فتح‌الله اکبر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای اثبات‌پذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایه‌شده به‌درستی ارجاع داده نشده‌اند. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بی‌منبع در آینده مردود و حذف خواهندشد.

جنبش مشروطه
شاهان قاجار نام آقامحمد خان فتحعلی شاه محمدشاه ناصرالدین شاه مظفرالدین شاه محمدعلی شاه احمدشاه دورهٔ پادشاهی ۱۱۷۵-۱۱۶۱ ۱۲۱۳-۱۱۷۶ ۱۲۲۶-۱۲۱۳ ۱۲۷۵-۱۲۲۶ ۱۲۸۵-۱۲۷۵ ۱۲۸۸-۱۲۸۵ ۱۳۰۴-۱۲۸۸
نخست‌وزیران قاجار امین‌السلطان عین‌الدوله مشیرالدوله مشیرالدوله پیرنیا مستوفی‌الممالک صمصام‌السلطنه سپهدار تنکابنی سپهدار رشتی قوام‌السلطنه وثوق‌الدوله فتح الله اکبر
چهره‌ها میرزای شیرازی میرزا فتحعلی آخوندزاده حاج زین‌العابدین مراغه‌ای سید جمال الدین اسدآبادی عبدالرحیم طالبوف میرزا ملکم خان ابوالحسن میرزا قاجار ملامحمدکاظم خراسانی عبدالله لاهیجی سیدعبدالله بهبهانی سیدمحمد طباطبایی شیخ فضل الله نوری میرزا آقاخان کرمانی شیخ احمد روحی قاضی ارداقی علاءالدوله قوام‌السلطنه مسیو نوز بلژیکی سیدحسن مدرس شجاع نظام مرندی ظل‌السلطان ارشدالدوله سالارالدوله شعاع السلطنه عباس‌آقا تبریزی ملک‌المتکلمین سیدجمال واعظ جهانگیرخان شیرازی نصرت الدوله حسن تقی‌زاده احمد کسروی مورگان شوستر مستشارالدوله عضدالملک ناصرالملک مشیرالدوله محمد خیابانی ادوارد براون مورگان شوستر علی اکبر دهخدا محمدتقی بهار ایرج میرزا میرزاده عشقی کامران میرزا تیمورتاش عارف قزوینی حسام السلطنه مراد درویش‌خان سردار اسعد موتمن‌الملک ثقة‌الاسلام علی مسیو ستارخان باقرخان زینب پاشا یپرم‌خان یارمحمدخان یحیی دولت‌آبادی صدیقه دولت‌آبادی اسماعیل امیرخیزی جعفر خان سردار بهادر علیقلی خان سردار اسعد میرزا کوچک‌خان جنگلی حیدرخان عمواوغلی محمدتقی خان پسیان سلیمان‌میرزا اسکندری
احزاب و گروه‌ها اجتماعيون عامیون کمیته ستار مركز غیبی اعتداليون عامیون انجمن اخوت انجمن مخدرات وطن جامع آدمیت کمیته مجازات حزب دموکرات حزب کمونیست ایران انجمن اسلامیه
رویدادهای مهم قاجار قیام تنباکو جنبش مشروطه فرمان مشروطیت استبداد صغیر جنبش جنگل ایران جنگ جهانی اول کودتای ۱۲۹۹ انحلال سلسله قاجار قانون اساسی مشروطه

فتح الله خان اکبر (زاده ۱۲۳۴ خورشیدی در رشت- درگذشته ۱۳۱۷ در تهران) ملقب به سپهدار اعظم و معروف به سپهدار رشتی نماینده مجلس، وزیر و نخست‌وزیر در دوران مشروطه از ّآبان 1299 تا اسفند این سال. در زمانهای مختلف او با لقبهای پی در پی مانند بیگلربیگی، سالار افخم، سالار اعظم، سردار منصور (از 1320) و سپهدار اعظم (از 1333) شناخته شده است. ^[۱]

فهرست مندرجات ۱ اوان زندگی ۲ فعالیت سیاسی ۳ ارزیابی شخصیت ۴ جستارهای وابسته ۵ منبع

[ویرایش] اوان زندگی

فتح الله، یکی از نامداران ثروتمند گیلان، فرزند حاج میرزا محمدعلی امشه‌ای معروف به حاجی خان در سال ۱۲۷۳ ه.ق (۱۲۳۴ ه.ش) به دنیا آمد و پس از اتمام تحصیلات در حد سطح، همچون پسرعمویش صادق خان اکبر محتشم الملک (سردار معتمد بعدی) وارد تشکیلات عریض و طویل عموی متمول و متنفذ خود اکبر خان بیگلربیگی (مالک و حاکم مشهور دوره ناصری و اجاره دار گمرکات شمال ایران) گردید.

او و صادق خان خیلی زود مورد توجه اکبر خان قرار گرفتند و به نامزدی دو دختر او درآمدند. لیکن هنوز این نامزدی به ازدواج نیانجامیده بود که اکبر خان در سال ۱۳۰۷ ه.ق بدرود حیات گفت و فتح الله خان با هدف حفظ دارایی بیگلربیگی در خانواده، ترجیح داد بجای دخترعمو با بیوه جوان عموی خود ازدواج کند. از قضا دختری که نامزد فتح الله خان بود، اندکی بعد درگذشت و تمامی ثروت اکبر خان به تنها دختر و بیوهٔ او و در واقع به فتح الله خان و صادق خان رسید.^[۲]

[ویرایش] فعالیت سیاسی

فتح الله خان در همان سال ۱۳۰۷ ه.ق با درجه امیر تومانی و عنوان بیگلربیگی اجاره دار گمرکات شمال ایران شد و بر جای عموی خود نشست و به تدریج ملقب به سالار افخم، سالار اعظم و سردار منصور شد.

فتح الله خان سردار منصور مقارن با انقلاب مشروطیت برای اداره تلگرافخانه راهی پایتخت و در آنجا با آزادیخواهان و مشروطه طلبان آشنا شد و به آنان پیوست.

در سال 1318 سرویس پستی به مبلغ 60000 تومان در سال به فتح الله خان اجاره داده شد ، و او به عنوان وزیر پست انتخاب شد. پس از شروع به کار دولت مشروطه، او از جنبش قانونخواهی حمایت کرد و یک روز پس از برکناری از سمت وزیر پست و تلگراف در سال ۱۳۲۶ ه.ق دو هفته پیش از به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی، به فرمان محمدعلی شاه قاجار به کلات در خراسان تبعید شد. ولی چندی بعد که عمو زادگانش؛ میرزا کریم خان رشتی، عبدالحسین خان معزالسلطان (سردار محیی)، عمیدالسلطان و... با همکاری دیگر مشروطه خواهان انقلاب محرم ۱۳۲۷ ه.ق رشت را به راه انداختند و پس از آن قزوین و تهران را فتح کردند، او نیز قدرت یافت و به عضویت کمیسیون ۲۸ نفره سران مشروطه درآمد و دوباره به وزارت پست و تلگراف منصوب شد.

او پس از آن در کابینه‌های اول، دوم و سوم محمدولی خان تنکابنی سپهدار اعظم در سمت خود ابقاء شد و در کابینه چهارم او به سمت وزارت عدلیه منصوب گردید (۱۳۲۷ و ۱۳۲۸ ه.ق). ^[۳]

سردار منصور در سال ۱۳۳۳ ه.ق به ترتیب در کابینه‌های عین الدوله و فرمانفرما وزیر عدلیه و وزیر پست و تلگراف شد و همچنین در این سال از طرف اهالی طوالش و کرگانرود به نمایندگی دوره سوم مجلس شورای ملی برگزیده شد که به جهت تصدی پست دولتی از پذیرفتن آن خودداری کرد. در سال ۱۳۳۴ ه.ق که محمدولی خان تنکابنی با لقب سپهسالار اعظم مجدداً رئیس الوزراء شد، فتح الله خان هم با لقب سپهدار اعظم مجدداً وزیر پست و تلگراف شد. به همین خاطر در تاریخ، محمدولی خان به سپهدار تنکابنی و فتح الله خان به سپهدار رشتی نامبردارند.

او از سال ۱۳۳۶ ه.ق (۱۲۹۵ ه.ش) در سه کابینه وثوق الدوله وزیر داخله و وزیر جنگ شد. تا اینکه در آبان ۱۲۹۹ ه.ش (۱۳۳۹ ه.ق) فرمان ریاست الوزرایی به نام او صادر شد. لیکن کابینه او پس از سه ماه با وقوع کودتای رضا خان میرپنج (سردار سپه و رضا شاه بعدی) سقوط کرد. پس از کودتا او در سفارت بریتانیا در تهران پناهنده شد و سپس به خانه‌اش در رشت رفت، جایی که تا زمان فوت اش در سال 1317 بیصدا در آن زیست.

سپهدار رشتی در سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۴ ه.ش نمایندگی رشت را در ادوار چهارم و پنجم مجلس شورای ملی بر عهده داشت، ولی پس از انقراض قاجاریه و روی کار آمدن سلسله پهلوی از فعالیت سیاسی کناره گرفت.^{[نیازمند منبع]} او عاقبت در سال ۱۳۱۷ ه.ش در تهران چشم از جهان فروبست و در گورستان ابن بابویه در آرامگاه خانوادگی به خاک سپرده شد.^[۴]

[ویرایش] ارزیابی شخصیت

او اغلب احمق تصویر شده، ولی شغل و اقدامات اش القا می‌کنند که احتمالاً ساده‌لوحی او حساب شده بوده‌است. یک مرد انگلیسی به نام هنری سوج لندور او را باهوش ، زیرک و مهریان یافت.^[۵]

[ویرایش] جستارهای وابسته

• کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹

[ویرایش] منبع

‎

• نمایندگان گیلان در مجالس قانونگذاری، با همکاری هومن یوسفدهی، مجله گیله وا، شماره ۶۷، صفحه ۳۰ و ۳۱ .