تیران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تیران
تیرون
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان تیران و کرون
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی تهران، طهران
مردم
جمعیت 70000
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۹۹ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه 17
روزهای یخبندان سالانه 20
اطلاعات شهری
شهردار مهندس احتشام زاده
پیش‌شماره تلفنی

0314

پیش شماره"مرکزی" 0314222

شهرستان تیران و کرون یکی از کهن ترین شهرستانهای استان محسوب می شود و قدمتی حدود 8 هزار سال دارد که دوره های مختلف باستانی و تاریخی سکونتگاه بشر بوده است.که دلیل این امر وجود سنگ نگاره های ۶۰۰۰ ساله در اطراف شهرستان تیران و کرون می باشد.

تسمیه[ویرایش]

در ترکیب واژه تیران دو جزء دیده می شود: نخست «تیر» که نام ستاره ی تیر است که در نزد ایرانیان باستان مقدس بوده و « ان » که همان پسوند کثرت و نسبت است و محلی را می نمایاند که به تیر منسوب باشد. کرون نیز از دو قسمت « کر» به معنای توانا و « ون » به معنی مانند و شبیه می باشد. البته ممکن هم است که «کر» مخفف «کار» به معنای جنگ باشد، مانند کلمات زیر: کارزار ، پیکار ، کاروان، کَرنا (نای جنگی)، کارنامه (نامه جنگ)؛ و در این صورت، کرون به معنای میدان جنگ می‌باشد . در گویش محلی واژه کرون ، به صورت کروند تلفظ می شود .

موقعیت و وسعت[ویرایش]

شهرستان تیران و کرون با مساحت ۸/۱۷۶۸ کیلو متر مربع بین ۵۰ درجه و ۳۳ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۱۴ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۱ دقیقه تا ۳۳ درجه و ۴ دقیقه عرض شمالی از جنوب به شهرستان لنجان و استان چهارمحال و بختیاری و از غرب به شهرستان فریدن محدود می گردد. این شهرستان پل ارتباطی بین سه استان (چهارمحال و بختیاری و اصفهان و خوزستان) بوده و حدود ۱۰۰ کیلو متر از محورهای مواصلاتی اصلی کشور در محدوده این شهرستان واقع گردیده است.

ناهمواریها[ویرایش]

تیران و کرون دشتی محدود با شیبی نسبتاً ملایم است که شیب آن از غرب به شرق کاهش می یابد. اراضی شهرستان و ارتفاعات آن متعلق به دوران سوم زمین شناسی و جزء پیش کوههای داخلی زاگرس است تنها منبع آبی سطحی آن؛ رودخانه کرون (مرغاب) است که از ارتفاعات دالانکوه سر چشمه می گیرد.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرستان تیران و کرون بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای دو بخش به نامهای مرکزی و کرون و چهار دهستان به نامهای رضوانیه؛ ورپشت در بخش مرکزی و کرون سفلی و کرون علیا در بخش کرون می باشد. این شهرستان دارای ۴۴ روستای بالای ۲۰ خانوار جمعیت و تعداد ۱۹ روستای زیر ۲۰ خانوار جمعیت و مزارع مسکونی و ۳ شهر به نامهای تیران؛ عسگران و رضوان‌شهر می باشد.

آب وهوا[ویرایش]

شهر تیران دارای آب وهوای بیابانی ونیمه بیابانی باتابستانهای گرم وخشک وزمستانهای سرد است میزان بارندگی سالانه شهرستان ۲۵۶ میلیمتر درسال است. درشهر تیران بیشترین نم نسبی درزمستان ۷۸ درصدودر تابستان ۱۳ درصد می باشد. تعدادروزهای یخبندان درسال ۹۰-۸۰ روز گزارش شده است. ازنظر وضع جوی برابربا ایستگاه کلیماتولوزی تیران میانگین دما در دی ماه ۵/۴ وحداکثر دما درتیرماه ۲/۳۵ درجه سانتیگراد گزارش شده ا

شخصیت ها[ویرایش]

ازشخصیت‌های این شهر می‌توان آیت‌الله حسین مظاهری از مراجع تقلید و رئیس حوزه علمیه اصفهان و آیت‌الله سیدمحمدباقرامامی امام جمعه سابق این شهرستان وآیت الله محمدعلی مظاهری مرجع تقلید عصرقاجار و حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی آقاتهرانی نماینده مجلس مردم تهران وعلی محمدافغانی رمان نویس مشهوررا نام برد. همچنین «سینا کرونی» (شاعر سده‌ی 13 هجری) و «ژاله سلطانی» مشهور به «ژاله اصفهانی» از شاعران این شهر به شمار می‌روند. آقای علی نادری کاپیتان تیم ملی فوتبال ساحلی ایران ساکن روستای حسین آباد کرون از روستاهای تیران است.

امامزادگان شهرستان[ویرایش]

  • امامزاده احمدبن محمدحنفیه که نوه‌ی حضرت علی(ع)است و در تیران واقع است.
  • امامزاده عبداله بن موسی بن جعفر در روستای کوهان واقع است.
  • امامزاده حسین بن عدنان بن موسی بن جعفر در رضوان‌شهر
  • امامزاده جواد بن موسی در روستای احمدرضا ( معروف به چشمه احمدرضا)
  • امامزاده بابا لنگر در جنوب عسگران
  • امامزاده سید سراء الدین فضل از نوادگان امام رضا در نواحی عسگران
  • امامزاده بی بی فاطمه از نوادگان موسی بن جعفر در روستای محمدیه کرون

جاذبه های طبیعی وتاریخی ومذهبی[ویرایش]

جاذبه های طبیعی شامل:

  • حیات وحش و پارک ملی و ارگ قمیشلو:

پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو در ۴۵ کیلومتری شمال غرب اصفهان ومجاورشهر تیران واقع شده است. وسعت پارک ملی قمیشلو ۲۹۸۸۶ هکتار و وسعت پناهگاه حیات وحش قمیشلو ۸۳۸۸۸ هکتار می باشد.گفته می شود پارک ملی قمیشلو قدیمیترین منطقه حفاظت شده جهان است. ۱۵۰ سال قبل ظل السلطان پسر بزرگ ناصرالدین شاه و حاکم اصفهان قمیشلو را بعنوان قرق و شگارگاه اختصاصی اعلام و حتی از چرای دام در این منطقه جلوگیری نمود.مهمترین گونه های جانوری عبارت انداز:آهو.قوچ.میش.پازن.گرگ و....

  • چشمه مرغاب
  • حیات وحش ولاله های واژگون دالانکوه و پیست اسکی آن

پیست اسکی دالانکوه که در دامنه های شمالی دالانکوه قرار دارد و در زمستان ها پذیرای علاقه‌مندان به ورزش های زمستانی می باشد. و قله ی دالانکوه با ارتفاع ۳۶۳۶ متر در این منطقه قرار دارد که سالانه افزون بر هزار کوهنورد از سراسر ایران برای صعود به این منطقه عزیمت می کنند. همچنین پناهگاه کوهنوردی دالانکوه بعنوان مجهز ترین پناهگاه کوهنوردی ایران در این منطقه قرار دارد.

  • سد شهید منتظری ( سد خمیران)
  • چشمه احمد رضا
  • سد چشمه شاهی

جاذبه های تاریخی شامل:[ویرایش]

  • ارگ قمیشلو
  • قلعه جاجا
  • برج های کبوتر
  • درهای سنگی باغها:

تیران به شهر "درهای سنگی" معروف است.درهای باغات تیران به صورت تخته سنگهای یکپارچه میباشد.

  • مسجدامام حسن مجتبی(مسجدخان):

شجره نامه:

مسجد خان در ابتدای پل محله سر پل واقع است.این مسجد با شبستانی ستون سنگی به مانند مساجد شیوه خراسانی و اصفهانی میباشد.

در ابتدا مسجد کوچکی به جای محل کرآب های فعلی بوده و قدمت آنبه بیش از۶۰۰سال میرسد .

پس از آن حاکم تیران نوروز علی خان مسجد فعلی را بنا کرد .

درباره ساخته شدن مسجد اینگونه روایت کرده اند که:

در نزدیکی مسجد لب رودخانه در کنار آسیاب درخت تنومندی وجود داشته که بر اثر گذشت زمان داخل تنه درخت خالی شده و درویشی عارف در آنجا زندگی می کرده است .دختر نوروز علی خان به مرض سختی دچار می شود و خان جهت رفع بلا قربانی نذر می کند.به نوکرش دستور می دهد از گوشت قربانی برای درویش ببرند .درویش قبل از گرفتن قربانی به نوکر میگوید:به حاکم بگو اگر میخواهی فرزندت از مرگ نجات یابد در این مکان مسجدی بناکن.نوکر پیام درویش را به خان میر ساند و نوروز علی خان در تعجب است.درویش از کجا از بیماری دخترش اطلاع داشته لذا به گفته درویش عمل کرده و نذر می نماید در صورت سلامتی فرزند مسجدی در مکان فعلی بسازد.

سر انجام فرزند خان سلامت یافته و خان قطعه زمینی از باغ شهر خان جدا ساخته و آنرا اختصاص به مسجد میدهد.

پس از نوروز علی خان ملک محمد سلطان هم در مرمت و بهسازی و ایجاد کرآب مسجد نقش داشته است.

مشخصات مسجد:

این مسجد دارای دو شبستان تابستانی و زمستانی میباشد .شبستان تابستانی دارای دو ایوان بلند ومقابل هم و روبروی به قبله است.شبستان زمستانی با ستون و سرستون های سنگی در داخل زمین میباشد

وضو خانه سنتی و قدیمی (کرآب)مر بوط به دوران سلطنت کریم خان زند میباشد.

راهروی هشتی با سنگ آبی از دوران قاجار میباشد.

این مسجد در گذشته محل اقامه نماز و منبر حضرت آیت الله شیخ جمال الدین مظاهری بوده است .

اینک این مسجدبه شماره ثبت ۱۳۶۸۲درتاریخ۱۵/۰۸/۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است

  • مسجدسید
  • آسیاب زیرزمینی

آسیاب زیرزمینی مربوط به دوره قاجار است و در شهر تیران، بلوار معلم، در کنار جوی شاه و ضلع جنوبی خیابان توحید واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

انگور این شهر به عنوان مرغوب ترین انگور کشور شهرت دارد و از محصولات دیگر آن گردو و بادام است .

قابل ذکر است که بنای اولیه مسجدجامع عتیق اصفهان را اعراب قبیله بنی تمیم که در تیران سکونت گرفته بودند بنا نهادند.

منابع[ویرایش]