میرزای شیرازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزای شیرازی
Ayatollah Shirzai.jpg
نام کامل سید محمدحسن حسینی شیرازی
اطلاعات علمی
تاریخ تولد ۱۵ جمادی‌الاول۱۲۳۰ ه‍.ق. ـ ۱۱۹۴ ه‍.ش.
زادگاه محله درب شاهزاده شیراز Flag of Iran.svg ایران
محل تحصیل اصفهان، نجف، کربلا (شهر)
محل زندگی سامرا
محل مرگ ۱۳۱۲ سامرا، Flag of Iraq.svg عراق
مدفن صحن حرم مطهر حضرت علی (ع)
استادان محمدتقی اصفهانی
سید حسن بیدآبادی
محمدابراهیم کلباسی
حسن کاشف‌الغطاء
محمد حسن نجفی
و ...
شاگردان میرزا محمدتقی شیرازی
عبدالکریم حائری یزدی
میرزا حسین نائینی
شیخ فضل‌الله نوری
سید محمدکاظم یزدی
میرزای نائینی
ملا محمدکاظم خراسانی
و ...
فعالیت‌های
اجتماعی
تربیت و تعلیم فقها
فعالیت‌های
علمی
تربیت و تعلیم فقها

سید محمدحسن حسینی شیرازیاردیبهشت ۱۱۹۴ شیراز،محله درب شاهزاده - ۱۵ بهمن ۱۲۷۳ سامرا) مشهور به «میرزای شیرازی» و میرزای مجدد، مرجع تقلید شیعه ایرانی (مرجعیت عام شیعیان در سال ۱۲۴۳) و صاحب حکم تحریم تنباکو بود.[۱]

پس از فوت مرجع عام شیعه مرتضی انصاری شوشتری در سال ۱۲۴۳ مرجعیت عام شیعه به او منتقل شد و نزدیک به ۳۰ سال در این مقام به رفع مشکلات مردم و اداره حوزه‌های علمیه مشغول بود. سید محمدحسن حسینی شیرازی مرجع عام شیعه در سن ۸۲ سالگی در سامرا در اثر مسمومیت درگذشت.[نیازمند منبع] آرامگاه او در یکی از حجرات صحن حرم مطهر حضرت علی (ع) در نجف اشرف قرار دارد.

سال‌های آغازین[ویرایش]

تولد[ویرایش]

او ۱۵ جمادی‌الاول۱۲۳۰ در محله «درب شاهزاده» شیراز متولد. پدرش میرزا محمود شیرازی خطاطی برجسته بود و در نوشتن نستعلیق مهارت داشت. میرزا حسن در دوران طفولیت پدرش را از دست داد و سرپرستی او و برادرش اسدالله، به عهده دائیش میرزا سید حسین موسوی افتاد.[۲][۳]

تحصیلات اولیه[ویرایش]

میرزا حسن از سن چهارسالگی زیر نظر استادی که دائیش میرزا سید حسین، برای تعلیم او فراخوانده بود، مشغول یادگیری کتابت شد. بعد از یادگیری قرائت و کتابت فارسی، از تاریخ ۱۲۳۶ قمری به آموختن زبان عربی پرداخت و در سن هشت سالگی تحصیل مقدمات را به پایان رساند.[۳]

از آنجا که میرزا سید حسین می‌خواست خواهرزاده‌اش در آینده به وعظ و خطابت بپردازد، او را به میرزا ابراهیم، نام‌آورترین خطیب شیراز سپرد. زیرنظر این استاد میرزا حسن مامور تا روزی یک صفحه از ابواب‌الجنان قزوینی را از روی کتاب حفظ کند و فردا در مسجد وکیل برای مردم بخواند. میرزا حسن هرصفحه را با دوبار خواندن به حافظه می‌سپرد.[۳]

او سپس به فراگرفتن فقه و اصول مشغول شد و در دوازده سالگی پای درس شیخ محمدتقی، بزرگترین مدرس شرح لمعه در شیراز نشست. وی تا ۱۸سالگی در درس‌های شیخ محمدتقی شرکت می‌کرد، تا آنکه به توصیه استادش برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت.[۳]

تحصیل در اصفهان[ویرایش]

میرزا حسن به نوشته خود در تاریخ ۱۷ صفر ۱۲۴۸ قمری (۱۲۰۵) ه.ش وارد اصفهان شد. سپس در مدرسه صدر حجره‌ای گرفت [۳] و به حلقه درس محمدتقی رازی پیوست.[۴] اما در ابتدا به دلیل کثرث شاگردان، امکان صحبت با استاد و پرسیدن سوالات برای او فراهم نمی‌شد. به همین دلیل به همراه چندتن از طلاب علاقه‌مند از استاد خواهش کردند که وقت معینی برای پرسش سوالات در اختیار آنان گذاشته شود. شیخ رازی از این پیشنهاد استقبال کرد و به دنبال آن در کنار جلسه عمومی درس، چندین جلسه خصوصی با حضور میرزا حسن و دوستانش برگزار شد که تا زمان فوت شیخ ادامه داشت.[۳]

او پس از درگذشت محمدتقی رازی، در درس سید حسن بیدآبادی، معروف به مدرس، حاضر شد و پیش از آغاز بیست سالگی از وی اجازه اجتهاد گرفت. او ده سال در اصفهان اقامت داشت و علاوه بر بیدآبادی از محضر محمدابراهیم کلباسی نیز استفاده کرد.[۳]

در نجف[ویرایش]

میرزا حسن در سال ۱۲۵۹ قمری (۱۲۲۱ ه.ش) به کربلا رفت. سپس راه نجف را در پیش گرفت و در حوزه درس اساتیدی چون محمد حسن نجفی، حسن کاشف‌الغطا (پسر شیخ جعفر کاشف‌الغطا) و سید ابراهیم قزوینی شرکت جست. با فوت نجفی، او که هنوز خود را نیازمند تحقیق و مطالعه بیشتر روی مسائل فقه و اصول می‌دید، قصد بازگشت به شیراز را داشت. ولی پیش از عظیمت به پیشنهاد یکی از دوستانش در مجلس درس شیخ انصاری حضور یافت و با مشاهده احاطه علمی انصاری، شرکت در این جلسات را ادامه داد و در نجف ماندگار شد.[۳] معروف است که انصاری بارها می‌گفت من درسم را برای سه نفر می گویم:«محمدحسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی و حسن نجم‌آبادی»[۵] او در درس شیخ انصاری کم سخن می‌گفت و معروف است که هنگام سخن گفتن صدایش به قدری آرام بود که شیخ برای شنیدن آن ناچار به سمت او خم می‌شد و شاگردان را امر به سکوت کرده و می‌گفت:«جناب میرزا سخن می‌گوید.»[۳]

مرجعیت[ویرایش]

مقلدین انصاری پس از فوت او در سال ۱۲۸۱ قمری، به شاگردان متعددش رجوع می‌کردند. به این دلیل شاگردان برجسته وی، از جمله میرزا حسن آشتیانی، حسن نجم‌آبادی و میرزا عبدالرحیم نهاوندی و میرزا حبیب‌الله رشتی برای معرفی یکی از شاگردان انصاری به عنوان مرجع تقلید، شورایی تشکیل دادند و به پیشنهاد میرزای آشتیانی همگی برصلاحیت میرزا محمدحسن شیرازی صحه نهادند.[۳]

سفر حج[ویرایش]

میرزا حسن در سال ۱۲۸۷ قمری برای انجام اعمال حج به مکه رفت. در این سفر شریف مکه به دیدار میرزا آمد و او را به خانه خود برد. میرزا حسن در این سفر قصد اقامت دائمی در مدینه داشت و زمانی که این امر ممکن نشد تصمیم به مجاورت در مشهد گرفت. اما در نهایت به سامرا رفت و تا پایان عمر در آن شهر سکونت داشت.[۳]

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی[ویرایش]

تمثال میرزای شیرازی
  • یکی از مهم‌ترین حوادثی که در ایام زعامت او رخ داد، نهضت تحریم تنباکو بود.پس از اعطای امتیاز انحصار توتون و تنباکو به کمپانی رژی در چهار شهر ایران، مردم به پیشتازی چهار نفر از شاگردان میرزای شیرازی دست به اعتراضات گسترده ای زدند. در تهران شیخ فضل الله نوری، در اصفهان آقانجفی اصفهانی، در شیراز سید علی‌اکبر فال اسیری و در تبریز میرزا جواد مجتهد تبریزی از رهبران این جریان بودند.[۶] حکم تاریخی او در معاهده انحصار تنباکو در زمان ناصرالدین شاه چنان مردم را به صحنه کشاند که شاه قاجار، مجبور به فسخ قرارداد تنباکو گردید.[۷] با صدور این حکم، مردم مبارزه سیاسی علیه قرارداد استعماری مذکور را یک وظیفۀ شرعی دانسته و به مخالفت شدید پرداختند. به‌طوری که ناصرالدین شاه مجبور شد با پرداخت غرامت، این قرارداد ننگین را فسخ کند.[۸] سرنجام حکم تاریخی تحریم از سوی میرزای شیرازی از سامرا صادر شد. متن حکم بدین شرح است:
«بسم‌الله الرحمن الرحیم الیوم استعمال تنباکو و توتون بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان علیه‌السلام است. حرره الاقل محمدحسن الحسینی.»[۹][۱۰]

سید روح‌الله خمینی از این اقدام این‌گونه تعبیر کرده‌است:

«همان نصف سطر میرزای شیرازی رضوان الله تعالی علیه، مملکت ما را از توی حلقوم خارجی ها بیرون کشید».[۱۱]
  • دفاع از شیعیان مظلوم افغانستان در سال ۱۳۰۹ هجری قمری[۱۲]
  • ایجاد وحدت تشیع در سال ۱۳۱۱ قمری[۱۳]
  • تربیت و اعزام مبلغان ویژه برای مناطق حساس و زیر سلطه نظیر هند , کشمیر , افغانستان , قفقاز , ... و عراق
  • جلوگیری از تجاوز به حقوق مسلمان
  • جلوگیری از خرید زمین های شهر طوس توسط سر سپردگان
  • فرستادن نماینده خود به مناطق حساس ایران همانند شهید سید مصطفی موسوی
  • حامی ،مدافع و راهنمای استاد استناد علامه حسین محدث نوری بنیانگذار عقل گرایی شیعه در فرهنگ اسلامی ایران
  • اموزش نسل بنیانگذاران و رهبران "مشروطه مشروعه" شیخ شهید فضل‌الله نوری ,آقا نجفی اصفهانی, ...
  • استاد اصلی استادنی همانند عبدالکریم حائری یزدی (بنیان‌گذار حوزهٔ علمیهٔ قم) و میرزا جواد ملکی تبریزی که دو نسل از رهبران انقلاپ اسلامی ایران را آموزش دادند.


درگذشت[ویرایش]

میرزای شیرازی در روز دوشنبه ۱۵ بهمن ۱۲۷۳ برابر با ۸ شعبان ۱۳۱۲ در سن ۸۲ سالگی در سامرا درگذشت و در یکی از حجرات صحن حرم مطهر حضرت علی (ع) دفن شد.

در نگاه دیگران[ویرایش]

سید محسن امین از علما و فقهای شیعه در کتاب اعیان الشیعه می نویسد:[۱۴] او یکی از بزرگان و مشاهیر مدرسین در علم اصول و مربی علما بود. از حوزه ی درس ایشان اکثر فقهای عصر که شاگرد او بودند، فارغ التحصیل شدند. علاوه بر این، ایشان از علمای مجدد اسلام به حساب می آید. وی از نبوغ سیاسی ویژه ای برخوردار بود. علامه سید حسن صدر که خود یکی از مجتهدین بزرگ کاظمین و از شاگردان بزرگ میرزا بوده است در کتاب خود «تکملة امل الآمل» در باره ی سید حسن شیرازی می نویشد: او مجدد احکام (اسلامی) بود و تدبیر و اندیشه ی سیاسی او سیاستمداران را متحیر می کرد و علما و سلاطین در امور سیاسی به او رجوع می کردند.»

سید روح‌الله خمینی در مورد میرزای شیرازی مینویسد: «نصف سطر میرزای شیرازی رضوان الله تعالی علیه، مملکت ما را از توی حلقوم خارجی ها بیرون کشید».[۱۵]

تالیفات[ویرایش]

بر خلاف نظر شریف استاد مطهری، میرزا، نوشته ها و تحریراتی در فقه و اصول داشته، ولی به دلیل اینکه خود آنها را ناچیز می دانسته حاضر به انتشارشان درمیان مردم نبوده است با این حال بعضی از آنها مشاهده شده است سید محمد تقی اصفهانی، یکی از شاگردان میرزا نقل می کند که میرزا در هنگام درس اشاره داشت که این مطلب را در رساله طهارت و صلوة به طور مفصل آورده ام هم ایـشـان مـی گفت که حاج میرزا اسماعیل شیرازی پسر عموی میرزا، نسخه ای از رساله اجتماع الامر والنهی بـه خـط خـود میرزا در اخـتـیـار دارد سید محمد تقی باز یادآوری می کند کـه یـادداشـتـهـایـی را کـه دیـده است، در آن سؤالات میرزا و جوابهای شیخ انصاری بوده، ونیز حـاشیه ای را که بر نجاة العباد و دیگر رساله ها زده است، همگی را مشاهده کرده است تالیفات وی عبارتند از:

  • فارس نامه ناصری
  • کلمه الامام الحسن

رساله فقهی :

  • کتاب الطهاره تا مبحث وضو
  • کتاب الصلوه تا بحث
  • رساله ای در رضای ( اعیان الشیعه ج 5.308)
  • رساله ای در مشتق.
  • کتاب المکاسب تا پایان معاملات
  • حاشیه بر نجاه العباد
  • تعلیقه بر کتاب معاملات وحید بهبهانی
  • تعلیقه بر کتاب شرح لمعه

رساله های اصول :

  • رساله ای دراجتماع امر و نهی
  • تقریرات درس اصول شیخ مرتضی انصاری . دوره کامل
  • تعلیقات بر فرائدالاصول تالیف شیخ مرتضی انصاری

شاگردان[ویرایش]

میرزای شیرازی شاگردان برجسته‌ای تربیت کرد که بعضی از آنان عبارتند از:

پانویس[ویرایش]

  1. در مشروطه چه گذشت؟، جلد اول،چاپ اول ۱۳۸۹،موسسه فرهنگی هنری قدرولایت،صفحه۶۳۳
  2. فارسنامه ناصری، ج۲، ص۹۷۴
  3. ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ مطلبی، ابوالحسن. نجوم امت، مندرج در نورعلم، بهمن ۱۳۷۰ و اردیبهشت ۱۳۷۱.
  4. آقابزرگ تهرانی،هدیه الرازی الی الامام المجدد الشیرازی،صفحه۱۷
  5. در مشروطه چه گذشت؟، جلد اول،چاپ اول ۱۳۸۹،موسسه فرهنگی هنری قدرولایت،صفحه۶۳۴
  6. شیخ حسن کربلایی،تاریخ دخانیه،به همت رسول جعفریان،صفحه۱۰۴ تا ۱۰۸
  7. شرح حال رجال ایران،ج۱،ص۳۳۸
  8. شیخ حسن کربلایی،تاریخ دخانیه،به همت رسول جعفریان،صفحه۱۷۲ - ۱۷۳
  9. شیخ حسن کربلایی،تاریخ دخانیه،به همت رسول جعفریان،صفحه۱۱۷ - ۱۱۸
  10. سید مصلح الدین مهدوی،بیان سبل الهدایه فی ذکراعقاب صاحب الهدایه(این کتاب با نام زندگی نامه آیت‌الله العظمی آقانجفی اصفهانی در سال ۱۳۹۰ تجدید چاپ شده است.)،صفحه ۹۲
  11. صحیفه نور، ج ۹، ص ۱۱۹.
  12. در مشروطه چه گذشت؟، جلد اول،چاپ اول ۱۳۸۹،موسسه فرهنگی هنری قدرولایت،صفحه۶۳۸
  13. در مشروطه چه گذشت؟، جلد اول،چاپ اول ۱۳۸۹،موسسه فرهنگی هنری قدرولایت،صفحه۶۳۷
  14. اعيان الشيعه، سيد محسن امين، بيروت 1960، چاپ چهارم، ص 111 – 90.
  15. صحیفه نور، ج ۹، ص ۱۱۹.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.
جنبش مشروطه
Constitutional forces in Tabriz.jpg
گروهی از مشروطه‌طلبان
شاهان قاجار
نام

دورهٔ پادشاهی

آقامحمد خان

فتحعلی شاه
محمدشاه
ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه
محمدعلی شاه

احمدشاه

۱۱۷۵-۱۱۶۱
۱۲۱۳-۱۱۷۶
۱۲۲۶-۱۲۱۳
۱۲۷۵-۱۲۲۶
۱۲۸۵-۱۲۷۵
۱۲۸۸-۱۲۸۵

۱۳۰۴-۱۲۸۸
نخست‌وزیران قاجار

قائم مقام فراهانی
حاجی میرزا آقاسی
امیر کبیر
میرزا آقا خان نوری
علی‌اصغرخان اتابک
عین‌الدوله
مشیرالدوله
مشیرالدوله پیرنیا
مستوفی‌الممالک
صمصام‌السلطنه بختیاری
سپهدار تنکابنی
قوام‌السلطنه
وثوق‌الدوله

فتح‌الله اکبر
احزاب و گروه‌ها

انجمن‌های جنبش مشروطه
زنان در جنبش مشروطه
مراجع ثلاث
انجمن صفاخانه
سوسیال دموکرات‌ها، اجتماعیون عامیون
کمیته ستار
مرکز غیبی
اعتدالیون
انجمن اخوت
انجمن مخدرات وطن
جامع آدمیت
کمیته مجازات
حزب دموکرات، عامیون
حزب کمونیست ایران
انجمن مقدس ملی اصفهان
شرکت اسلامیه

انجمن اسلامیه
رویدادهای مهم

قاجار
قیام تنباکو
قرارداد رژی
تحصن شاه‌عبدالعظیم (۱۲۸۴)
اشغال تبریز (۱۲۹۰)
جنبش مشروطه
فرمان مشروطیت
استبداد صغیر
فتح تهران
جنبش جنگل
ایران جنگ جهانی اول
کودتای ۱۲۹۹
انحلال سلسله قاجار

قانون اساسی مشروطه
کتاب ها

مقیم و مسافر
تاریخ دخانیه

تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة