شهرستان لنجان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
شهرستان لنجان
اطلاعات کلی
کشورFlag of Iran.svg ایران
استاناصفهان
مرکز شهرستانزرین شهر
سایر شهرهاورنامخواست ، زرین شهر ، فولادشهر ، سده لنجان ، چمگردان ، باغ‌بهادران ، چرمهین ، زاینده‌رود ، باغشاد
بخش‌هابخش مرکزی ، باغ بهادران، بخش فولادشهر
سال تأسیس۱۳۵۲
نام‌های پیشینلنجون، لنجانات
اداره
فرماندارخدامراد صالحی
مردم
جمعیت۲۶۲٬۹۱۲ نفر (۱۳۹۵)
جغرافیای طبیعی
مساحت۵/۱۱۷۲ کیلومترمربع کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا۱۷۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۵/۹
بارش سالانه۱۵۵ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۸۹ روز
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۳۱
وبگاهفرمانداری لنجان
پارک زرین شهر.jpg

شهرستان لِنجان، یکی از شهرستان‌های استان اصفهان در مرکز ایران می‌باشد که در جنوب غرب این استان واقع شده‌است. مرکز این شهرستان، زرین شهر می‌باشد.

این شهرستان دارای طبیعتی زیبا درحاشیه زاینده رود است و برنجی به نام برنج لنجان در اکثر شهرهای لنجان، با آب زاینده رود کاشت می‌شود.

همچنین این شهرستان دارای آثار باستانی ازجمله مسجد رحیم خان زرین شهر، برج کبوتر در زرین شهر و ورنامخواست، مسجد صباحی از دورهٔ ایلخانیان در زرین شهر و حمام عمومی ساحل در زرین شهر است.

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان لنجان در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۶۲٬۹۱۲ نفر بوده‌است که پر جمعیت‌ترین شهر در شهرستان، فولادشهر با جمعیت ۸۸٬۴۲۶ نفر بوده.[۱][۲][۳]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

این شهرستان از شرق به شهرستان فلاورجان از شمال شرق به شهرستان نجف‌آباد از شمال به شهرستان تیران و کرون از غرب به شهرستان شهرکرد و شهرستان بروجن در استان چهارمحال و بختیاری و از جنوب به شهرستان مبارکه محدود می‌شود

پیشینه[ویرایش]

تا قبل از سال ۱۳۱۶ شمسی که قانون جدید تقسیمات کشوری تصویب گردد، لنجانات ناحیه ای از شهرستان اصفهان بشمار می‌آمد که محدوده وسیعی از حواشی زاینده رود را درمحدوده جنوب غربی این شهرستان در بر می‌گرفته‌است. در سال ۱۳۵۲ شمسی، شهرستان لنجانات از شهرستان اصفهان منتزع و به دو بخش مجزای لنجان علیا به مرکزیت لنجان و فلاورجان تقسیم گردید. بر اساس این تقسیم‌بندی، فلاورجان با نام لنجان سفلی و مناطق لنجان کنونی و مبارکه با عنوان لنجان علیا قلمداد می‌شدند. در سال ۱۳۶۱ منطقه لنجان علیا با انتزاع از فلاورجان به شهرستان مستقلی به نام شهرستان لنجان تبدیل گردید. این روند تا سال ۱۳۶۸ و جدایی مبارکه از شهرستان لنجان و تبدیل آن به شهرستان مستقل ادامه یافت. در پی این تحول، شهرستان لنجان به محدوده جغرافیایی کنونی محدود گردید. در حال حاضر شهرستان لنجان شامل دو بخش مرکزی (زرین شهر) و باغ بهادران و نه شهر و بیش از ۳۰ روستا می‌باشد.[۴]

جغرافیای طبیعی[ویرایش]

شهرستان لنجان با وسعت ۱۱۷۰ کیلومترمربع در فاصله ۳۵ کیلومتری جنوب غربی اصفهان قرار گرفته‌است. ارتفاع نسبی ان از سطح دریا ۲۲۷۰ متر است و دارای آب و هوایی متغیر که همواره تحت تأثیر ناحیه نیمه خشک مرکزی و نیمه مرطوب چهارمحال و بختیاری قرار می‌گیرد. ارتفاعات آن شامل کوه‌های پنجئ از رشته کوه‌های مرکزی که در شمال شهرستان واقع شده‌اند و کوه‌های بیدکان در غرب آن می‌باشند. لازم است ذکر شود که خط مرزی این شهرستان با استان چهارمحال و بختیاری از میان گردنه «رخ» عبور می‌کند.

کشاورزی[ویرایش]

لنجان از لحاظ کشاورزی مهم‌ترین تولیدکننده برنج در استان به‌شمار می‌آید. برنج این منطقه از نوع چمپا اما بسیار خوش‌بو و خوش طعم است؛ در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی‌های پی در پی متأسفانه هنوز هم کشت غلط برنج ادامه دارد که باید هر چه سریع تر الگوی کشت مناسب جایگزین شود. سایر محصولات این منطقه، گندم، چغندر قند، صیفی جات و اقسام میوه‌های سردرختی است.

مردم‌شناسی[ویرایش]

ساکنان لنجان تلفیقی از لنجانی‌ها و اقوام دیگر بوده‌اند؛ در دهه‌های اخیر با تأسیس کارخانه‌های متعدد در این منطقه، هم‌اکنون جمعیت کثیری از مردم سراسر کشور در این منطقه سکونت دارند.[۵]

آموزش عالی[ویرایش]

این شهرستان دارای ۹ دانشگاه است:

  • دانشگاه آزاد اسلامی واحدلنجان
  • دانشگاه پیام نور زرین‌شهر
  • مرکز آموزش علمی کاربردی زرین‌شهر
  • دانشگاه غیرانتفاعی صنعتی فولاد
  • دانشگاه غیرانتفاعی امین فولاد
  • دانشگاه غیرانتفاعی فرزانگان
  • دانشگاه پیام نور زاینده رود
  • دانشگاه پیام نور باغبهادران
  • مرکز علمی کاربردی صنایع دفاعی زرین‌شهر
  • دانشگاه صنایع و معادن لنجان (در حال تأسیس)

صنایع[ویرایش]

کارخانه ذوب آهن، کارخانه صنایع دفاع، کارخانه نوید منگنز و زرین خودرو از جمله صنایع این منطقه‌اند.

صنایع دستی[ویرایش]

شهرستان لنجان همانند دیگر شهرستان‌های استان اصفهان از قابلیت‌های بالقوه صنایع دستی در شهرستان برخوردار است.

صنایع دستی که شرح آن ذیلاً آمده‌است از جمله رشته‌هایی است که در این شهرستان به علاقه‌مندان آموزش داده می‌شود:

  • منبت و معرق روی چوب
  • نقاشی روی ظروف مینایی
  • گلیم بافی
  • دوخت چرم-۵رودوزی سنتی (سرمه دوزی) و روبان دوزی
  • سفال‌گری مقدماتی و پیشرفته
  • چاپ قلمکار
  • طراحی و نقاشی رنگ روغن و آبرنگ
  • قلمزنی
  • قالی بافی

تاریخ[ویرایش]

تاریخ لنجان قدمتی دیرینه دارد و به دلیل مجاورت با زاینده رود و خاک مساعد و هوای معتدل همواره مهم‌ترین قطب کشاورزی، باغداری و کشت غلات و همچنین به دلیل وجود دشت‌های سر سبز مکان مناسبی برای دامپروری و تولید محصولات لبنی در اصفهان به‌شمار می‌رفته‌است. البته در بعضی از دوران بخصوص در دوران قاجار به دلیل خشکسالی‌ها و همچنین سرمای بی‌سابقه، رونق این منطقه در فراز و نشیب بوده‌است. مهمترین روستاهای این بلوک شامل: آشیان، لنجان، اشترجان، آی دغمش، گرکن و النجان می‌باشد. آشیان: بمعنی آشیان و دهکده است. لنجان: محل بیرون کشیده‌است، گویند اینجا جنگل بوده‌است، پس از قطع درختان آن، بیرون افتاده‌است. اشترجان: بمعنی تالاب است. آیدغمش :آی بترکی ماه و دغمش زائیدن، در تاریخ ابن اثیر و طبری اینجارا ماه دینار نوشته‌اند و گویند جنگل بوده‌است، و ماه از زیر درخت‌ها خورده خورده دیده می‌شده‌است مانند دینار. گرکن: نوشته‌اند فرکن بوده‌است باسم مادی آنجا و بمعنای شهر جدید است. النجان: نوشته‌اند ارم گان بوده‌است.[۶]

پژوهش‌های پیشین در منطقه لنجان به صورت موردی و اغلب در زمینه آثار معماری شاخص آن انجام شده‌است که از آن جمله می‌توان به حفاری هرتسفلد در قبرستان استراخاتون پیربکران در سال ۱۹۲۳ میلادی، مطالعات مایرون اسمیت در مسجد جامع اشترجان در سال ۱۹۳۶ میلادی، آندره گدار در مقبره پیربکران در سال ۱۹۳۷ میلادی و مطالعات کارو میناسیان و محمد مهریار در مورد استحکامات خان لنجان (قلعه‌بزی) و بررسی باستان‌شناسی این قلاع توسط استرن و بیزلی در سال ۱۹۶۵ میلادی اشاره نمود. از جدیدترین پژوهشها در این منطقه، حفاری در محوطه قلعه‌بزی است که تاریخ قطعی حضور انسان در این ناحیه را تا دوره پارینه سنگی میانی به عقب بازمی‌گرداند. این در حالی است در چنین مناطق باستانی با مقیاس کلان می‌توان با بهره‌گیری از رویکردها و روشهای مناسب، مانند استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌های هوایی و روش‌های سنجش از دور در کنار منابع مکتوب و داده‌های اتنوگرافی، تصویری روشن از تغییر و تحولات جوامع انسانی در گذشته ارائه نمود. از دیگر منابع اصلی و دست اول در شناخت روستاهای لنجان، رساله‌ای مالیاتی مربوط روستاهای پیرامون اصفهان است که توسط یکی از مستوفیان دستگاه قاجار تنظیم شده و به اوضاع اقتصادی و زراعی و میزان مالیات ۲۰۰ روستای اصفهان، به ویژه روستاهای حاشیهٔ رودخانه زاینده‌رود اختصاص دارد. از منابع ثانویه در مکانیابی و شناخت روستاها و واحدهای کوچک و بزرگ جغرافیایی لنجان، اسناد تاریخی دوره قاجار و پهلوی است که با موضوعات مختلف مانند مکاتبات رسمی، فرامین حکومتی و اداری، گزارشات مالی و مالیات اراضی، وقف‌نامه‌ها یا حتی اختلافات و دعاوی میان مالکان و رعایای روستاها وجود داشته و دارای اطلاعات مفیدی در مورد شرایط اجتماعی واقتصادی این دوره هستند.[۷]

در سال ۱۰۰۰ ه‍. ق، شاه عباس اصفهان را به عنوان مرکز سیاسی ایران برگزید و پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل کرد. این زمان آغاز رونق و شکوفایی اصفهان بود و لنجان نیز از این رونق و شکوه بهره فراوانی برد، زیرا که این منطقه سرسبز و حاصلخیز با اصفهان فاصله چندانی نداشت و بسیار زود بیشه زارها، تفرج گاه‌ها و شکارگاه‌های سرسبز آن مورد توجه شاه قرار گرفت. در دوره شاه سلطان حسین لنجان به تبع اصفهان روزگاری سخت را سپری کرد. در عهد افشاریان و زمانه زندیان، لنجان معبر آمد و شد دسته‌ها و طایفه‌هایی بود که یا به اصفهان می‌آمدند یا از آن می‌گریختند. در عهد قاجار، لنجان یا در تملک شاهزادگان قاجار قرار داشت یا تیولی بود که به وابستگان دربار مسعود میرزا بخشیده می‌شد. در دوره پر آشوب انقلاب مشروطه و استبداد صغیر، لنجان گذرگاه خان و قشون


آبشار شاه‌لوها[ویرایش]

در پنج کیلومتری شهر چرمهین، دردامنه کوه‌های زاگرس، آبشار شاه لولاک (شالورا) از ارتفاع کوه بر دامنه آن فرو می‌ریزد و در بهار و تابستان پذیرای صدها نفر از مردم زنده دلی است که به طبیعت گردی می‌روند. راه دسترسی این آبشار منحصراً از شهر چرمهین می‌گذرد. آبشار در زمستان کاملاً یخ می‌زند و قندیلهای زیبا و قطور یخ به ارتفاع هفتاد متر تشکیل می‌دهد. آب آبشار در قسمتی که نزد مردم محلی به حوض معروف است روی زمین آرام می‌گیرد. از رویدادهای تاریخی و مهمی که از گذشته‌های دور تا الان هرساله در مجموعه تفریحی آبشار شاه‌لولاک اتفاق می‌افتد مراسم آئینی شالورا است.

مسجد رحیم خان زرین شهر[ویرایش]

از معدود بناهایی تاریخی شهرستان لنجان است که با شماره ۱۵۱۹۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است. قدمت آن مربوط به اوایل دوران قاجار است. این مسجد به وسیلهٔ محمد رحیم خان ریزی ساخته شده و دارای یک شبستان اصلی و تعدادی طاقنما در محوطه حیاط با تزئنیات آجرکاری خفته –راسته و آجرکاری معقلی و کاشیکاری است. شبستان جبههٔ شمالی آن الحاقی است که در دهه‌های اخیر ساخته شده‌است که پیش از این کاریز بزرگی از حیاط آن می‌گذشت و دارای سنگ آب ارزشمند تاریخی بود که هم‌اکنون نیز موجود است. در این مسجد علما و خوانین و کدخدایان زرین شهر در اطاقهای مخصوصی دفن می‌باشند.

گرمابه حاج رضاقلی زرین شهر[ویرایش]

این گرمابه از نوع دوقلو (زنانه و مردانه) با دیرینگی قاجاریه می‌باشد که به تازگی با شماره ۳۱۱۹۹/۱۳۹۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

کبوترخانه باغ برجی شرقی زرین شهر[ویرایش]

این کبوترخانه از نوع دو استوانه‌ای و با دیرینگی صفویه می‌باشد که با شماره ۱۹۲۱۷/۱۳۸۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است اما در سال ۱۳۹۰ به دلیل بی‌توجهی مسولین بخشی از آن به وسیلهٔ مالکین زمین‌های کناری ویران و تاکنون هم بازسازی نشده‌است.

پل کله[ویرایش]

قدمت پل مربوط به اواخر دوران صفوی است که در حال حاضر به علت عدم توجه به فرسودگی‌های نما و اجرای ساخت و سازهای غیراصولی در معرض خطر است.

قلعه چهاربرج[ویرایش]

بنای زیبایی است که بر بلندتین نقطه ارتفاعی غرب شهر باغبهادران از شهرستان لنجان واقع شده‌است. قدمت آن اواخر صفوی و اوایل قاجار است. دارای چهار برج دیده‌بانی است

کبوترخانه[ویرایش]

کبوترخانه‌های زیبایی در اقصی نقاط شهرستان لنجان با زیبایی‌های خاص خود وجود دارند که دیدن آن‌ها خارج از لطف نیست. در کرچگان برج کبوتر ۲۰۰ ساله موجوداست که گذشته ازآن به عنوان مکانی برای دیده‌بانی استفاده می‌شده‌است.

کشاورزی[ویرایش]

با توجه به وجود شالیزارهای برنج، این شهرستان یکی از بهترین محصولات برنج ایران را تولید می‌کند. همچنین در بخش باغ‌بهادران از محصولاتی نظیر گردو، بادام و غیره نیز می‌توان نام برد.

مراکز گردشگری[ویرایش]

دهکده ساحلی زاینده رود[ویرایش]

این منطقه یکی از مراکز مهم ییلاقی اصفهان محسوب می‌شود. رودخانه زاینده رود، با جلوه‌ای رؤیا گون از میان بیشه‌ها و باغ‌ها می‌گذرد و قل قل آب و آواز پرندگان در لابلای شاخساربیشه‌ها و وزش باد درشاخ و برگ درختان آن، از زیباترین موسیقی‌هایی است که می‌توان شنید. دو سوی رودخانه پوشیده از درخت و سبزه زار است و با آب و هوایی دلپذیر و خنک روح را تسکین می‌دهد. هر نقطه این ناحیه تفرجگاهی زیباست، کوه، آب زلال رودخانه و بیشه و درخت و باغ و سبزه زار، به باغبادران و روستاها و چم‌های اطراف آن زیبایی خیره‌کننده‌ای بخشیده‌است.

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «جمعیت». lenjan.gov.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۲.
  2. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲.
  3. «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». www.amar.org.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۲.[پیوند مرده]
  4. «تقسیمات کشوری». lenjan.gov.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۲.
  5. «شهرستان لنجان». اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان اصفهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۶.
  6. الاصفهان، سید علی جناب، به اهتمام عباس نصر، ص ۱۸۲
  7. کمالی زاد، ژاله (۱۳۹۵). منظر فرهنگی رستاق النجان اصفهان در دوره اسلامی (رساله دکتری). تهران: دانشگاه تهران. ص. ۱۰ و ۱۱.