آران و بیدگل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آران و بیدگل
Windcatchers in Aran va Bidgol city.jpg
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان آران و بیدگل
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی آرووگل، آریان و ویگل، بی‌بی‌گل
سال شهرشدن ۱۳۵۰
مردم
جمعیت ۱۰۰۰۰۰ (۱۳۹۱)
روزهای یخبندان سالانه دی و بهمن ماه سرمای خشک
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی عباسعلی منصوری کمیسیون امنیت ملی
شهردار ستاری
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۱
شناسهٔ ملی خودرو ۴۳ س
به شهر آزادگان و شهر نمونه قرآنی کشور خوش آمدید

آران و بیدگل شهری است در استان اصفهان که مرکز شهرستان آران و بیدگل می‌باشد. این شهر از دو بخش مجزا و همجوار آران و بیدگل با فاصله کوچه‌ای تنگ تشکیل شده بود که در اسفند ۱۳۴۴ دیوارها فرو ریخت و هر دو بخش یکی شدند و شهر آران و بیدگل بوجود آمد.[۱]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

در مردادماه سال ۱۳۷۵ بر اساس مصوبه هیات وزیران، بخش آران از شهرستان کاشان جدا و به عنوان شهرستان آران و بیدگل شامل دو بخش مرکزی و کویرات در تقسیمات کشوری شناخته شد.

از طریق دو جاده اصلی به کاشان و شبکه راه‌های اصلی کشور مرتبط می‌شود. آب و هوای این منطقه گرم و خشک با تابستانهای گرم و سوزان و زمستانهای سرد و خشک بوده و حداکثر دمای هوا در تابستان به ۴۸ درجه سانتیگراد و حداقل برودت هوا در زمستان به ۷ -درجه سانتیگراد می‌رسد. به لحاظ کویری بودن منطقه، ۱۹۰۰ کیلومتر مربع[۲] در تپه‌های شنی قرار گرفته که در اصطلاح محلی به آن بند ریگ می‌گویند. در اعماق و سطح زمینهای نواحی شمال شهرستان معادن غنی و فراوانی وجود دارد که مهم‌ترین آنها حوزه‌های وسیع نفت و دریاچه نمک با وسعت ۲۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد.

پس از ویرانی شهر باستانی تپه سیلک کاشان دراثر حوادث گوناگون، آبادیهای کوچک و بزرگی به صورت قلعه و حصار پدید آمد و منطقه وسیعی به نام چهل حصار کاشان شهرت یافت، سپس هر یک از قلعه‌ها به مناسبتی نامگذاری شد.

از کوه‌های شهرستان آران و بیدگل می‌توان به کوه یخ‌آب و بند ریگ اشاره کرد.

تاریخچه و سبب نامگذاری[ویرایش]

مردمان این شهر از قوم کاس یا کاسپین هستند که از ناحیه قفقاز در غرب دریای خزر به داخل ایران مرکزی کوچ کرده‌اند. آران یا آلان یعنی کاشانه و لانه نیز هست. نام کاشان و قزوین نیز از نام این قوم کاسپین‌ها گرفته شده است. گروهی از این قوم با همین تن صدا در ونیز و در محله آرانز زندگی می‌کنند.

آنچه درباره پیشینه آران و بیدگل می‌توان گفت این است که پس از ویرانی شهر باستانی سیلک در اثر حوادث و تحولات گوناگون، در اطراف آن آبادی‌های کوچک و بزرگی به صورت قلعه و حصار پدید آمد. این منطقه به نام چهل حصاران شهرت یافت. پس هر یک از این قلعه‌ها به مناسبتی نام گذاری شد. اسامی آران، آرو، آر، و بیدگل ، ویگل، گل آرا،نامهای رسمی و محلی این منطقه است. درباره سبب این نام گذاری نظریات متعددی ابراز شده که به برخی از آنها اشاره می‌شود.

واژه آران به معنای جایگاه مقدس و مکان گرمسیر است و اصل این واژه از «آرین» (نام دیگر قوم آریا یا ایریا) بوده است. استاد نظام وفا در مجموعه آثار خود درباره آران می‌گوید:[۳]

شنیدم که آران از آن نام جست که بد مرکز آریا نخست
وزان نام بردار آرانی است که خود ز اولین قوم ایرانی است

واژه بیدگل نیز تغییریافته ویگل، شهر باستانی در کنار شهر قدیمی هراسکان (شهر بزرگ باستانی) می‌باشد.

درباره نام گذاری آران چنین آمده‌است که:[نیازمند منبع]

... و آران بن قاسان اکبر بوده است که پدر او قاسان اکبر باشد. بنابر قولی بانی اصل بلد کاشان بوده‌ است و آران مذکور آن قریه را بنا کرد و به اسم خود موسوم ساخت و گویا همان قنات مزرعه آران دشت را هم آران بن قاسان جاری نموده باشد و به اسم خود مسمی کرده باشد یعنی دشت آران.

احتمالا این مردم از نظامیان و لشکریانی بنام آران بد بوده اندکه شاید نام آران و بیدگل از این اسم باشد و گرنه گلی در این ناحیه چندان نمی‌روید که وجه تسمیه گل داشته باشد مگر آن لشکر گم شده در کویر لشکر آران بد گل (نام آن سپهبد) باشد.

در منابع کهن نام این شهرستان چه به صورت ترکیب فعلی و چه جدا نیامده‌ است.

زبان و لهجه[ویرایش]

زبان اهالی آران و بیدگل، فارسی رایج به همراه لهجه‌های متفاوت است. زبان محلی این منطقه که در اصطلاح به آن زبان باستانی آران می‌گویند از زبانهای پهلوی قدیم است که تا این زمان در سرتاسر شهرها و بخشهای حاشیه کویر (نطنز، بادرود، زواره و ...) با اندک تفاوت در لهجه رایج است و با زبانهای دیگر ایرانی لری، کردی و مازندرانی وجوه مشابهی دارد. به طور کلی گویشهای پهنه کاشان، خواه روستاهای درون کوهساران و خواه آبادیهای گسترده در کویر و دشت آن، هم از لحاظ واژگان و هم از لحاظ دستوری و آوایی اهمیت خاصی دارد.

در سالهای اخیر تحقیقات پراکنده‌ای درباره گویش آران و بیدگل صورت گرفته که مفصل‌ترین آن در زمینه دستور زبان و فرهنگ واژگان محلی، کتاب «زبان کویر» نوشته حسین علیجانزاده است. در ضمن لهجه آرانی در این شهرستان در بین آرانیها رایج می‌باشد از نکات قابل توجه اینکه نوع محلات نیز دارای تفاوتی در نوع لهجه هستند که صرفا بومیان آن متوجه می‌شوند.

مشاهیر آران و بیدگل[ویرایش]

از مشاهیر این شهرستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مراکز دیدنی و جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

زیارتگاه‌ها و مساجد[ویرایش]

  • امامزاده محمد هلال بن علی، واقع در کوی محمد هلال
  • امامزاده قاسم بن علی نقی، واقع در کوی قاسم آباد
  • امامزاده هادی، واقع در خیابان امامزاده هادی
  • قبرستان و بقعه امامزاده حسین، واقع در محله درب ریگ. مقبره سلیمان صباحی بیدگلی شاعر دوره زندیه در این قبرستان واقع است.
  • امامزاده هاشم، واقع در محله درب ریگ
  • امامزاده یحیی، واقع در محله درب مختص آباد
  • مسجد نقشینه، واقع در محله درب مختص آباد

اماکن قدیمی[ویرایش]

حمام‌ها[ویرایش]

  • حمام شرف (حاج عبدالصمد)
  • حمام بازار (توی ده)
  • حمام رئیسه (ویرانه)
  • حمام عنایتی (وشاد)
  • حمام فخارخانه
  • حمام حاج محمد (درب ریگ)، دارای قدمت صفوی-قاجاری[۴]

آب انبارها[ویرایش]

  • آب انبار محله سر کوچه یخچال
  • آب انبار محله قاضی
  • آب انبار میدان بزرگ
  • آب انبار محله دربند
  • آب انبار محله چهارسوق
  • آب انبار محله سرگنگه
  • آب انبار محله دهنو
  • آب انبار محله آب پخش
  • آب انبار محله سر کوچه دراز
  • آب انبار محله بازار
  • آب انبار محله پالکینه
  • آب انبار محله وشاد (زیرده)
  • آب انبار محله حاج امین
  • آب انبار امامزاده محمد هلال
  • آب انبار حاج میرزا معصوم طباطبایی بیدگلی (آقا شهاب)
  • آب انبار محله درب ریگ
  • آب انبار محله سلمقان
  • آب انبار محله توی ده
  • آب انبار محله دروازه
  • آب انبار محله فخارخانه
  • آب انبار محله حاج عبدالصمد
  • آب انبار محله مختص آباد
  • آب انبار محله باغ علوی
  • آب انبار مسجد جمعه

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

آثار ملی[ویرایش]

فهرست اماکن و ابنیه تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی در حوزه آران و بیدگل

محله‌ها[ویرایش]

محله‌های آران[ویرایش]

  1. آب بخش
  2. سر کوچه یخچال
  3. بازار
  4. در مسجد قاضی
  5. سر محله
  6. سر کوچه دراز
  7. میدان حاج امین
  8. دهنو
  9. چهار سوق
  10. جنگ لته
  11. میدان بزرگ
  12. زیرده
  13. وشاد
  14. حجتیه
  15. مسلم آباد
  16. دربند
  17. جمال آباد
  18. عباس‌آباد
  19. احمدآباد
  20. سبزه میدان
  21. قاسم‌آباد (مدخل شهر)

محله‌های بیدگل[ویرایش]

  1. مختص آباد
  2. باغ علوی
  3. تو ده (بازار)
  4. فخارخانه
  5. دروازه
  6. یزلان
  7. دربریگ
  8. سلمقان
  9. میدان علی‌اکبر
  10. خانقاه
  11. ویرانه
  12. درب مختص آباد
  13. قاسم آباد
  14. شهرک رسالت

منابع[ویرایش]

  • سلمانی آرانی، حبیب‌الله. نگاهی به آران و بیدگل. انجمن اهل قلم آران و بیدگل، ۱۳۷۷. شابک ‎۹۶۴-۳۳۰-۱۸۳-۴. 
  • تشکری، علی. تاریخجه علم و ادب در آران و بیدگل. انجمن اهل قلم آران و بیدگل، ۱۳۷۴.  صفحه ۵
  • نیک اندیش، نسرین. جغرافیای شهرستان آران و بیدگل. مرسل، ۱۳۸۸. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۹۷۲-۱۰۲-۶.  صفحه ۵۵

پانویس[ویرایش]

  1. علیجانزاده، حسین. زبان کویر (کتاب اول). حسین علیجانزاده، ۱۳۷۲. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۶۴۴۰-۶۱-۳.  صفحه ١٠
  2. ۳۱ درصد مساحت شهرستان
  3. مسعودی، عبداله. مجموعه آثار استاد نظام وفا. کاشان: خاطرات قلم، ۱۳۸۲. شابک ‎۹۶۴-۹۳۸۱۴-۴-۹. ، جلد ۲، صفحه ۶۶
  4. کتاب جغرافیای قصبه بیدگل، وصاف بیدگلی، ۱۳۱۰ ق. صفحه ۲۱