
  4. ↑ Holloway, M. (1997) Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate, Scientific American 277(4), 42–44.
  5. ↑ Greenfield, Patrick; Weston, Phoebe; Horton, Helena (2 October 2025). "'A remarkable ability to inspire': global tributes pour in for Jane Goodall". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 2 October 2025.
  6. ↑ Dalton, Jane (2 October 2025). "Jane Goodall, pioneering chimpanzee expert, dies aged 91". The Independent (به انگلیسی). Retrieved 2 October 2025.
  7. ↑ "Jane in the Forest Again". National Geographic. April 2003. Archived from the original on 10 December 2007. Retrieved 17 November 2014.
  8. 1 2 Cohen, Rebecca; Mullen, Austin; Bush, Evan; Madani, Doha (1 October 2025). "Jane Goodall, renowned chimpanzee researcher and animal advocate, dies at 91". NBC News (به انگلیسی). Retrieved 1 October 2025.
  9. ↑ "Jane Goodall, Board Member". Nonhuman Rights Project. Retrieved 13 November 2022.
  10. 1 2 3 4 5 The Biography Channel (2010). "Jane Goodall Biography". Archived from the original on 10 August 2010. Retrieved 28 July 2010.
  11. ↑ "Morris-Goodall, Valerie J" in Register of Births for Hampstead Registration District, volume 1a (1934), p. 748.
  12. ↑ England & Wales, Civil Registration Death Index, 1916–2007.
  13. ↑ 1911 England Census
  14. ↑ Goodall, Jane; Phillip Berman (2000). Reason for Hope: A Spiritual Journey. New York: Warner Books. p. 4. ISBN 978-0-446-67613-7.
  15. 1 2 3 "Early Days". Jane Goodall Institute. 2010. Retrieved 28 July 2010.
  16. ↑ "Jane Goodall Biography and Interview". www.achievement.org. American Academy of Achievement.
  17. ↑ Jane Goodall helps humans and animals live together. Arusha, Tanzania: TED (conference). June 2007. Retrieved 28 July 2010.
  18. 1 2 Richards, Peter (2000). "Profile: Mirror of Humankind". Cambridge Alumni Magazine (44): 10–13. When I came up to Cambridge in 1962, I had no degree of any sort.
  19. ↑ Morell, Virginia (1995). Ancestral Passions: the Leakey family and the quest for humankind's beginnings. New York: Simon & Schuster. p. 242. ISBN 978-0-684-80192-6.
  20. ↑ Goodall, Jane; Peterson, Dale (25 September 2002). Beyond Innocence: An Autobiography in Letters: The Later Years. Houghton Mifflin Harcourt. p. 1. ISBN 978-0-618-25734-8. Retrieved 13 July 2011.
  21. ↑ Morgen, B. (Director). (2017). Jane [Motion Picture]. United States: National Geographic Studios
  22. ↑ CBC/Radio Canada, She Walks with Apes, accessed 16 January 2022
  23. ↑ Latson, Jennifer (14 July 2015). "How Jane Goodall Made a Scientific Breakthrough Without a College Degree". Time Magazine. Archived from the original on 27 June 2023. Retrieved 27 June 2023. Goodall (who eventually earned a PhD in ethology at Cambridge University, where she was one of the few to do so without first earning a bachelor's degree, per PBS)
  24. ↑ Anon (3 March 1996). "Nature: Jane Goodall's Story". PBS. Retrieved 27 June 2023. Goodall's discoveries were brought to the public's attention by a 1965 National Geographic television documentary, which vaulted her to international prominence and quieted her doubters. That same year, England's Cambridge University awarded Goodall an honorary doctorate; she is one of only a handful of people to earn that distinction without having first completed four years of college.
  25. ↑ "Newnham College Honorary Fellows – Jane Goodall (2019)". Newnham College, Cambridge. Dame Jane Goodall DBE (BA Newnham College 1961, Natural Sciences; PhD Darwin College 1964).
  26. 1 2 Goodall, Jane (1966). Behaviour of free-living chimpanzees. repository.cam.ac.uk (PhD thesis). OCLC 1063634333. EThOS uk.bl.ethos.727585.
  27. 1 2 "Curriculum Vitae, Jane Goodall, PhD, DBE" (PDF). Jane Goodall Institute. Archived from the original (PDF) on 26 April 2012. Retrieved 28 July 2010.
  28. ↑ Dale Peterson (11 November 2014). Jane Goodall: The Woman Who Redefined Man. Houghton Mifflin Harcourt. p. 261. ISBN 978-0-547-52579-2.
  29. ↑ "Dr. Jane Goodall: An appreciation post". Tellurisan Tresures. 21 February 2021. Retrieved 1 October 2025.
  30. ↑ "Study Corner – Gombe Timeline". Jane Goodall Institute. 2010. Retrieved 28 July 2010.
  31. 1 2 3 4 5 6 7 "Jane Goodall's Wild Chimpanzees". Public Broadcasting Service (PBS). 1996. Retrieved 28 July 2010.
  32. 1 2 3 4 5 Goodall, Jane. Reason for Hope: A Spiritual Journey. New York: Warner Books, 1999.
  33. ↑ "Tool Use". www.janegoodall.org. Archived from the original on 8 January 2014. Retrieved 21 September 2009.
  34. 1 2 3 The Jane Goodall Institute: "Chimpanzee Central", 2008.
  35. ↑ Wilson, Michael Lawrence (2021). "Insights into human evolution from 60 years of research on chimpanzees at Gombe". Evolutionary Human Sciences (به انگلیسی). 3. doi:10.1017/ehs.2021.2. ISSN 2513-843X. PMC 7886264. PMID 33604500. {{cite journal}}: Unknown parameter |article-number= ignored (help)
  36. ↑ Tresz, Hilda. "What chimpanzees do?" (PDF). www.chimpanzoo.org.
  37. ↑ Blum, Deborah (26 November 2006). "The Primatologist". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Archived from the original on 29 October 2018. Retrieved 16 October 2020.
  38. 1 2 "Jane Goodall". National Geographic Society (به انگلیسی). 13 November 2017. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 16 October 2020.
  39. ↑ Goodall, Jane (1993). Cavalieri, Paola (ed.). The Great Ape Project: Equality Beyond Humanity. London: Fourth Estate. p. 10. ISBN 978-1-85702-126-4.
  40. ↑ See Kasakela chimpanzee community for a more complete list and details.
  41. ↑ Gombe National Park, Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  42. ↑ Flo (approx. 1929–1972), Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  43. ↑ Fifi (1958–2004), Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  44. ↑ Fallow, A. (2003). "Frodo, the Alpha Male". National Geographic Society. Archived from the original on 28 December 2007. Retrieved 4 March 2009.
  45. ↑ "Our History". Roots & Shoots. The Jane Goodall Institute. Archived from the original on 20 July 2011. Retrieved 14 July 2010.
  46. ↑ Westoll, Andrew. "In an African sanctuary, help and hope for orphaned chimps" The Globe And Mail
  47. ↑ Barwacz, Allison (10 July 2019). "Esri, Jane Goodall Institute partner to protect ecosystems".
  48. ↑ "JGICPS". The Jane Goodall Institute. Archived from the original on 10 February 2011. Retrieved 3 February 2011.
  49. ↑ "Goodall papers headed to Duke". Winston-Salem Journal. 18 March 2011. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 18 March 2011.
  50. ↑ "Schmidt's Naturals, Jane Goodall Institute partner on deodorants". Drug Store News (به انگلیسی). Retrieved 27 July 2021.
  51. ↑ "'Wonders of Africa': Dr. Jane Goodall Launches Essential Oil Kit—All Sourced From Africa". OK Magazine (به انگلیسی). 18 September 2020. Retrieved 27 July 2021.
  52. ↑ "Jane Goodall Co-Develops Natural Product Line With Neptune Wellness & IFF". Beauty Packaging. Retrieved 27 July 2021.
  53. ↑ Bender, Kristin (2 October 2009). "Goodall promotes peace, youth empowerment at talk in Berkeley". The Oakland Tribune. Archived from the original on 18 January 2012. Retrieved 10 October 2009.
  54. ↑ Coward, Ros (10 October 2004). "New mission for chimps' champion". The Guardian. Retrieved 12 January 2016.
  55. ↑ chimpadmi. "Staff Category: Advisory Council". Save the Chimps (به انگلیسی). Retrieved 17 October 2021.
  56. ↑ SPUN (2021-11-30). "First nonprofit to map the Earth's fungal networks receives record multi-million donation, signaling new frontier in global conservation". GlobeNewswire News Room (به انگلیسی). Retrieved 2025-10-03.
  57. ↑ Johnson, Steve (19 August 2016). "Goodall Recalls '86 Chicago Lesson". Chicago Tribune. Section 1; p. 3.
  58. ↑ Walker, Tim (23 May 2008). "Is Jane Goodall about to lose her post?". The Telegraph. Archived from the original on 11 January 2022. Retrieved 3 May 2020.
  59. ↑ "Leading anthropologist and activist Jane Goodall received a Greek gift for her 89th birthday". Greek City Times. 3 April 2023. Retrieved 4 June 2024.
  60. ↑ "OneKind.Scot campaigns". OneKind. Archived from the original on 25 March 2017. Retrieved 3 May 2020.
  61. ↑ Hatkoff, Amy. 2009. The Inner World of Farm Animals, p. 13.
  62. ↑ Baur, Gene; Stone, Gene (2015). Living the Farm Sanctuary Life: The Ultimate Guide to Eating Mindfully, Living Longer, and Feeling Better Every Day. Harmony/Rodale. p. 10. ISBN 978-1-62336-489-2.
  63. ↑ Gwinn, Alison (16 March 2021). "Jane Goodall Shares Recipes, and a Mission". AARP. Retrieved 17 June 2022. A longtime vegetarian and now vegan, Goodall
  64. ↑ Hille, Karl (24 January 2017). "How Satellite Data Changed Chimpanzee Conservation Efforts". NASA. Retrieved 29 March 2020.
  65. ↑ Clayton, Philip, and Jim Schaal, editors. "Jane Goodall." Practicing Science, Living Faith: Interviews with Twelve Leading Scientists, by William Phillips, Columbia University Press, New York, 2007, pp. 15–40. JSTOR 10.7312/clay13576.6 Accessed 1 April 2020.
  66. ↑ "Jane Goodall" (PDF). swanmeadschool.co.uk. Archived from the original (PDF) on 1 August 2020.
  67. ↑ "Dr Jane Goodall appeals to EU to impose ban on animal testing". (28 May 2008). Associated Press.
  68. ↑ Mike Wade, "Zoos are best hope, says Jane Goodall". The Times, 20 May 2008. Retrieved 18 July 2008.
  69. ↑ Tim Walker, Is Jane Goodall about to lose her post?, The Daily Telegraph, 23 May 2008. Retrieved 18 July 2008. "She's entitled to her opinion, but our position isn't going to change. We oppose the keeping of animals in captivity for entertainment."
  70. ↑ Yudhijit Bhattacharjee, "Defending captivity". Science, Vol. 320. no. 5881, p. 1269, 6 June 2008. Retrieved 18 July 2008.
  71. ↑ "Population Matters Patrons". www.populationmatters.org. Archived from the original on 25 June 2014.
  72. ↑ "Bears: Production Notes" (PDF). The Walt Disney Company. The Walt Disney Studios. p. 20. Archived from the original (PDF) on 11 July 2017. Retrieved 6 June 2014.
  73. ↑ "Petition Before the Fish and Wildlife Service" (PDF). Humane Society. 16 March 2010. Archived from the original (PDF) on 3 August 2019. Retrieved 8 April 2020.
  74. ↑ St. Fleur, Nicholas (12 June 2015). "U.S. Will Call All Chimps 'Endangered'". The New York Times.
  75. ↑ "Voiceless, the animal protection institute". Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 4 December 2013.
  76. ↑ "Internationales Kooperationsprojekt 'Engage in Conservation'". Archived from the original on 12 March 2014. Retrieved 12 March 2014.
  77. ↑ "Conservation Challenge". Archived from the original on 15 August 2013. Retrieved 12 March 2014.
  78. ↑ Meikle, James (20 May 2014). "Jane Goodall and Peter Gabriel urge Air France to stop ferrying lab monkeys". The Guardian. Retrieved 28 January 2015.
  79. ↑ King, Barbara (11 September 2014). "Still Now, Should Lab Monkeys Be Deprived Of Their Mothers?". NPR. Retrieved 28 January 2015.
  80. ↑ Elgot, Jessica (24 April 2015). "Celebrities sign statement of support for Caroline Lucas – but not the Greens". The Guardian. London. Retrieved 22 July 2015.
  81. ↑ "SNP to vote against Tories on fox hunting ban in England and Wales". STV. 13 July 2015. Archived from the original on 15 July 2015. Retrieved 17 July 2015.
  82. ↑ "10 bronze sculptures of powerful women are on view outside a Midtown office building". 6sqft (به انگلیسی). Retrieved 6 March 2020.
  83. ↑ "Supporters of Ecocide Law". Stop Ecocide International (به انگلیسی). Archived from the original on 6 June 2023. Retrieved 2 June 2023.
  84. ↑ "Ecocide as an international crime". UNA_UK (به انگلیسی). 26 October 2021. Retrieved 2 June 2023.
  85. ↑ "Ecocide Law: The Use of Hard Law to Complement Soft Law" (به انگلیسی). Archived from the original on 8 June 2023. Retrieved 2 June 2023.
  86. ↑ "To save the planet's trees, we should treat them like people". World Economic Forum. 22 January 2020. Retrieved 26 March 2020.
  87. ↑ Legendary Jane Goodall & 140+ scientists call on EU to end cages in farming بایگانی‌شده در ۴ دسامبر ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine from 23. February 2021 in Ciwf.eu.
  88. ↑ The Most Important Comic Book on Earth: Stories to Save the World. DK. 2021. ISBN 978-0241513514.
  89. ↑ Wood, Heloise (29 June 2021). "DK signs Most Important Comic Book on Earth with Gervais, Delevingne and Dench". The Bookseller (به انگلیسی). Retrieved 10 August 2023.
  90. ↑ Power, Margaret (1991). The Egalitarians – Human and Chimpanzee An Anthropological: View of Social Organization. Cambridge University Press. شابک ‎۰−۵۲۱−۴۰۰۱۶−۳.[کدام صفحه؟]
  91. ↑ De Waal, Frans B. M. (2005). "A century of getting to know the chimpanzee". Nature. 437 (7055): 56–59. Bibcode:2005Natur.437...56D. doi:10.1038/nature03999. PMID 16136128. S2CID 4363065. skeptics attributed chimpanzee 'warfare' to competition over the food that researchers provided
  92. ↑ Stanford, Craig (Winter 1993). "The Egalitarians – Human and Chimpanzee". International Journal of Primatology.
  93. ↑ Washington University Record, Vol 28 No 28, April 2004.
  94. ↑ Jim Moore, Anthropology Department, University of California, San Diego. The Egalitarians – Human and Chimpanzee (book review).. Am. J. Phys. Anthropol. 88: 259–262.
  95. ↑ American Journal of Primatology 58:175–180 (2002), Noboyuki Kutsukake and Takahisa Matsusaka.
  96. ↑ "Jane Goodall on Sexism, Controversial Feeding Stations and Science Deniers". The Hollywood Reporter. 7 November 2017. Retrieved 1 October 2025.
  97. ↑ Gerlach, David (28 March 2015). "Why Jane Goodall Believes in Bigfoot (Video)". Live Science. Future plc.
  98. ↑ "Sasquatch: Legend Meets Science". NPR. 10 November 2006.
  99. ↑ Flatow, Ira (27 September 2002). "Transcript of Dr. Jane Goodall's Comments on NPR Regarding Sasquatch". Bigfoot Field Researchers Organization. Retrieved 14 October 2016 – via National Public Radio's Science Friday.
  100. ↑ Moye, David (1 October 2012). "Jane Goodall 'Fascinated' by Bigfoot (Video)". The Huffington Post. Retrieved 7 August 2013.
  101. ↑ Goodall, Jane (1999). Reason For Hope: A Spiritual Journey. Grand Central Publishing. ISBN 0-446-93042-3.
  102. ↑ Goodall, Jane (15 April 2019). "Dr. Goodall's thoughts on the fire of Notre Dame". Jane Goodall Institute. Retrieved 29 April 2021.
  103. ↑ Jane Goodall's Questions & Answers, Reader's Digest, p. 128, September 2010
  104. ↑ Moss, Stephen (13 January 2010). "Jane Goodall: 'My job is to give people hope'". The Guardian. Retrieved 30 April 2021.
  105. ↑ Laszlo, Ervin (2017). The Intelligence of the Cosmos. Foreword: Simon and Schuster. p. 3. ISBN 978-1-62055-732-7.
  106. ↑ Italie, Hillel (23 March 2013). "Jane Goodall apologizes for plagiarizing in new book". Christian Science Monitor. Associated Press.
  107. ↑ Swaine, Jon (20 March 2013). "Dame Jane Goodall admits parts of book were lifted from online". The Daily Telegraph.
  108. ↑ Flood, Alison. "Jane Goodall book held back after accusations of plagiarism." The Guardian, 25 March 2013. Accessed 24 June 2013.
  109. ↑ Levingston, Steven (2 April 2014). "Jane Goodall's 'Seeds of Hope' reissued a year after being pulled from shelves". The Washington Post. Retrieved 21 April 2018.
  110. ↑ "Jane Goodall blames 'chaotic note taking' for plagiarism controversy". The Guardian. 31 March 2024. Retrieved 1 October 2025.
  111. ↑ Simone, Morgan (10 December 2019). "Interesting facts about Jane Goodall". Geeky Camel (به انگلیسی). Archived from the original on 19 July 2020. Retrieved 18 July 2020.
  112. ↑ Montgomery, Sy (1991). Walking With the Great Apes. Boston, MA: Houghton Mifflin. pp. 125–126. ISBN 978-0-395-51597-6.
  113. ↑ Bielski, Zosia (7 April 2011). "Jane Goodall: 'My favourite animal is a dog'". The Globe and Mail. Retrieved 26 March 2020.
  114. ↑ "Photos: The faces of those who don't recognize faces". CNN. 23 May 2013.
  115. ↑ "Jane Goodall, conservationist and chimpanzee expert, dies aged 91". Al Jazeera English (به انگلیسی). 1 October 2025. Retrieved 2 October 2025.
  116. ↑ "Jane Goodall's Cause of Death Revealed After She Was Found Dead in Her Sleep on Speaking Tour". People. October 20, 2025. Archived from the original on December 9, 2025. Retrieved March 14, 2026.
  117. ↑ Adams, Abigail; PEOPLE; Guidelines, PEOPLE com People Editorial. "Jane Goodall's Cause of Death Revealed After She Was Found Dead in Her Sleep on Speaking Tour". People.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-05.
  118. ↑ Schneider, Keith (1 October 2025). "Jane Goodall, Eminent Primatologist Who Chronicled the Lives of Chimps, Dies at 91". The New York Times.
  119. ↑ Flam, Charna (1 October 2025). "Prince Harry and Meghan Markle Pay Tribute to Jane Goodall After Her Death at 91". People. Retrieved 2 October 2025.
  120. ↑ Roberts, Hannah (2 October 2025). "Leonardo DiCaprio, Justin Trudeau and Ellen DeGeneres pay tribute to Dame Jane Goodall". The Independent. Retrieved 2 October 2025.
  121. ↑ de Guzman, Chad (2 October 2025). "Global Activists, Celebrities, Politicians Pay Tribute to Jane Goodall". Time. Retrieved 2 October 2025.
  122. 1 2 Chris Sims (14 August 2015). "The Strange Legacy of Gary Larson's 'The Far Side'". ComicsAlliance. Retrieved 20 August 2016.
  123. ↑ Larson, Gary. The Prehistory of the Far Side: a 10th-anniversary exhibit. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1989. شابک ‎۰−۸۳۶۲−۱۸۵۱−۵.
  124. ↑ Morrison, Patt (18 July 2009). "Chimp change". The Los Angeles Times. p. 17. Retrieved 1 October 2025.
  125. ↑ "Chimps in the mist". The Sacramento Union. 20 May 1990. p. 104. Retrieved 1 October 2025.
  126. ↑ Larson, Gary. The Far Side Gallery 5. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1995. (شابک ‎۰−۸۳۶۲−۰۴۲۵−۵).
  127. ↑ "Online Extra: Frodo @ National Geographic Magazine". ngm.nationalgeographic.com. Archived from the original on 27 December 2011. Retrieved 1 October 2025.
  128. ↑ Sturrock, Leanne (3 April 2017). "Celebrate The 83rd Birthday of Legendary Primatologist, Jane Goodall". The Great Projects. Retrieved 1 October 2025.
  129. ↑ Sokol, Tony (4 November 2019). "The Simpsons Season 31 Episode 5 Review: Gorillas on the Mast". Den of Geek. Retrieved 1 October 2025.
  130. ↑ Evans, Greg (1 October 2025). "Jane Goodall Dies: Pioneering Chimpanzee Researcher And Animal Advocate Was 91". Deadline (به انگلیسی). Retrieved 2 October 2025.
  131. ↑ "8 Defining Facts About Jane Goodall". Mental Floss (به انگلیسی). 18 July 2017. Retrieved 2 October 2025.
  132. ↑ The London Gazette: (Supplement) no. 53893. p. . 30 December 1994.
  133. ↑ The London Gazette: (Supplement) no. 56963. p. . 14 June 2003.
  134. ↑ Dame Jane Goodall Receives Appointment in Buckingham Palace Ceremony. Jane Goodall Institute, 20 February 2004. Retrieved 7 November 2011.
  135. ↑ "Renowned scientist Jane Goodall named UN Messenger of Peace | UN News". news.un.org (به انگلیسی). 16 April 2002. Retrieved 9 October 2025.
  136. ↑ "Disney's Commitment to Conservation" (PDF). Disney. 2005. Archived from the original (PDF) on 27 March 2009. Retrieved 1 September 2010.
  137. ↑ "Valerie Jane Goodall". American Academy of Arts & Sciences. Retrieved 28 April 2022.
  138. ↑ "APS Member History". search.amphilsoc.org. Retrieved 28 April 2022.
  139. ↑ "Dave Matthews & Tim Reynolds Benefit Concert". The Jane Goodall Institute. Retrieved 20 July 2010.
  140. ↑ DiCaprio, Leonardo (17 April 2019). "Jane Goodall". Time. Archived from the original on 18 February 2023. Retrieved 18 April 2019.
  141. ↑ Sherwood, Harriet (20 May 2021). "Naturalist Jane Goodall wins 2021 Templeton prize for life's work". The Guardian.
  142. ↑ "BBC Radio and BBC Sounds deliver listening delights and superlative soundtracks this Christmas". www.bbc.co.uk. Retrieved 4 June 2024.[پیوند مرده]
  143. ↑ "Dr Jane Goodall's Today Programme". Best of Today. 31 December 2021. BBC Radio 4. https://www.bbc.co.uk/programmes/p0bdrxby.
  144. ↑ "Francis Collins". Thought for the Day. 31 December 2021. BBC Radio 4. https://www.bbc.co.uk/programmes/p0bdrbhs.
  145. ↑ "STARMUS VI: World's foremost expert on chimpanzees awarded with Stephen Hawking Medal". Armenpress. 5 September 2022.
  146. ↑ "Koninklijke onderscheiding voor bioloog Jane Goodall". Trouw (به هلندی). 29 April 2023. Retrieved 12 February 2024.
  147. ↑ "Lintje voor Jane Goodall, die al 60 jaar strijdt voor apen en natuur". NOS.nl (به هلندی). 29 April 2023. Retrieved 12 February 2024.
  148. ↑ "Dr Jane Goodall gives 'A Speech for History' at UNESCO". UNESCO. 22 October 2024. Retrieved 22 October 2024.
  149. ↑ Lavelle, Daniel (4 January 2025). "Bono, Anna Wintour and Jane Goodall receive Presidential Medals of Freedom". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 4 January 2025.

پیوند به بیرون

[ویرایش]
  • وبگاه رسمی (بنیاد جین گودال)
  • حضور در سی-سپن ویرایش در ویکی‌داده
  • ترانه‌شناسی جین گودال در دیسکاگز ویرایش در ویکی‌داده
  • جین گودال در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)ویرایش در ویکی‌داده
  • جین گودال در چارلی رز
  • جین گودال در تد ویرایش در ویکی‌داده
  • اخبار و تفاسیر موجود در گاردین دربارهٔ جین گودال
  • «اخبار و تفاسیر موجود جین گودال». نیویورک تایمز.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=جین_گودال&oldid=43608098»