خوانسار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خوانسار
Khansar paeizi.jpg
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان خوانسار
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی خانسار، خانیسار
مردم
جمعیت ۲۱٬۳۱۳ نفر (در سال ۱۳۸۵) [۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۹۵۳ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۲۲۵۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۴ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۴۵۳ میلیمتر[۲]
روزهای یخبندان سالانه ۹۱ روز
اطلاعات شهری
شهردار محسن اسحاقی
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۱
وبگاه شهرداری خوانسار

خوانسار شهری است از توابع استان اصفهان، ایران. این شهر مرکز شهرستان خوانسار است. تاریخچه شهرستان خوانسار به پیش از اسلام می‌رسد. «خوان» به معنای چشمه و «سار» پسوند نشان دهنده کثرت است. در گذشته به علت کثرت چشمه‌های موجود در این منطقه این نامگذاری صورت گرفته است. این شهر دارای جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان است. این شهر محل تولد و پرورش مشاهیر بسیاری از جمله سید محمدتقی خوانساری (اقامه کننده نماز باران) و آقا جمال و آقا حسین خوانساری بوده است.

محتویات

تاریخچه

تاریخچه شهرستان خوانسار به پیش از اسلام می‌رسد وجود آثاری از آتشکده تیر و معبدی بنام هیکل در کوه تیر در حوالی روستای تیدجان و سنگ قبری به خط پهلوی در روستای قودجان دلیلی بر این مدعاست.

قدیمی‌ترین مدارکی که از سابقهٔ تاریخی خوانسار در دست است تاریخ مهاجرت دسته‌ای از قوم یهود به خوانسارو سرگذشت آنهاست که به زمان سلطنت کوروش بزرگ می‌رسد.[۳] مدارک و گزارش‌های مذکور در همدان محفوظ مانده است. یهودیان مهاجر به خوانسار در محله‌ای به نام جهودا (جیدا) زندگی می‌کردند و تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از خوانسار مهاجرت کردند.[۴]

در بعضی نوشته‌ها قدمت خوانسار به زمان اسکندر می‌رسد و معتقدند که اسکندر هنگام رفتن به اصفهان از آنجا گذشته است و یکی از میدان‌های جنگ اسکندر و داریوش سوم در منطقه‌ای بین خوانسار - کهرود و اصفهان بوده است. همچنین گفته می‌شود در زمان حمله افغان‌ها به ایران اشرف افغان با سپاهی عظیم قصد تصرف این شهر را داشت ولی مردم این شهر ماه‌ها درمقابل او مقاومت نمودند و ناچار از محاصره شهر دست کشید.[۵]

در عهد صفویه و در حمله افاغنه به اصفهان و سپس خوانسار، مردم سرزمین خوانسار با لشکر افاغنه توافق کردند که وارد شهر نشوند و در مقابل پرداخت ارزاق به آنها، کتابها و نسخ علمی را که افغانها از اصفهان غارت کرده بودند از آنها بگیرند. یکی از این کتب ارزشمند، قرآنی خطی است که تا این اواخر باقی بود و به قرآن پاسنگی معروف شده بود. علت این نام گذاری این است که دو کفه ترازویی که اجناس را با آن وزن می­ کردند مساوی نبود و برای تساوی دو کفه ترازو قرآنی در یک کفه نهاده بودند، ازآن پس این قرآن به قرآن پاسنگی معروف شد.[۶]

خوانسار پس از اسلام، در قلمرو حکومت امویان، عباسیان، طاهریان، صفاریان، دیلمیان، سلجوقیان، و خوارزم شاهیان قرار داشته است. در اوایل سده ۷ ه. ق مغولان این ناحیه را گشودند و خرابی‌های بسیار به بار آوردند. پس از آن‌ها تیمورلنگ به مرکز ایران، از جمله خوانسار تاخت و چپاول و کشتار زیادی کرد. خوانسار، در دوران صفوی از مراکز مهم علم، ادب و صنعت بوده است.[۷]پادشاهان صفوی توجه ویژه‌ای به این ناحیه داشته‌اند و به خاطر همین توجه هنرهای دستی و کارگاهی در این شهر گسترش یافته است. بنای مدرسه مریم بیگم صفوی از سوی همسر شاه تهماسب نیز به پیشرفت فرهنگی این دیار افزود. در دوران قاجار خوانسار مورد توجه بوده و حاکمان بزرگی که بعضی از آنان عنوان وزارت هم داشته‌اند، به حکومت خوانسار منصوب شده‌اند.[۸]

وجه تسمیه

نام خوانسار به صورت‌های کانسار، کانیسار، خنسار، خونسار و در نهایت خوانسار بوده که به معنی چشمه‌سار است. خوان به معنای چشمه و سار پسوند نشان دهنده کثرت است. در گذشته به علت کثرت چشمه‌های موجود در این منطقه این نامگذاری صورت گرفته است[۹] خان، خانی و خُن در فارسی به معنی چشمه است.[۱۰]

بعضی بر این باورند که خوانسار کوچک شده خوانسالار، یعنی سفره دار، سفره چی و آشپزباشی سلطان است. عده‌ای نیز این واژه را مخفف خون ساربان دانسته و منشاء آن را کشته شدن ساربانی در این محل، توسط دزدان می‌دانند. همچنین عده‌ای با توجه به این که خان به معنی شأن عسل و به بیان دیگر مکان تولید عسل هم است، این نام را محل تولید عسل تعبیر کرده‌اند.[۱۱]

زبان خوانساری

گویش یا زبان خوانساری از زبان‌های ایرانی مرکزی و شاخه‌ای از زبان‌های ایرانی غربی شمالی و بالاخره شاخه‌ای از (زبان‌های هند و اروپایی) است، سازمان یونسکو به دلیل کاهش شدید گویش‌وران این زبان به دلیل مهاجرت از خوانسار یا نفوذ رسانه‌ها (آن را از جمله زبان‌های در حال خطر) اعلام کرده است.[۱۰]مردم خوانسار دارای لهجه خاصی نبوده ولیکن دارای گویش مستقل خوانساری هستند که این گویش ریشه در زبان فارسی قدیم داشته و از قبل از اسلام در این شهرستان رایج بوده است.[۴]

جغرافیا

این شهرستان دارای یک بخش مرکزی و سه دهستان به نام‌های چشمه سار، کوهسار و گلسار و دارای ۱۸ روستا می‌باشد.[۱۲] میزان کل اراضی شهرستان خوانسار شامل زمین‌های زراعی و باغی، ۹۰۰۰ هکتار می‌باشد که از این سطح ۶۳۰۰ هکتار زیر کشت محصولات زراعی و ۲۷۰۰ هکتار باغ است. عمده محصولات زراعی شامل گندم، جو، علوفه، سیب زمینی، حبوبات و عمده محصولات باغی شامل انگور، گردو، بادام، آلو و سایر هسته دارها است. منابع آبی شهرستان شامل ۲۲۳رشته قنات (۸۵ رشته عمومی و ۱۳۸ رشته خصوصی)، ۴۸۰ دهنه چشمه، ۱۶۱ حلقه چاه می‌باشد.[۱۲]

جغرافیای انسانی

جمعیت ساکن در این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، بیش از ۳۲٬۲۳۴ نفر بوده است.[۱۳]

جغرافیای طبیعی

خوانسار در عرض جغرافیایی ۳۳ درجه و ۱۳ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۱۹ دقیقه شرقی در ناحیه‌ای نه چندان دور از کویر مرکزی ایران در فاصله حدود ۱۵۰ کیلومتری شمال‌غرب شهر اصفهان واقع شده‌است.

میدان ۲۲ بهمن شهر خوانسار

خوانسار شهری است خوش آب و هوا با ارتفاع ۲۲۵۰ متر بالاتر از سطح دریا و پوشش گیاهی متنوع اعم از گردو و سرو و درختان میوه همچون آلو و سیب و باغات متنوع به همراه تعداد نه چندان زیادی زمین‌های کشاورزی و پوششی از گل‌های لاله سرخ و لاله واژگون که لاله‌های واژگون آن معروف هستند.

متوسط بیشترین دمای هوای خوانسار در گرمترین ماه تابستان به ۳۱ درجه سانتی گراد می‌رسد و متوسط دمای شبانه روز در همین ماه بیست و چهار درجه سانتی گراد است. بهار خوانسار با شکوفه زدن درختان، تابستان معتدل و خنک و پاییز نیز با هفت رنگ شدن طبیعت زیبایی خاص خود را دارند. در زمستان سرمای نسبتاً زیاد آن دلنشین و همراه با ریزش انبوه برف است.

در فصول سرد سال دمای هوا تا ۲۰ درجه زیر صفر کاهش می‌یابد و در گرمترین روزهای فصل تابستان درجه حرارت به ۳۸ درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد و درجه رطوبت نسبی ۲٫۳۲ می‌باشد.

محله‌ها

این شهر دارای محلات زیادی می‌باشد که از جمله: صفائیه، چشمه آخوند، محله دوراه، محله بالا (رئیسان، سرچشمه، شهرک، موریزان)، ارسور، وادشت، پایتخت (بیدهند-جوزچه- سونقان- چهار باغ) کوی کتابچی‌ها و باب سلطان، مالگاه و پایتخت، قودجان، بابا سلطان، تیدجان، سنگ شیر، هرستانه، بالاده (سردشت) و همچنین روستاهای متعددی چون رحمت آباد، خم پیچ، مهرآباد، تجره، دوشخراط، سنگ سفید و... می‌باشد که جمعاً تشکیل شهرستان خوانسار را می‌دهند.

گردشگری

گردشگری طبیعی

نمایی از خوانسار

گلستان‌کوه

گلستان‌کوه منطقه‌ای است درجنوب شهرستان خوانسار در فاصله ۱۰ کیلومتری شهر خوانسار، این منطقه سرسبز و بسیار خوش آب و هوا و دارای شرایط ییلاقی مناسب می‌باشد سرتاسر منطقه گلستان کوه پوشیده از گون‌های گزانگبین و پیاز وحشی (موسیر) و انواع گلهای زیبا که ازآن جمله می‌توان گلهای لاله اشک مژگان انواع لاله‌های سرنگون، لاله بیشه زار لاله آتشی لاله کوهی را نام برد. گلستانکوه از مناطق دیدنی و زیبای خوانساراست که درفصل بهار پر از گلهای اشک مژگان و لاله سرنگون می‌شود. این گلها درمیان بوته‌های گزانگبین وحتی به روی صخره‌ها می‌رویند و خاصیت داروئی نیز دارند، اوج زیبائی این منطقه از فروردین ماه تا اواسط خرداد ماه می‌باشد.[۱۴]

کوچه باغ‌های خوانسار

نمایی از باغهای خوانسار در ابتدای بهار

شهر خوانسار نماد کامل یک باغ شهر در ایران و استان اصفهان می‌باشد. درختان بالای خیابان‌ها به شکل یک طاق سبز و تونلی سبز ساخته، ای هوای پاک و لطیف و نشاط‌انگیز و سایه دلنواز درختان همواره بروی رهگذران گسترده می‌شود. اکثر منابع آب آن بصورت چشمه است ۴۵۰ چشمه جاری در داخل شهر یکی از عوامل سرسبزی و زیبایی این شهر شده که سالانه گردشگران و دوستداران این طبیعت را جذب می‌کند، اما متأسفانه در چند سال اخیر خشکسالی موجب خشک شدن بسیاری از این چشمه و آسیب زیاد به باغات خوانسار شده است.[۱۵]

محله‌های پایتخت، وادشت، صحرا

این سه محله اکثراً به صورت باغ می‌باشند و مناظر بسیار زیبا و هوای پاک برای مردم ایجاد می‌کند.[۱۵]

پارک ملی سرچشمه

یکی از مراکز تفرجگاهی و گردشگری خوانسار سرچشمه خوانسار یا پارک سرچشمه خوانسار می‌باشد. این پارک با وسعتی حدود ۱۵ هکتار در جنوب شهر خوانسار و در دامنه کوه خوانسار قرار دارد پارک زیبا که در طول سال و در فصول مختلف پذیرایی میهمانان و گردشگران زیادی از شهرهای استان و دیگر نقاط کشور می‌باشد، به دلیل وجود چشمه‌های آب متعدد از جمله چشمه مرزنگوش - چشمه شترخون- چشمه پیرکه در جنب آرامگاه شیخ اباعدنان قراردارد از طراوت و زیبائی خاص برخوردار شده است. همچنین وجود جنگل انبوه از درختان مختلف در دامنه کوه و محلهای استراحت و سکوهای مخصوص مسافران و میهمانان بر جاذبه طبیعی این پارک زیبا افزوده است. چشمه اصلی این پارک ضمن افزایش بر زیبائی پارک تأمین کننده آب کشاورزی خوانسار بوده و انهار۱۱ گانه خوانسار از آن بهره‌مند می‌شوند. این پارک به عنوان منطقه نمونه گردشگری برگزیده شده است. میانگین ورود گردشگر به این پارک از ابتدای اردیبهشت تا پایان شهریور در روزهای عادی هفته حدود سه هزار نفر و در ایام تعطیل بیش از ۱۲ هزار نفر است و با توسعه فضای پارک سرچشمه میزان ورود گردشگر به این منطقه ۳ تا ۴ برابر افزایش خواهد یافت. لازم است ذکر شود منطقه نمونه گردشگری سرچشمه خوانسار در سال ۸۹ با هماهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان محوطه سازی شد ه است.[۱۶][۱۷][۱۴]

چشمه مرزن گشت

چشمه مرزن گشت - پارک ملی سرچشمه - خوانسار

این چشمه آهکی در پارک ملی سرچشمه خوانسار با جوشش آب از حفره‌ها و لا به لای سنگ‌ها میزبان گردشگران شهر خوانسار می‌باشد. این چشمه به رودخانه شهر خوانسار می‌پیوندد و از آن ۴۰ لیتر در ثانیه آب برای سیراب کردن زمین‌های کشاورزی و استفاده مردم برداشت می‌شود. چشمه مرزنگشت در دل کوه‌های مشرف بر جنوب غربی خوانسار واقع شده است.[۱۸]

آب این چشمه به همراه سایر چشمه‌ها از میان شهر جریان می‌یابد و آب‌های شرقی به هم می‌پیوندد و تشکیل رودخانه خوانسار را می‌دهند.[۱۹] آبهای شرقی از قسمت پائین دست دامنه ایجاد مخروطه افکنه‌های کم وسعتی را می‌کنند که تعدادی از آنها در پای کوهستان قرار دارند. در روی این مخروطه افکنه‌ها به علت وجود مقدار کمی خاک نرم که از مواد بالا دست بوجود آمده، آبهای فصلی و ذخیره شده از لای سنگ‌ها و آهک‌ها جریان پیدا می‌کنند و مزارع دهکده‌های قلعه بابا محمد و دوشخراط و سنگ سفید را تغذیه می‌کنند.[۱۱]

کوه و غار هیکل

کوه هیکل در فاصله ۵ کیلومتری خوانسار قرار دارد. این کوه که پیکر دو سرباز را نشان می‌دهد و به همین خاطر به کوه هیکل خوانده می‌شود؛ شرایط خاص تکتونیکی منطقه، وجود حفره‌ها و دودکش‌های فراوان که به گویش محلی‌ها چاه‌های نفس کش زمینند توجه ساکنین منطقه را سالها جلب کرده است.[۲۰] که ازلحاظ ساختار درون یک گسل شکل گرفته و شکافی درعرض با رطوبتی بالا و دمایی بین ۱۴ الی ۱۶ درجه سانتیگراد دارد،[۲۱] این غار از عمق ۱۲۰ به پایین سنگ نهشته‌هایی زیبا و خاصی دارد از جمله ریمستون ، آنتودایتهای بسیار نادر، استلاگتیتهای بسیار کوچک و در انتها دندان سگی‌های بسیار زیبا و همچنین پاپ کورن را می‌توان به وفور مشاهده کرد.[۲۲]غار مذکور غاریست بسیار فنی و ریزشی و نیازمند استفاده از امکانات خاص غارنوردی با توجه به نحوه توسعه این غار، وجود شکاف و درزه‌های بسیار همراه با دودکشهای فراوان احتمال وجود شبکه بزرگی از غار در زیر زمین دارد که مستلزم بررسی و تحقیقات علمی بیشتر است.[۲۳][۲۴] عمق ۱۹۱متر و چاه ۱۷۰ متری، اولین غار چاهی استان اصفهان و دومین غار چاهی کشور است.[۲۵][۲۶][۲۷]

غارهای طبیعی

به علت کوهستانی بودن وجود غارهای طبیعی کوچک و بزرگ امری طبیعی است، معروفترین غار در سطح این شهرستان درجنوب شرقی شهر به نام اشکافت است که دارای دهانه حدود ده متر و از جنس آهکی است همچنین در ۵ کیلومتری غار اشکافت غار کوچکی همانند یک اتاقک هست که در دهانه آن بر اثر عمل فرسایش ستون عظیمی شبیه به پیکر یک انسان ایستاده با کلاهی لبه دار به وجود آمده است.[۱۵]

سایر مکان‌های دیدنی

همچنین علاوه بر موارد فوق می‌توان به این موارد هم اشاره کرد:

  1. تونل سبز خوانسار (خیابان امام خمینی - حد فاصل میدان ۲۲ بهمن تا میدان امام خمینی)
  2. مجتمع تفریحی شهید فیاض بخش (انتهای بلوارنماز- جنب دانشکده ریاضی و کامپیوتر)
  3. مرغه دربند (خیابان شهدا - بلوار جانبازان- شهرک شاهد-شهرک اندیشه- کیلومتر ۱۵ جاده خوانسار- بویین میاندشت)

گردشگری تاریخی

امامزاده احمدبن محمدبن علی النقی

بالغ بر۱۰۰۰ هزار سال قدمت دارد. درطول زمان بنای آن با تغییرات زیادی مواجه بوده و قسمتهایی ازآن باسبک معماری جدید مرمت و بازسازی شده است. در داخل حرم ضریحی زیبا و با ابعاد ۳×۲ روی سنگ مزار قرار گرفته که در سال ۱۳۶۳ ساخته شده است و اضلاع دیوارهای جوار ضریح تا سقف به طرز هنرمندانه‌ای آینه کاری شده است. این بقعه متبرکه دارای کتابخانه و موزه می‌باشد. درحال حاضر به همت هیئت امناء و باکمک مردمی طرح بازسازی امامزاده جهت گسترش فضای سبز و اسکان و پذیرایی مسافران هو مچنین بهسازی و بازسازی محوطه و آزادسازی زمینهای همجوار آغازشده و باتوجه به اینکه این امامزاده هیچ گونه موقوفه نداردبه اعتبارات وکمکهای عمرانی دولت نیازاست.[۵]

باباترک

بقعه امامزاده محمود معروف به باباترک که نسب ایشان با چهار واسطه به علی النقی می‌رسد. در عهد صفویه این بقعه با ۱۲ ترکه (Tarke) بهسازی و توسعه یافت و در سال‌های اخیر یک آب انبار تاریخی نیز در این محل کشف شده است. محل این بقعه در خیابان سیزده محرم است.[۴]

امامزاده سیدصالح

بقعه امامزاده سیدصالح قصیر پشت هفتم موسی کاظم می باشد، ساختمان نوساز آن با زیربنای ۴۰۰۰ مترمربع وبه همراه اجرای طرح بازسازی و بهسازی و طرح فضای سبز آن درسالهای اخیر صورت گرفته است. هم چنین خرید و نصب ضریح جدید، آینه کاری داخل حرم و کاشی کاری کتیبه امامزاده به نحو زیبایی انجام شده و اجرای ادامه طرح بهسازی و آزادسازی زمینهای اطراف درحال انجام است.[۵]

مسجد جامع خوانسار

در اطراف میدان سپاه مسجد جامع خوانسار معروف به مسجد چهارراه، قرار دارد که در عهد صفویه بازسازی شده است. این مسجد با مساحتی حدود سه هزار مترمربع و گچبریهای بسیار نفیس آن گنبد ندارد و تنها دارای یک گلدسته کوچه سه متری است اثر تاریخی مسجد دری چوبی است که درب شمالی مسجد است و منبت کاری ظریف و پر ارزشی دارد. محراب آن از جمله صنایع هنری بسیار ظریف است.[۱۰][۲۸]

خانه ابهری خوانسار

این خانه در زمان قاجار توسط آیت‌الله سید محمد باقر ابهری، بنا شده است و در نقاشی یکی از اتاق‌ها در جبهه شمالی قطعه شعری نوشته شده که به حساب جمل تاریخ(۱۲۷۸هجری قمری) را نشان می‌دهد. مساحت بنا با حیاط مرکزی ۸۰۰متر مربع است که در دو اشکوبه ساخته شده است.[۱۰][۲۹]

مدرسه مریم بیگم صفوی (همسر شاه طهماسب)

این مدرسه در سال ۱۱۰۶ هجری قمری مقارن سلطنت شاه سلیمان صفوی ساخته شده و سپس به دست میرزا محمد تقی خان مرمت شده است. این مدرسه حدود ۱۵۰۰ متر مربع مساحت دارد و در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی به همت سید حسین علوی مرمت شد. این مکان به نام حوزه علوی نیز مشهور است.[۳۰]در این مدرسه شخصیت‌های بزرگی تدریس و یا تلمذ کرده‌اند، از جمله میرزای قمی، صاحب قوانین الاصول و محمدرضا گلپایگانی نقل است روح‌الله خمینی نیز مدت شش ماه در این مدرسه از عرفان و حکمت آخوند ملا محمد علی حکیم استفاده کرده‌اند.[۳۱]

مقبره باباپیر (شیخ ابا عدنان قریشی)

مقبره باباپیر در استان اصفهان و شهرستان خوانسار و در شمال شرقی پارک سرچشمه خوانسار قرار دارد، شیخ اباعدنان قریشی معروف به بابا پیر یکی از عرفای به نام قرن هفتم هجری اهل شهر خوانسار بود. شیخ اباعدنان قریشی (باباپیر) پایه‌گذار مذهب شیعه جعفری در شهرهای اصفهان، بروجرد، لرستان، نهاوند و خوزستان می‌باشد، به غیر از شیخ اباعدنان ۶ تن دیگر از مشایخ و عرفاً نیز در بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) شهر خوانسار مدفون اند.[۳۲][۳۳][۳۴]مقبره دارای گنبد دو پوش و نمای خارجی منشوری است که قاعده آن دوازده ضلع است.[۴]

تپه آریایی‌ها

این تپه واقع در روستای رحمت‌آباد در ۳۵ کیلومتری شمال شرق شهرستان خوانسار قرار دارد که مربوط به دوره آریایی‌ها و قدمتی حدود ۸هزار سال است. این تپه تاریخی به دلیل زندگی اقوام پیشین در غارهایی که در دل این تپه تاریخی کنده شده شهرت دارد. در زیر این تپه تاریخی اغلب غارها که محل زندگی انسان بوده به هم وصل است و هنوز آثاری از درب‌های سنگی و ... در این تپه موجود است.[۳۵]

پل ساسان

پل ساسان در شمال شرقی روستای تیدجان خوانسار قرار دارد. این پل یکی از پل‌های عظیم قدیمی خوانسار است. طول دهانه پل، ارتفاع آن و پهنای بنا بیش از هشت گام است. در مورد وجه نامگذاری آن اطلاع دقیقی در دست نیست. سنگ نوشته‌ای که در بنای پل بکار رفته است در سیل عظیم مرداد ماه ۱۳۶۶ از بنای پل جدا شد و در چند صد متری شمال آن یافت شد که بخشی از آن شکسته شده است بر اساس حجاری‌ها موجود بر روی سنگ تاریخ بنا و بانی ساخت آن ذکر نشده است.[۴]

بازار قدیمی

درشهر خوانسار درگذشته سه بازار بزرگ بنام بازار بالا، بازار پلگوش و بازار دو راه وجود داشته که دو بازار آن کماکان دایر است و بازاریان در آن به عرضه خشکبار و تنقلات محلی اشتغال دارند.

از دیگر نقاط می‌توان به قبرستان قدیمی شرقی خوانسار، پل ساسان، مسجد رئیسان، منطقه سد باغکل، تپه تاریخی ویست، چندین خانه تاریخی، تونل عبور آب منطقه جنگاه و قبرستان قدیمی ارامنه دوشخراط اشاره کرد.[۱۵]

خلاصه مکانهای گردشگری تاریخی

  1. موزه مردم شناسی خوانسار (خیابان آیت ا... خوانساری - قبل از میدان سپاه)
  2. مسجد جامع خوانسار - با قدمتی بالغ بر سیصد سال- (میدان سپاه)
  3. آستان امامزاده محمود - حوض سنگی، سنگ قبرهای بسیار قدیمی یهودی‌های خونسار و گنبد خاص مقبره - (میدان سپاه- خیابان سیزده محرم)
  4. خانه ابهری (میدان سپاه- خیابان سیزده محرم- کوچه زورخانه پوریای ولی)
  5. امامزاده سیدصالح (بلوار سردار صادقی- بیدهند)
  6. مقبره دخترون بکر - (بلوار سردار صادقی - بیدهند)

گردشگری فرهنگی

تعزیه

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های گردشگری شهرستان بعد فرهنگی آن می‌باشد هر سال در شهرستان خوانسار (قودجان) در حسینه حضرت عباس مراسم تعزیه برقرار است، تاریخچه این مراسم در حدود ۳۰۰ سال است. این مراسم با شکوه به مدت ۹ روز در ۲ نوبت بعد ازظهر و شب‌ها با حضور هزاران نفر از مردم و شخصیت‌های مختلف جامعه از سراسر ایران به اجرا در می‌آید.[۳۶]همچنین علی لاریجانی در سال ۱۳۹۱ از اجرای مراسم تعزیه حسینیه حضرت ابوالفضل قودجان واقع در شهرستان خوانسار بازدید کرد.[۳۷]

تعزیه که آن را (شبیه خوانی) نیز می‌نامند، مهم‌ترین نمایش پس از اسلام است که ریشه در آئین سوگ سیاوش دارد. تعزیه پس از اسلام و تسلط اعراب بر ایران رایج شد، و در آن جنبه‌های اسطوره‌ای نیز به جنبه‌های تاریخی اضافه شد.[۳۸]

پیتر چلکوفسکی تعزیه شناس اروپایی در کتاب (تعزیه هنر بومی پیشرو) دربارهٔ تعزیه چنین می‌گوید:

اگر درجه مهارت درام نویس را تأثیر بر تماشا گر بدانیم، هیچ تراژدی به عظمت تعزیه نمی‌رسد[۳۸]

مساحت حسینیه قدیمی قودجان حدوداً ۶۲۰مترمربع بوده است که در سال ۱۳۵۸ به علت کثرت شرکت کنندگان در این مراسم از ساختمان قدیمی خود تبدیل به ساختمان فعلی شد اکنون حسینیه حضرت عباس قودجان حدود ۵۰۰۰ متر بنا دارد و با حساب سالن‌های مجاور حسینیه که جهت اسکان میهمانان وشرکت کنندگان ساخته شده است مساحت کلی این حسینیه به ۱۰۰۰۰ متر می‌رسد شکل ظاهری حسینیه کاملاً با حسینیه‌های سنتی مطابقت دارد و صحنه آن صحنه‌ای میدانی است.[۳۹]

محرم

شهر خوانسار یکی از شهرهای مذهبی استان اصفهان می‌باشد که هر ساله در ایام محرم و صفر مراسم‌های ویژه‌ای در این شهر برگزار می‌شود. از جمله حرکت دسته‌های شترسوار و اسب سوار برای یادآوری حرکت کاروان حسین بن علی و برپایی تعزیه در طول ایام عزاداری به ویژه در ماه صفر و در روستای قودجان از رسوم ویژه عزاداری این شهرستان است. شروع مراسم در خوانسار از ششم محرم تا دوازدهم محرم می‌باشد.[۴۰]

هتل و مهمانسرا

Zagros hotel.jpg

خوانسار دارای یک هتل سه ستاره به نام هتل زاگرس می‌باشد که درمهرماه۱۳۸۲ کلنگ احداث آن بر زمین زده شد و در اردیبهشت ۱۳۹۰ افتتاح شد. این هتل دارای ۸۴ اتاق و سوئیت و ۲ جفت تالار عقد و عروسی (۴ سالن) و امکانات تفریحی و ورزشی می‌باشد.
همچنین مهمانسرای پدری و مهمان‌پذیر جهانگردی خوانسار نیز دو مهمانسرای دیگر این شهرستان اند.[۴۱]این هتل با موقعیتی استثنائی در دل طبیعت خوانسار و در دامنه رشته کوه‌های زاگرس و در مجاورت پارک زیبای سرچمه و با چشم‌انداز بسیار زیبا می‌باشد.[۴۱]

سد باغکل

Khansar baghkal.jpg

ساخت سد مخزنی باغکل از سال ۱۳۸۰ به طور جدی پیگیری شد. در سال ۱۳۸۴ عملیات اجرایی این پروژه آغاز شد و در بهمن ماه ۱۳۸۹ آبگیری گردید. این سد در کیلومتر ۲ جاده خوانسار اصفهان، بر روی رودخانه باغکل احداث شده است.

طول تاج سد ۷۴۰ متر، عرض تاج ۱۲ متر، ارتفاع تاج از کف دریاچه ۶۰ متر، سر ریز آن در ۵۰ متری و گنجایش مخزن آن شش میلیون متر مکعب آب می‌باشد. علاوه بر آب رودخانه فصلی باغکل که به سد ریخته می‌شود، آب خروجی پارک ملی سرچشمه هم توسط ۵ پمپ پرقدرت آب مازاد رودخانه خوانسار را به سد پمپاژ می‌کنند. در این عمل آب بسیار زیادی که در همه ایام سال (خصوصاً زمستان و پاییز) هدر می‌رفت با طی مسافتی در حدود ۲۰ یا ۳۰ کیلومتر پس از گذر از کوه‌ها و تپه‌ها بطور پیوسته و شبانه‌روزی به سد ریخته و ذخیره می‌شود.[۴۲]

هسته سد از جنس خاک رس هست که با آزمایش‌های گوناگون از کوه‌های پیرامون سد مورد استفاده قرار گرفت. سنگ‌های مورد استفاده در سد هم از کوه‌های اطراف با بارها انفجار حاصل شده و در سد به کار رفته است. پیمانکار این پروژه قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌باشد.[۴۳]

سوغات و محصولات

عسل

عسل خوانسار یک فراورده طبیعی است که در ایران شهرت بسیاری دارد. افراد بسیاری در این شهر به پرورش زنبور و تولید عسل اشتغال دارند. وجود گیاه گون زمینه را برای پرورش زنبور عسل و تولید عسل انگبین مساعد نموده است. سالیانه بیش از۳۵۰ تن عسل از کلنی‌های زنبور عسل برداشت شده و به تمام نقاط کشور و سایر کشورهای دیگرارسال می‌گردد.[۴۴]

گز

گز، یکی از محصولات بومی خوانسار است که با درصدهای مختلف گزانگبین تولید و ارائه می‌شود. اگر بخواهیم ریشه نام گز را دریابیم، باید آن را در خوانسار جستجو کنیم. خوانسار شهری کوهستانی و سردسیر است. گز از عصاره و شهدی شگفت‌انگیز به نام انگبین یا گز انگبین است که از درختچه‌ای به همین نام یعنی گز انگبین در نواحی خوانسار و برخی نواحی چهارمحال و بختیاری به دست می‌آید. عامل تولیدکننده گز انگبین حشره کوچکی بنام پسیل[۴۵]است تقریباً به اندازه پشه که روی ساقه یا برگ‌های درخت گز انگبین خانه می‌سازد. سپس از شیره پرورده این گیاه تغذیه کرده و شهد تولید می‌کند.[۴۶][۴۷]

برداشت گزانگبین

جهت برداشت محصول گزانگبین، پوست دباغی شده گوسفند را که تمیز و سفید می‌باشد زیر درخت پهن می‌کنند و سپس با چوب به تنه درخت ضربه می‌زنند تا دانه‌های ارزن مانند، از بدنه درخت جدا شود. در طول سال بیش از ۱۰ مرتبه این کار تکرار می‌شود که هر چه بیشتر تکرار شود، نوع محصول بعدی نامرغوب‌تر می‌شود.[۴۷]

فرش ویستی

فرش ویستی خوانسار، تنها فرش در کشور است که بدون نقشه و به صورت حفظ در روستای ویست خوانسار بافته می‌شود.[۴۸]

سایر محصولات

گردو، بادام و آلو از سایر محصولات باغی با تولید بالا و سوغات خوانسار هستند. همین‌طور تنباکوی خوانسار که شهرت زیادی دارد و از نوع طبیعی تنباکو می‌باشد. تنباکوی خوانسار در کنار تنباکوی کاشان شهرت بسیار دارند.[۴۹]

شهرک صنعتی خوانسار

در کیلومتر ۵ جاده گلپایگان خوانسار این شهرک احداث شده است، مساحت کل این شهرک ۶۹ هکتار می‌باشد که به صورت کامل وارد فاز اجرایی شده است. فاصله این شهرک تا مرکز استان ۱۶۲ کیلومتر می‌باشد. در این مجموعه ۲۷ شرکت واقع شده است که در مجموع برای ۳۲۸ نفر شغل ایجاد شده است.[۵۰]

مشاهیر خوانسار

  • ملاحیدر خوانساری: ملاحیدربن محمدخوانساری از حکما و فضلای قرن یازدهم و شاگرد دوره اول میرداماد در اصفهان بوده است، ایشان استاد آقاحسین خوانساری و محقق بزرگ سبزواری است ازا یشان ۲ اثر علمی به نامهای زبده التصانیف و معین الاعیان بجای مانده است مقبره اش درشهر خوانسار در وسط خیابان موسوم به بلوارمعلم واقع گشته است.[۵۱]
  • سید ابوالقاسم جعفر خوانساری (میرکبیر): ابوالقاسم جعفر خوانساری مشهور به میرکبیر در اصفهان متولد شد. ایشان در هنگام حمله محمود افغان به ایران و سپس به اصفهان از این شهر خارج گشت و به خوانسار مهاجرت کرد و به درخواست مردم شهر خوانسار به تدریس علوم دینی، قضاوت و اقامه نماز جماعت پرداخت. به دنبال رفت‌وآمد زیاد بین خوانسار و گلپایگان که به درخواست مردم گلپایگان صورت می‌گرفت پس از گذشت مدتی در روستای قودجان که روستایی است بین خوانسار و گلپایگان مهاجرت کرد و در آنجا ساکن شد و امور دینی این دو شهر را به عهده گرفت.
  • سید ابوالقاسم جعفر خوانساری: از شاگردان محمدباقر مجلسی و آقا جمال الدین خوانساری بود و عمده دروس خود را در نزد دایی خود ملاحسین جبلانی لبنانی که از عالمان مشهور دوره صفویه بود آموخت و درجه اجتهاد کسب کرد.[۵۲][۵۳][۵۴]
  • آقا حسین خوانساری: متوفی ۱۰۹۸ و مدفون در تخت فولاد اصفهان است. آقاحسین خوانساری معروف به علامه خوانساری از شاگردان معروف میرفندرسکی است ایشان حکیم و متکلم و محدث و فقیه بزرگ عهد خود بود و به سبب اهمیتی که درحوزه‌های علمیه یافت به محقق خوانساری مشهور گشت و نیزبه سبب آنکه پدرش جمال الدین و پسرش جمال الدین نام داشتند ایشان به ذوالجمالین معروف بوده است. مقبره اش در تخت فولاد اصفهان به بقعه آقاحسین خوانساری معروف است که توسط پادشاهان صفوی ساخته شده از آثار تاریخی اصفهان محسوب می‌گردد.[۵]
  • آقا جمال خوانساری: فرزند آقا حسین خوانساری از علمای عهد صفویه و متوفی در۱۱۲۲ هـ ق و مدفون در بقعه پدرش آقا حسین خوانساری در تحت فولاد اصفهان است. ایشان درجمیع فنون شرعی و علوم عقلی و نقلی سرآمد اقران و مشاربه بنان بوده ایشان نزد پدرش آقاحسین خوانساری و محقق سبزواری دایی خود عمده تحصیلات را آموخت.[۵۱]
  • سید محمدتقی غضنفری خوانساری: از مراجع زمان خود بود که در سال ۱۳۱۴ به اتفاق سید محمد تقی اسدی خوانساری تصمیم به اقامه نماز جمعه برای اولین بار در ایران می‌گیرد. پدر وی سید هاشم موسوی از علما و فقها عصر خود بود و بعد از رحلت سید محمد هاشم چهارسوقی خوانساری، در منطقه مورد رجوع شیعیان شد[۵۵]
  • سید محمدتقی خوانساری: در اردیبهشت سال ۱۲۶۷ در شهرستان خوانسار به دنیا آمد. ایشان از نوادگان سید ابوالقاسم جعفر خوانساری مشهور به میرکبیر بود.[۵۶]
  • سید مصطفی صفایی خوانساری: فرزند سید احمد حسینی عبیدلی اعرجی خوانساری، مشهور به صفایی از بزرگان علم بود. پدران و اجداد او همه از سادات بوده و به سادات علمای مدینه منسوب بودند.[۵۷]
  • سید مرتضی علوی خوانساری: تولیت حوزه علمیه مریم بیگم صفوی (حوزه علوی خوانسار) بود که بر اثر سقوط آسانسور در منزل شخصی خود ضربه مغزی شد و پس از انتقال به بیمارستان الزهرا (س) اصفهان درگذشت.[۵۸]
  • زلالی خوانساری: از شعرای اواخر سده دهم است که در سرودن شعر و بخصوص مثنوی استاد بوده است. وی از شعرای زمان شاه عباس بوده و معاصر شیخ بهادر و میرداماد و با ایشان رقابت داشته است. از او آثار بسیاری باقی مانده است، ازجمله هفت کتاب مثنوی به نام سبعه سیاره با نامهای آذر و سمندر، شعله دیدار، میخانه زر و خورشید، سلیمان نامه و حسن گلوسوز و محمودایاز که کراراً در ایران و هند چاپ گردیده است، وفات او در سال ۱۰۲۴ است.[۵۱]
  • اسماعیل ادیب خوانساری: استاد موسیقی، متولد در سال ۱۲۸۰ و متوقی ۱۳۶۱ از اساتید او عندلیب خوانساری است و اسدالله (نائب) مدتی در اصفهان و شیراز و سپس به تهران مهاجرت کرد.[۵۱]در سال ۱۳۱۹ وقتی برای نخستین بار در ایران رادیو ملی تأسیس شد، در حالی که سی‌ونهمین سال زندگی را می‌گذراند، به عنوان نخستین خواننده مرد به رادیوی ملی ایران دعوت شد.[۵۹] دختر ادیب‌خوانساری هم کتابی را که به زندگی و آثار و آرای دوستان و بزرگان موسیقی دربارهٔ ادیب اختصاص دارد، منتشر کرد. ادیب خوانساری در سال ۱۳۶۱ درگذشت.[۵۹]
  • محمود محمودی خوانساری: متولد۱۳۱۳ درخوانسار و متوفی در سال ۱۳۶۶ در تهران فرزند محمودی خوانساری بود و از شاگردان به نام ابوالحسن صبا بود.[۵۱]
  • سید احمد خوانساری
  • ملامحمد خوانساری امینی
  • حسین انصاریان
  • عباسعلی ظریف خوانساری پدر محمدجواد ظریف از شعرای معروف خوانسار
  • یدالله کابلی خوانساری از خوشنویسان بنام متولد این شهرستان خوانسار.
  • اسماعیل سعادت (متولد ۱۳۰۴)، نویسنده و مترجم ایرانی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مدیر گروه دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو شورای عالی ویرایش سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
  • عزت‌الله شاهی (عزت مطهری) از مخالفین حکومت پهلوی که به ۱۵ سال حبس محکوم شده بود.
  • یوسف بخشی خوانساری
  • علی شجاعی (از بازیکنان سابق تیم ملی فوتبال ایران و باشگاه‌های سپاهان اصفهان و ذوب‌آهن اصفهان)
  • محمدعلی ابن‌الرضا: از علما معاصر

آموزش و آموزش عالی

عنوان جمعیت بالای شش سال جمعیت با سواد بالای شش سال نرخ باسوادی
آموزش و پرورش[۶۰] ۳۰۲۳۵ ۲۴۵۸۳ ۸۱٫۳

منابع

  1. «سالنامه آماری شهرستانی استان اصفهان». دفتر آمار و اطلاعات استانداری اصفهان. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  2. «سالنامه آماری شهرستانی استان اصفهان». دفتر آمار و اطلاعات استانداری اصفهان. 
  3. «طبیعت خوانسار سفره سفرهای نوروزی را برای مسافران گسترده است». خبرگزاری جمهوری اسلامی. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ "روزنامه اطلاعات 13 اسفند 1391". 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ "اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان". 
  6. "روایت قرآن پاسنگی". خوانسار نیوز. 
  7. "خوانسار: سرزمینی که پای تابستان به آن نمی‌رسد". انسان‌شناسی و فرهننگ. 
  8. "پایگاه گردشگری وب گردها". 
  9. حقیقت، عبدالرفیع، فرهنگ تاریخ و جغرافیایی شهرستان‌های ایران، تهران: انتشارات کومش، ۱۳۷۶، ص۱۹۶.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ "روزنامه اطلاعات - 24 شهریور 1394". 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ "شهر خون و خوان". سایت تبیان. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ پایگاه مدیریت جهاد کشاورزی خوانسار.
  13. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ "اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان". 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ "روزنامه کیهان: خوانسار شهر کوچه باغ‌های خیال‌انگیز". 
  16. "پارک ملی سرچشمه". سایت گردشگری تیشینه. 
  17. "پارک سرچشمه خوانسار، منطقه نمونه گردشگری می‌شود". خبرگزاری آفتاب. 
  18. "خبرگزاری صدا و سیما". 
  19. "جاذبه‌های طبیعی". پورتال جامع گردشگری خوانسار. 
  20. "خبرگزاری سازمان میراث فرهنگی". 
  21. "خبرگزاری سازمان میراث فرهنگی". 
  22. "خبرگزاری سازمان میرات فرهنگی". 
  23. "خبرگزاری سازمان میرات فرهنگی". 
  24. "«جواد نظام دوست» رئیس انجمن غارنوردی و غارشناسی ایرانیان". 
  25. "کشف غار چاهی در خوانسار". خبرگزاری فردانیوز. 
  26. "کشف دومین غار چاهی کشور در خوانسار". پایگاه خبری قدس آنلاین. 
  27. "کشف دومین غار چاهی عمیق ایران در خوانسار". خبرگزاری تابناک. 
  28. شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران: ۱۱۲۱ تاریخ ثبت ۱۳۵۴/۰۸/۱۰
  29. در تاریخ دهم خردادماه ۱۳۸۲ خورشیدی به شماره ۹۰۵۲ ثبت ملی شده است.
  30. "روزنامه جام جم آنلاین". 
  31. "ارتحال مدیر حوزه علمیه آیت‌الله علوی خوانسار". سایت خبری سلمان. 
  32. "سفر آسان". 
  33. "دیجیتال ایران". 
  34. "گردشگری تیشینه". 
  35. "روزنامه جام جم آنلاین". 
  36. "برگزاری بزرگترین مراسم تعزیه ایران در خوانسار". خبرگزاری فارس. 
  37. "حضور رئیس‌مجلس در مراسم تعزیه بزرگ حسینیه خوانسار". خبرگزاری خانه ملت. 
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ "مجله نمایشنامه". 
  39. "قودجان خوانسار، پایتخت تعزیه جهان اسلام می‌باشد". چشمه سار. 
  40. "حرکت قافله‌های شترسوار نمادین در خوانسار/ برپایی تعزیه در طول ایام عزاداری محرم و صفر". خبرگزاری مهر. 
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ «هتل زاگرس خوانسار». وبسایت هتل زاگرس خوانسار. بازبینی‌شده در ۱۱ آذر ۱۳۹۱. 
  42. تاریخچه خوانسار به شرح زیر است
  43. دربارهٔ خوانسار
  44. "صادرات ۳۵ تنی عسل ازشهرستان خوانسار". خوانسار نیوز. 
  45. "خوانسار در انتظار احیای انگبین". خبرگزاری جمهوری اسلامی. 
  46. "شیرین مثل شیرینی". جام جم آنلاین. 
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ "گز چرا گز شد". خبرگزاری دانشجویان ایران. 
  48. "فرش ویست، تنها فرش حفظی باف کشور". خوانسار نیوز. 
  49. "«تنباکوی خوانسار در آیینه اسناد دوره قاجار و پهلوی»". خوانسار نیوز. 
  50. "شهرک صنعتی خوانسار". سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران. 
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ ۵۱٫۲ ۵۱٫۳ ۵۱٫۴ "فرمانداری شهرستان خوانسار". 
  52. محمدباقر خوانساری جلد دوم. pp. ص۱۹۷–۱۹۸. 
  53. طبقات الکواکب. pp. صفحه 132. 
  54. مقدمهٔ روضاتی. pp. صفحات 100 تا 103. 
  55. "سالگرد درگذشت اقامه کننده اولین نماز جمعه در ایران". 
  56. "نماز بارانی که به دعای آیت‌الله آمد". پایگاه خبری فرهنگ انقلاب اسلامی. 
  57. "سید مصطفی صفایی". پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه. 
  58. "آیت‌الله علوی خوانساری درگذشت". سایت خبری تحلیلی عصر ایران. 
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ "روزنامه همشهری آنلاین". 
  60. «سالنامه آماری شهرستانی استان اصفهان». دفتر آمار و اطلاعات استانداری اصفهان. 

پیوند به بیرون