شهرستان مبارکه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان مبارکه
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان اصفهان
مرکز مبارکه
سال شهرستان شدن ۱۳۶۹
مردم
جمعیت ۱۴۳،۴۷۴ نفر (۱۳۹۰)
شهرها
طالخونچه، دیزیچه، مبارکه، زیباشهر، صفاییه،
کرکوند، مجلسی
تعداد بخش‌ها
مرکزی، گرکن جنوبی


شهرستان مبارکهنگین سبز استان اصفهان یکی از شهرستانهای بسیارمهم فرهنگی، صنعتی و کشاورزی ایران در استان اصفهان است. مرکز این شهرستان شهر مبارکه است. اين شهرستان داراي دو بخش ،5 نقطه شهري بنامهاي مباركه ،ديزيچه ، طالخونچه ، كركوند ، زيباشهرو 34 روستا و در قالب 5 دهستان ميباشد اين شهرستان مجموعا1024/5 كيلومتر مربع از مساحت استان اصفهان را شامل ميشود .

  شهرستان مباركه در 50 كيلومتري جنوب غربي اصفهان ، 35 كيلومتري شمال غرب شهرضاوحدود 45 كيلومتري شرق بروجن واقع شده است همچنين اين شهرستان از طرف شمال و شمال غرب بترتيب با شهرستانهاي لنجان و فلاورجان همسايه است. از نقطه نظر جغرافيايي اين شهرستان بين طولهاي جغرافيايي 13،51 تا 48،51 وعرضهاي 45،29 تا 22،32 شمال واقع شده است.ارتفاع اين شهرستان از سطح آبهاي آزاد 1670 متر و شيب عمومي زمين منطقه از سمت جنوب به شمال و از شرق به غرب مي باشد. ميانگين دماي اين منطقه 12 درجه سانتيگراد است و بادهايي كه از سمت جنوب غربي مي وزد باعث ايجاد تعادل در هواي آن منطقه ميگردد. محدوده قانوني شهر درطرح جامع شهر مباركه بادر نظر گرفتن محلات اقماري (قهنويه، محمديه، سرارود، دهنو، شيخ آباد، اسماعيل ترخان و صفائيه) به ميزان 265 كيلومتر مربع و محدوده استحفاظي آن نيز 760 كيلومتر مربع ميباشد.

از لحاظ قدمت آثارتاريخي با توجه به كشفيات گروه باستانشناسان از غارهاي تاريخي قلعه بزي كه مربوط به دوران پارينه سنگي است، اين شهرستان بعد از شهر كاشان رتبه دوم را در استان اصفهان به خود اختصاص داده است.بیش از پانصداثرتاریخی شامل: قلعه هاي تاريخي، مساجدو امامزاده ها، خانه هاي قديمي، برجهاي كبوتر، برجهاي نگهباني،حمامهاي قديمي،سايتهاي تاريخي، كوههاوآتشكده تاريخي،كتيبه و نقاشي هاي صخره ايي ، قبرستانهاي تاريخي وسنگ قبرهاي قديمي تشكيل دهنده آثار و اماكن تاريخي اين شهرستان ميباشدکه 21 اثرآن به ثبت رسیده است.

در این شهرستان بالغ بر چهار صد واحد صنعتی وجود دارد که از جمله مهمترین آنها می‌توان مجتمع فولاد مبارکه، شرکت سیمان سپاهان دیزیچه، شرکت پلی‌اکریل اصفهان، شرکت قند نقش جهان، شرکت چینی زرین ایران، و... را نام برد

در بخش کشاورزی عمده‌ترین محصولات این شهرستان برنج، گندم، جو، صیفی جات، و باغهای میوه از جمله گیلاس و هلو و زردالو می‌باشد.

زاینده رود از کنار این شهر و از نزدیکی محلات درچه و سرارود و بداغ آباد می‌گذرد

پارک‌های ساحلی زاینده رود در کنار ساحل زیبای زاینده رود و در محلهٔ سرارود و پارک شهدای زینلی محل مناسبی برای استراحت و تفریح مسافران و اهالی این شهرستان می‌باشد.

شهرک صنعتی مبارکه در نزدیکی پلیس راه اصفهان-شیراز قرار دارد.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرها: مبارکه، کرکوند، طالخونچه و دیزیچه و مجلسی

شهر: زیباشهر

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان مبارکه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۳۴٫۹۳۸ نفر بوده است.[۱]

پیشینه تاریخی شهرستان مبارکه[ویرایش]

پیشینه تاریخی

در سالنامه‌ای منتشره ۱۳۳۹ خورشیدی از طرف اداره فرهنگ لنجان علیا (مبارکه) ، بنای این قصبه در عهد شاه عباس شروع شده و از بانوان صفویه مریم بیگم عمه شاه عباس در آبادی آن کوشیده و دیگر از بانوان نیز در تعمیر آن ذی مدخل بوده‌اند در ابتدا نام آن امین آباد بوده مبارک نام غلام مریم بیگم زوجه احمد خان گیلانی چون مامور آبادی بانوی خود گردید استخاره از قرآن نمود آیه (من شاطی الواد الایمن فی البقعه المبارکه) آمده از این روی مبارکه نام نهاده شد. مباركه در اصل سرزميني سبز و خرم است كه از قديم الايام مورد توجه بوده و به لحاظ موقعيت آب و هوايي مناسب تجمع بشر در آن باعث ايجاد تشكيلات جمعيتي شده است. بناي مباركه در عهد شاه عباس صفوي آغاز شد ودر ابتدا به امين آباد شهرت يافت. نام امين آباد به واسطه خدمتي بود كه امين السلطان وزيرشاه صفوي انجام داده بود واين نام حداقل تا اواخر قرن 13 قمري به اين محل اطلاق مي شده است. به پاس صداقت و حسن او قناتي نيز بنام وي احداث گرديد كه همين قنات موجب شد تا اولين طايفه در اين محل مستقر شوند و سپس در اطراف آن ، حصار كشيده و دروازه هايي نيز به منظور رفت و آمد در شهر تعبيه شد. چهار دروازه را ميتوان به عنوان دروازه هاي اصلي بحساب آورد كه يكي در شرق و ديگري در غرب و دو دروازه ديگر در شمال شهر قرار داشت.امانام یکی ازمحلات مبارکه به نام نهچیرچاکی از آنست که قدمت مبارکه می تواندبه صدها سال قبل ازآن نیزبرگردد.

  قديمي ترين محلات شهر مباركه عبارتند از: محله مختاريها، محله حيدرآباديها، محله حاجيها، قلعه سليمان، قلعه نو، محله رسيها، محلات اقماري قهنويه، دهنو، محمديه، شيخ آباد ، سرارود و اسماعيل ترخان.

براساس پژوهشهای استادسیدمصطفی مجردکه درمجلات کیهان فرهنگی دهه ی هفتاد نیزبه چاپ رسیده است اسماعیل ترخان منسوب به اسماعیل صاحب بن عباد دانشمند ووزیرمشهورایرانی می باشد که لقب ترخانی نیز داشته است.(به نقل از: فرامرزمیرشکارمبارکه،پژوهشگر)

کتیبه تختگاه (دوره شاه آبادی) بارچان حاکی از آن است که شاهان صفوی از منطقه برای شکار و اقامت استفاده می نموده‌اند. این منطقه در زمان شاه صفی (ششمین پادشاه صفوی) شکارگاه بوده و قنات و قلعه‌ای بنام " قلعه شکار" (صفی آباد) در آن احداث شده که اولین اثر انسانی بازمانده در آن است. آثار این قلعه تا چندین سال پیش وجود داشته و پیرمردان محلی از قول پدرشان ذکر می‌کنند که حدود ۱۳۹ سال پیش، ستونهای سنگی قلعه مذکور برای ساختن حمامی بکار رفته است و بنام حمام نو هنوز باقی است و واجد ارزش نگاهداری می‌باشد. آسیاب مبارکه نیز دارای قدمت است.

مبارکه در گذشته دارای قلعه‌های مشهور دیگری همچون قلعه ابراهیم‌آباد، قلعه شاهزاده، قلعه جنت آباد، قلعه باقرآباد، قلعه علی‌آباد، قلعه نقی‌آباد، قلعه کمال‌آباد و مزرعه نصیر آباد بوده که متأسفانه بعد از سلطة افغانها بر اصفهان بر اثر هجوم آنان تخریب گشته و فقط قلعه سلیمان‌آباد باقی‌مانده که دارای برج و با روی محکمی بوده و امکان حملة افغانها به آن وجود نداشته است.

مبارکه به علت سرسبزی و خرمی و وجود چشمه سارهایی در اطرافش ییلاق عشایر بوده و در دوره قاجاریه بالا خص در طی حاکمیت ظل السلطان بر اصفهان مورد توجه بوده است. زندان ظل السلطان در اکبر آباد یکی از عناصر تاریخی بشمار می‌آید.

بطور کلی آثار باقی‌مانده در منطقه علی‌رغم وجود قلعه‌های متعدد نوشته بر سنگ قبر امامزاده هاآسیابها و دیگر آثار به زمان‌های دور مرتبط نمی‌شود ولی وجود طبیعت سرشار از زیبایی ولطافت زاینده رود نشانه سابقه بسیار طولانی منطقه است و پیدایش مزارع و آبادیها و مکان‌های جمعیتی همزمان با قدمت طبیعت منطقه می‌تواند باشد.

سایر مناطق تاریخی

دیزیچه: به معنای دز، دژ و قلعه می‌باشد. از آثار تاریخی آن وجود امامزاده‌هایی به نامهای شاهزاده سلیمان و محمد است.

طالخونچه: گفته‌اند نام آن طالقان اصفهان بوده، سپس به طالخونچه و نهایتاً به طالخونچه تبدیل گردیده است. واژه طالخونچه ترکیبی از تال + خونچه است. تال به معنای طبق فلزی است و خونچه به معنای طبق چوبیین کوچک که در آن شیرینی، میوه یا جهاز عروس گذارند و بر روی سر حمل کنند. احتمالاً در گذشته در آن طبق‌های خونچه فلزی می‌ساختند. این شهر دارای قلعه قدیمی با قدمت تاریخی است

کرکوند: به معنای صاحب مرغ و ماکیان می‌باشد و دارای امامزاده‌ای بنام حلیمه خاتون است.

نهچیر: دارای قلعه تاریخی ثبت شده آثار باستانی است و متعلق است به دوره قاجاریه. این قلعه خود از شش قلعه کوچکتر تشکیل می شده و مشابه قلاع فئودالی است با برج و باروی محکم و حیاطهای میان خلوت، اتاق‌های تو در تو، بسترها، ارسی‌ها، دالانها، هشتی‌های ورودی و بادگیر که بعضاً به کمک آیینه کاری، نقاشی، تذهیب و گچبریها تز ئین شده‌اند.

قلعه‌های موجود دردو روستای حسن‌آباد قلعه بزی و قلعه میرزا زمان نیز از جمله قلعه‌های تاریخی بشمار می‌آیند. دو قلعه نیز در شرق و غرب محله قهنویه است. این قلعه‌ها حداکثر به حدود یک قرن ونیم قبل مربوط می‌شوند ولی از لحاظ شناخت معماری محلی و فضاهای مسکونی می‌توانند واجد اهمیت باشد.

بر اساس تحقیقات بعمل آمده اصل بنا متعلق به دوره ساسانی و قبل از اسلام است که در دوره‌های بعدی بالاخص سلجوقیان تعمیراتی درآن بوجودآمده و مدتها در اختیار فداییان اسماعیلی بوده است و در نبرد بین اسماعیلیان و سلجوقیان بخشهایی از آن تخریب گردیده است.

ابن حوقل (قرن چهارم) می‌نویسد فاصله شهر خان لنجان تا اصفهان ۹ فرسخ بوده و شهری است کوچک و فراخ نعمت و پر برکت و ناحیه روستایی دارد. در این محل آبهای گوارا و درختان بسیار و شفتالوی خوب و لذیذ وجود دارد و در اینجا قلعه بزرگی است که گنجینه امرای آن روستا بوده و مشرف بر خان لنجان و نواحی آن تا نزدیکی اصفهان است. قلعه بزی یا قلعه خان لنجان: این قلعه در نزدیکی خولنجان واقع شده است و در محدوده روستای حسن‌آباد مبارکه قرار دارد. این قلعه از نظر شرایط فیزیکی، جغرافیائی شباهت بسیار به قلعه آتشگاه در ماربین دارد. قلعه به راههای مجاور رودخانه و دشتهای سرسبز اطراف اشراف داشته و دارای هسته مرکزی وسیع با بخشهای کوچکتری در نقاط بلندتر و سوق‌الجیشی بوده، دیوارهای بیرونی آن از سنگ و گل و در بعضی قسمتها از سنگ و ساروج ساخته شده و دیوارهای درونی بغضا با گچ و ساروج صقیلی شده است.

در ارتباط با خان لنجان مورخین بسیارمطالب گفته‌اند ولی علی‌رغم قدمت تاریخی خولنجان امروزه آثار قابل استنادی بجز قلعه بزی و قلعه یا کاروانسرایی متروکه، معروف به قلعه قدیم که درآن کشت وکار می‌شد و مسجد جامع و سنگ قبری به تاریخ ۵۶۸ هجری قمری چیز دیگری در آن باقی نیست.

چهره‌های شاخص[ویرایش]

دکتر غلام محمد طاهری مبارکه نویسنده بیش از 25 جلد کتاب

منابع[ویرایش]

  1. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  • کتاب مبارکه در گذرگاه تاریخ نوشته استاد اسماعیل کریمی

سایت شمس شهرستان مبارکه