مشگین‌شهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مشگین‌شهر
خیاو
Sabalan&shirvan darasi.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان اردبیل
شهرستان مشگین‌شهر
بخش مرکزی
نام(های) دیگر خیاو
نام(های) قدیمی خیاو، میمند،
وراوی، بیشگین
مردم
جمعیت ۹۰٫۰۰۰ نفر
مذهب شیعه جعفری اثنی عشری
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۰۰ متر
اطلاعات شهری
وبگاه فرمانداری مشگین‌شهر

مِشگین‌شهر یکی از شهرهای استان اردبیل در ایران است. این شهر در بخش مرکزی شهرستان مشگین‌شهر قرار دارد.[۱]

وجه تسمیه[ویرایش]

نام قدیمی و اصلی این شهر خیاو است.

شهر خیاو در دوره‌هایی در تاریخ اسلام، میمند نام داشته. در روزگار سلجوقیان و اتابکان آذربایجان آن را وراوی می‌نامیدند. در سال ۶۰۵/۱۲۰۹م که گرجستان این بخش از ایران را تصرف کرده‌بود یکی از امیران گرجی به نام بیشگین، این شهر را به نام خود نام‌گذاری کرد. این نام بعدها توسط مردم محل به صورت میشگین تلفظ شد. در دوره حکومت رضاشاه، در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، به فرمان وی نام خیاو به مشگین‌شهر تغییر یافت.[۲] ریزآبه‌های سبلان (ساوالان) به سوی خیاو می‌آیند و این منطقه سفره‌های زیرزمینی خوبی دارد. واژه خیاو در زبان‌های ایرانی حالت محل پرآب و پردرخت و محل گذر از میان آب و درخت را تداعی می‌کند . رودخانهٔ مشگین‌شهر که امروزه قره‌سو نام دارد نیز در قدیم اندرآب نام داشته.[۳]

در گذر تاریخ[ویرایش]

در پیرامون مشگین‌شهر سنگ‌نبشته‌ای منسوب به شاپور دوم ساسانی وجود دارد. سنگ‌نبشته مشگین‌شهر در ۱۵۰ متری غرب کهنه قلعه در کمرکش ارتفاع غربی درهٔ نوروز یاماجی در درون باغ نوروز قرار دارد. این سنگ‌نبشته امروزه به خاطر ویرانگری گنج‌جویان تقریباً از میان رفته‌است ولی نوشته‌های آن بررسی و ترجمه شده‌است. مضمون این نوشته در مورد فرمان و تاریخ ساخت قلعه‌کهنه‌است که به فرمان نرسه‌هرمزد نوشته شده‌است.[۴]

سكه‌های به دست آمده از منطقه، متعلق به چند دوره تاريخی بیشتر مربوط به زمان اتابكان آذربايجان است. نخستين سكه‌ای كه تازيان در آران زده‌اند، متعلق به سال ۹۰ هجری است.

حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری خياو را اینگونه ذكر كرده است: خياو قصبه‌ای است در قيلی كوه سبلان افتاده است و چون سبلان در شمال اوست هوايش رو به گرمی مايل است. آبش از كوه جاری است. باغستان اندك دارد حاصلش غله بيشتر بوده، مردمش اكثراً موزه دوز و چوخاگر هستند حقوق ديوانی اش دو هزار دينار است.

خياو در دوره صفويه گرفته به گونه‌ای كه ، يكی از اولاد شيخ صفی شيخ حيدر حاكم و والی منطقه مشگين و برزند مغان در يكی از دره‌ها به دست مردی به اسم شيروان شاه قره‌باغی كشته شد.

در زمان ناصرالدين شاه، حاكمی به نام حسنعلی خان وارد مشگين‌شهر شد و به شرارت‌ها پايان داد. با آغاز مبارزات مردم در راه كسب مشروطيت، روسيه تزاری هرج و مرج طايفه‌های شاهسون را به صلاح و صرفه خود نديد و به درخواست حكومت استبدادی وقت، در صدد سركوب طايفه‌های ياغی و عصيانگر شاهسون برآمد. چهار لشگر روسی از چهار طرف به سوی خياو حركت كردند. ژنرال مدداوف از اردبيل و دالماچوف از تبريز، طوايف شاهسون را محاصره و پس از زد و خوردهای شديد، آن‌ها را وادار به تسليم كردند. سپس همه دارايی شاهسون‌ها تقسيم شد. اين سال را ايلات ، مبدأ و مأخذ تاريخی قرار میدهند كه در ميان آواره‌ها و چادرنشين‌ها به بولگی ايلی يا سال تقسيم مشهور است.[۵]

بر اساس آمار کلی تا سال ۱۳۹۲ در شهرستان مشگین شهر بیش از ۶۰۰ اثر یادمانی و تاریخی به ثبت رسیده است.

در مشروطیت[ویرایش]

از مبارزان معروف راه مشروطيت ايران در خياو، می توان به ملا امام وردی اشاره كرد كه به دار آويخته شد.او با جلوگیری از یورش طوایفی از عشایر شاهسون از غارت شهر های همجوار نقش بسیار مهمی در پیروزی و به ثمر رساندن نهضت قیام مشروطیت ایفا کرد. او که با سران مشروطه اردبیل ارتباط تنگاتنگ داشته در جریان بازگشت از جلسه سران مشروطه به مشگین, شبانه به وسیله مزدوران حاکم وقت , به نام امیر معزز دستگیر و به تبریز انتقال یافته و در پشت نارین قلعه بدار آویخته گردید.[۶]

صنایع دستی[ویرایش]

در شهرستان مشگين شهر هنرهای دستی دارای قدمت و اصالت قابل توجهی بوده است. بيشتر صنايع دستی منطقه را بافته های داری تشکيل می دهند که از مهمترين اين صنايع می توان به قالی بافی، گليم بافی و جاجيم بافی اشاره نمود. علاوه بر اين بافته ها ،سفالگری نيز از صنايع دستی اين شهرستان محسوب می شود.

گردشگاه‌ها[ویرایش]

آثار باستانی و قلعه‌های تاریخی[ویرایش]

مشاهیر[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳.
  2. نوبختی خیاوی؛ سلیمان، خیاو، گمشدهٔ تاریخ، تهران: نشر قو، ۱۳۸۰، صص۱۸-۲۱.
  3. نوبختی خیاوی؛ سلیمان، خیاو، گمشدهٔ تاریخ، تهران: نشر قو، ۱۳۸۰، ص۱۷.
  4. نوبختی خیاوی، ص۶۳.
  5. «تاریخچه کهن مشگین شهر». 
  6. «مشگین شهر در عصر مشروطیت».