شهرستان زابل

زابل
کشور	ایران
استان	سیستان و بلوچستان
شهرستان	زابل
نام(های) قدیمی	سکستان، سجستان و نیمروزو آریاپولیس[نیازمند منبع] و سیوستان و زرنج و زرنگستان[نیازمند منبع]
سال شهرشدن	۱۳۱۶
مردم
جمعیت	۳۲۹٬۳۱۷ نفر (۱۳۸۵)
زبان‌ گفتاری	فارسی با گویش سیستانی ، بلوچی
مذهب	اکثریت شیعه ، و برخی سنی
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۵,۱۹۷ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۴۸۰ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۵۴۲
وبگاه	فرمانداری زابل

شهرستان زابل یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران است. مرکز این شهرستان شهر زابل است([۱] .این منطقه در قدیم نیز جزء مهمی از ایران بزرگ بوده است که در شاهنامه فردوسی به نام زابلستان نیز یاد شده که در زمان قاجار به دلیل نفوذ انگلیس بخش بزرگی از آن بر طبق معاهده پاریس از ایران جدا (بنام سیستان عامه) ودر اختیار افغانستان گذاشته شدو مابقی که حال نیز وجود دارد بنام سیستان خاص در ایران ماند. این منطقه مهد و خاستگاه داستان معروف شاهنامه فردوسی در مورد پهلوانان اساطیری ایران باستان مانند سام، زال و رستم بوده است و همچنین زادگاه سورنا سردار رشید سپاه ایران در عهد اشکانی که موفق شد بر رومیان و فرمانده آنها کراسوس (کراسوس قبلا اسپارتاکوس را شکست داده بود)چیره شود و یعقوب لیث صفاری که به حکومت اعراب بر ایران پس از دویست سال خاتمه داد و آنان را از ایران بیرون راند و زبان و دانش پارسی را گسترش داد که اینها همه نشان دهنده روح مردانگی و استقلال طلبی در ایران قدیم و بخصوص این منطقه بوده است. این منطقه به دلیل روح استقلال طلبی و آزاد منشی مردم آن و ارادت خاص به اهل بیت پیامبر به دارالولایه مشهور بوده است و اولین اقوامی بودند که به خونخواهی امام حسین بپا خواستند و در طول تاریخ همواره با دشمنان اهل بیت پیامبر در ستیز و دشمنی بوده به همین دلیل چندین بار توسط حاکمان اموی و عباسی مورد هجوم قرار گرفته و خسارات زیادی به این خطه وارد گردیده است ولی همچنان به پایبندی خود به مذهب حقه شیعه پایبند مانده است. دریاچه هامون (که در اوستا بانام مقدس و بنام دریاچه کنس اویه یا کیانسه از آن یاد شده و مکان نگهداری نطفه زرتشت و ظهور مجدد او و سوشیانتها تلقی شده است)که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین در ایران است، در این شهرستان واقع شده است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۲۹٫۳۱۷ نفر بوده است .

موقعیت جغرافیایی

شهرستان زابل با مساحت ۱۵٬۱۹۷ کیلومترمربع در ضلع شمال شرقی استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان (زاهدان) ۲۰۷ کیلومتر است.

تقسیمات کشوری

این شهرستان دارای ۳ شهر ، 3 بخش ، ۹ دهستان و ۸۸۵ آبادی دارای سکنه است. این شهرستان در حدود 50 کیلومتر تا مرز ایران و افغانستان فاصله دارد.

بخش مرکزی شهرستان زابل دهستان بنجار شهرها: زابل و بنجار.

بخش پشت‌آب دهستان ادیمی دهستان بزی دهستان قائم‌آباد دهستان سفیدابه شهر: ادیمی

بخش شیب‌آب دهستان تیمورآباد دهستان کوه خواجه دهستان لوتک دهستان محمدآباد شهر: محمدآباد

عوارض طبیعی

شهرستان زابل دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک است. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۶/۵۹ میلیمتر و دمای آن در سال از ۵/۹- تا ۴۹ درجه سانتی‌گراد متغیر است. از ارتفاعات مهم این شهرستان کوه خواجه (در ۲۵ کیلومتری شهر زابل) و قلعه رستم درغرب زابل می‌توان نام برد. در کنار این کوه تصویری از رستم پهلوان که گرزی دوسر در دست دارد، نقش بسته است.^{[نیازمند منبع]} در دامنه‌های جنوبی آن نیز ویرانه‌های بناهای منسوب به دوره اشکانیان بر جا مانده که در زمان خود بسیار باشکوه بوده است. کاخ کوه خواجه و قلعه کافرو نیز که به پادشاهی اشکانی-ساسانی تعلق دارد و به خاندان سورن نسبت داده میشود نیز بر دامنه این کوه وجود دارد, که بقایای نقاشی های دیواری که بر کاشیهای لعابدار نقش بسته بودند نیز بر دیوار و در ویرانه های برجامانده کاخ هویداست.

رودخانه‌های هیرمند و شیله از رودخانه‌های این شهرستان می‌باشد. آب این شهرستان در گذشته ازطریق حفر چاه و قنات تامین می‌شده است و امروزه آب شرب زابل از مخازن بزرگ آب به نام چاه نیمه (که توسط رود هیرمند تغذیه می‌شوند) تامین می‌گردد.

پیشینه تاریخی

شهرستان زابل در قدیم سیستان (سکستان، سجستان) و نیمروز نامیده می‌شد. محلی که امروز زابل نامیده می‌شود در گذشته زمینهایی با تپه‌هایی از ماسه‌های روان و رسوبات دریایی بوده که قسمتی ازآن در مسیر رودخانه هیرمند قرار داشته است. با کم شدن آب رودخانه بر وسعت خشکی‌های اطراف آن افزوده شد و با اتصال این منطقه به روستای حسین آباد، آبادی بزرگی تشکیل گردیده است. بعدها تأسیس پادگان نظامی بر اهمیت آن افزوده است. در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی بر طبق مصوبه هیات وزیران، آن آبادی را زابل نامیدند و در سال ۱۳۱۶ شمسی به مرکز سیستان تبدیل شد. زابل امروزی شهری نسبتاً توسعه یافته و مجهز به انواع خدمات مورد نیاز جامعه شهری است.^{[نیازمند منبع]}

کشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری

اکثریت مردم این شهر از طریق کشاورزی امرار معاش می‌کنند. در سال زراعی ۸۳-۱۳۸۲ سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان زابل بالغ بر ۲۵۸۶۱ هکتار شامل می‌شد که ۱/۱۶ درصد از سطح زیر کشت استان سیستان و بلوچستان را تشکیل می‌دهد. از این مقدار ۵۶/۱ درصد به کشت باغات و ۱/۱۶ درصد به زراعت‌های سالانه اختصاص دارد. محصولات عمده زراعی این شهرستان غلات، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای است. طی همان سال، ۱۱۸ واحد صنعتی پرورش و نگهداری دام و طیور در سطح شهرستان فعال بوده، همچنین میزان تولید شیر، گوشت قرمز، گوشت مرغ و ماهی به ترتیب ۳۷، ۱/۷، ۳ و ۱۰۸ هزار تن بوده است.

اماکن سیاحتی تاریخی و مراکز توریستی با ذکر جاذبه‌های گردشگری

شهر سوخته کوه خواجه قلعه سام دهانه غلامان چاه نیمه قلعه سه‌کوه قلعه رستم قلعه رمرود آتشکده کرکوه قلعه خان ملک تپه کنیز

تخت شاه بی بی دوست آتشکده کهک میل قاسم آباد میل نادری زاهدان کهنه برج افغان چاه نیمه تالاب هامون آسیابهای بادی قلعه کندر

صنایع دستی

• پشتی و گلیم بافی
• قالی بافی
• توتن سازی
• تولید ابزارآلات موسیقی
• سوزن دوزی
• کلوچه و نان محلی
• کلمبه
• برَک

پیوند به بیرون

• دانشگاه زابل