شهرستان لارستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لارستان
تصویری از لارستان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان فارس
مرکز لار
نام‌های پیشین لاد، گلار، ایراهستان
لارستان بر ایران واقع شده‌است
لارستان
مردم
جمعیت ۸۲۷۹۰ نفر
مذهب اسلام (شیعه) و (سنی)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۵۰۸ متر
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۸۱
تعداد بخش‌ها
مرکزی، جویم، بنارویه، صحرای باغ

مختصات: ۴۳°۱۶′ شمالی ۲۴°۳۲′ شرقی / ۴۳.۲۷° شمالی ۲۴.۵۴° شرقی / 43.27; 24.54

لارستان یکی از شهرستانهای فارس و یکی از ۴۹ شهرستان اولیه تاسیس شده در سال ۱۳۱۶ است. پیش از آن لارستان یکی از ایالات ایران بود که وسعت آن به ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع می‌رسید. شهر لار مرکز شهرستان لارستان است که از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به شمار می‌آید. فاصله این شهر تا مرکز استان فارس (شیراز) ۳۴۰ کیلومتر، و تا بندر عباس ۱۹۰ کیلومتر است. لارستان در حد فاصل شهرستان‌های داراب، جهرم، خنج و لامرد قرار داشته، و در شرق و جنوب با استان هرمزگان همسایه است. از لحاظ دسترسی به دریا کوتاه‌ترین مسیر ۱۶۰ کیلومتر است که آن را به بندر پل متصل می‌کند ولی به شکل خط مستقیم این فاصله به ۹۷ کیلومتر تقلیل می‌یابد. شهرستان لار در شمال استان هرمزگان و جنوب استان فارس مابین شهرستان‌های بستک، خمیر، بندرعباس، داراب، جهرم، قیروکارزین، خنج و لامرد قرار دارد. لارستان پل شمال-جنوبِ خلیج فارس، و یکی از دروازه‌های خروجی-ورودی کشور به دریاهای آزاد است. لارستان از گذشته‌های دور محل اقامت و رفت‌وآمد بازرگانان ایرانی و خارجی بوده.

(در دوران قدیم به منطقه وسیعی از جنوب ایران لارستان اطلاق می‌شده‌است. که تمام مناطق: بندر گمبرون(بندر عباسلامرد،بندر لنگه،بندر خمیر،کیش،تنب بزرگ و کوچک، پارسیان، بستک، لار، مهر، عسلویه، شهرستان کنگان و گراش ،جهرم، زرین دشت، فورگ و داراب جزء «لارستان» بوده‌است.)

مشخصات[ویرایش]

    • جمعیت: ۳۲۸۷۹ نفر مرکز آمار ایران
    • وسعت: ۶۰۰ کیلومتر مربع
    • وسعت لارستان: ۸٫۰۰۰ کیلومتر مربع
    • رطوبت نسبی: ۶۳٪
    • متوسط بارندگی: ۲۰۳ میلیمتر
    • متوسط دما: ۳۲ درجه سانتیگراد
    • فرماندار: علی‌اکبر نجیب‌زاده

مهاجرت و تجارت در لارستان[ویرایش]

بنا به دلایل مختلف از جمله موقعیت جغرافیایی خاص نبود مشاغل همچون کشاورزی واقع شدن بر سر راه شیراز، اصفهان، یزد و کرمان. لار که مرکز لارستان می‌باشد خود یک پل ارتباطی محسوب می‌شود جاده‌های بسیار باستانی وکهن در این منطقه موجود است جاده‌هایی که لار را به بنادر لارستان مانند سیراف، بندر لنگه، بندرعباس وصل می‌نموده و دیگر جاده‌ها که به سمت شمال یا مرکز کشور می‌رفتند جاده بسیار مهم ادویه که از لار از مسیر یزدوخواست داراب به طرف بافت و نهایتاً یزد می‌رسیده جاده دیگری به طرف شیراز از سمت جهرم و دیگر جاده لار، خنج، فیروزآباد، شیراز بوده و جاده‌ای هم به طرف کرمان داشته لار دقیقاً در جنوب مرکزی کشور قرار دارد و به حاشیه جنوبی خلیج فارس و دریای عمان نزدیک است و جمعیت زیادی در این ناحیه زندگی می‌کنند این موقعیت باعث شده لار به شهری استراتژیک تبدیل شود زیر ساخت‌های فوق ذکر باز حکایت‌هایی دارد که چرا و به چه منظور در این محدوده احداث شدند مانند بزرگترین بازارها کاروانسراها انبارها جاده‌ها و ... لار همچون گمرکی عمل می‌کرده که در گذشته اسکلهٔ تجاری محسوب می‌شده مردمان لارستان و شهر لار هزاران سال است که به تجارت اشتغال داشته‌اند و در کشورهای مختلفی همچون شبه قاره هند و شهرهای کراچی و مومبای و در غرب آفریقا بخصوص تانزانیا، شامات شبه جزیره عربستان و سایر کشورهای عربی پایگاه و نفوذ زیادی داشته و دارند این مردمان قبل از هر شهری در نیمه جنوبی کشور با مسافرت‌هایی که داشته‌اند با بسیاری از محصولات جدی آشنا می‌شده و آن‌ها را وارد ایران می‌کرده‌اند و در لار به معرض فروش می‌گذاشته‌اند. لار در گذشته سکه رسمی خود را داشته و اعتبار این واحد پولی چنان بوده که در کشورهای مختلف در مبادلات رایج بوده گویا نام سکه ضرب شده لاری یا لارین بوده.

لارستان کهن و تاریخ آن[ویرایش]

لارستان سرزمینی است وسیع در جنوب مرکزی ایران که از ارزوئیه در استان کرمان، شهرستان دشتی دراستان بوشهر، بندرجاسک در دریای عمان تا یزدخواست و البرز کوه در جهرم را شامل می‌گردد و مرکز آن شهر باستانی لار است که دقیقاً در نقطه مرکزی آن واقع گردیده است. وسعت این حوزه جغرافیایی ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع است و بیشتر مردم آن به زبانی به نام (اچمی) با گویش‌های مختلف صحبت می‌کنند. این زبان شاخه‌ای از زبان پهلوی باستان است و ریشه در فرهنگ و هنر ایران بزرگ دارد.

قوم اوتیه که از اقوام آریایی هستند، و یکی از نخستین اقوامی بودند که در ایران ساکن شدند، این منطقه را برای زندگی برگزیدند و شهرهایی چون فورگ (پرگ) تارم در شرق و کران (فال، اسیر و گله دار) در غرب را به وجود آوردند.

حوزه جغرافیایی لار گراش و گله دار: لارستان منطقه‌ای است در جنوب ایران با وسعت ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع که اکنون با نام لارستان شناخته می‌شود و در گذشته ایالت لارستان نام داشت. این منطقه مشتمل است از: لارک، خور، بستک، صحرای باغ، بندرلنگه، خمیر ابوموسی (سبزگتو)، تارم، فرگ، فرامرزان، جناح، درز و سایبان، گاوبندی (پارسیان)، بحرین، فین، لامرد، مهر، خنج، اشکنان، بنارویه، علامرودشت، جویم، بیرم، عسلویه، کنگان، گزدان، فال، اسیر (کران)، سیراف (طاهری)، کارزین، هرم، کاریان، بندرکنگ، بندرچارک، ارزوئیه، منوجان، جزیره هرمز، سورو، جزیره هنگام، کهورستان، یزدخواست،(شهر پیر) حاجی‌آباد هرمزگان، رودان، وراوی، افزر، دشتستان. ضمناً در شرق استان هرمزگان فعلی؛ شهرستان میناب، رودخانه، بشاگرد و جاسک نیز جزءقلمرو لارستان بوده اما توسط حکومت محلی بنام هرموز اداره می شده «ابن بلخی» مورخ قرن ششم هجری در «فارس نامه» در توصیف این ایالات پهناور نوشته است: «همه در بیابان است و گرمسیر و به هر دهی، حصاری محکم در میان بیابان.» لارستان این است که ذکر آن آمد ولی در زمان‌هایی جهرم، نی‌ریز تا حوالی شیراز نیز جزء سردسیر لارستان به حساب می‌آمده حکومت گرگین میلادی حدود ۲۰۰۰ سال در این مناطق حکومت می‌کردند و مقر حکومتی آنها شهر لار بوده که اکثریت مناطق ذکر شده تا سالهای نه چندان دور زیر مجموعه لارستان بودند و مطابق آخرین نقشه تا سال ۱۳۳۰ شمسی از بندرلنگه تا جهرم محسوب می‌شده.

روستای لاغران از توابع لار بهار ۹۳
زن جوان - عشایر لار
عکس ماهواره‌ای لار
تونل راه قدیم لار به شیراز

بخش‌ها و دهستانها[ویرایش]

مشاهیر لارستان[ویرایش]

زبان لارستانی[ویرایش]

زبان لارستانی یا لاری شاخه‌ای از پهلوی باستان است که با فارسی امروز بسیار متفاوت است این زبان زبان ساکنان جنوبی استان فارس و استان هرمزگان است، در بعضی از مناطق و روستاها لهجه‌ها متفاوت است، این زبان در جای جای لارستان نمودهای گوناگونی دارد که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است شایان ذکر است که گویش خنجی نیز در راستا و هم سطح لاری قرار دارد که هر دو گویش، واژگان قدیمی و فارسی اصیل را در بردارند. خنجی و لاری

از جمله مناطقی که با این زبان، تنها با اندکی تفاوت صحبت می‌کنند: اوز، خور، لار، بنارویه، بستک و جناح (بندرعباسبیرم، جویم، کهنو، خنج، فیشور، گلار و فداغ، کرمستج، بند لنگه، پارسیان، میناب، خمیر، کنگ٬بندر چارک، قشم، بردستان، ارد، هرم وکاریان، [لارستان و هرمزگان] لازم به ذکر است بخش عظیمی از سکنه لارستانی تبار و هرمزگانیِ مقیم کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس (امارات، عمان، عربستان، قطر، بحرین، کویت) هم به این زبان تکلم می‌کنند. از زمان‌های دور تا به حال کسانیکه به این زبان صحبت می‌کردند با سایر هم زبانانشان احساس نزدیکی و مهربانی به خصوصی داشته‌اند که شاید حاصل خون‌گرمی جنوبی‌ها باشد لاری زبان‌ها برای اشاره به هم زبانانشان از واژه «خودمونی» استفاده می‌کنند البته همهٔ زبان‌ها و اقوام دیگر هم کم یا زیاد این احساسات را نسبت به قومیت یا هم زبانان خود دارند اما این احساس در میان لاری زبان‌ها بسیار محسوس‌تر از معمول است.

بنا به آمارهای غیر رسمی متکلمین به زبان اچمی در شمال و جنوب خلیج فارس ۳٫۵۰۰٫۰۰۰ نفر برآورد می‌شوند.

کوه‌های لارستان[ویرایش]

در جنوبی ترین سلسله جبال زاگرس لارستان بزرگ وجود دارد در این منطقه کوه‌ها به صورت موازی غرب به شرق طاق‌دیس‌هایی به وجود آورده‌اند که مانند حصارهایی از دشت‌های گرم سوزان و لارستان محافظت می‌کنند هر کدام از این طاق‌دیس‌ها نام و یا نامهایی برخود دارند که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود. کوه البرز ۲۷۶۴، کوه شب ۲۶۷۰، کوه شور ۲۲۲۵، کوه برخ ۲۲۱۶، کوه گاوبست۲۱۷۰، کوه کورده ۱۹۷۰، کوه گچ ۱۹۰۰

گنبدهای نمکی لارستان[ویرایش]

گنبدهای نمکی متعدد در لارستان چهره این منطقه بزرگ از کشور را دگرگون کرده‌اند. گنبدهای نمکی که از رسوبات نمک طی میلیونها سال به سطح زمین می‌رسند و همیشه در حال رشد هستند گنبدهای نمکی در لارستان امروزه به ارتفاعات مهمی تبدیل شده که با تنوع رنگها، چشم‌ها به آن خیره می‌گردد و یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری در لارستان به شمار می‌آیند علاوه بر جذب توریست منابع غنی از معادن مختلف را در خود جای داده‌اند که در راس آنها نمک و از دیگر ذخایر معدنی گوگرد، اورانیوم، آهن، سولفات، سنگ گرانیت و... می‌توان نام برد در منطقه لارستان بزرگ به تعدد از این گنبدها وجود دارد که در اینجا به چند مورد از آنها اشاره می‌شود.

  • گنبد نمکی کرمستج در ۲۰ کیلومتری شهر لار.
  • گنبد نمکی برخ واقع در روستای کرمستج به فاصله ۲۵ کیلومتری از لار.
  • گنبد نمکی گچ واقع در طاق‌دیس گچ به فاصله ۱۵ کیلومتری شهر لار.
  • گنبد نمکی علی‌آباد ۲۰ کیلومتری لار.
  • گنبد نمکی بادنی واقع در کوه شور کرمستج ۳۵ کیلومتری لار
  • گنبد نمکی دهکویه (معروف به سینه سفید) به فاصله ۳۵ کیلومتری از لار
  • گنبد نمکی شاه غیب * گنبد نمکی بنو * گنبد نمکی پاسخند * گنبد نمکی گاوبست *

رودخانه‌های لارستان[ویرایش]

منطقه حفاظت شده هرمود لارستان[ویرایش]

نام انگلیسی: Hormoud protected area نام فارسی : منطقه حفاظت شده هرمود لارستان

منطقه حفاظت شده هرمود در موقعیت جغرافیایی N2729 E5418 در بین استانهای فارس و هرمزگان واقع است. این منطقه که در شرق لارستان و در مرز مشترک استان فارس و هرمزگان قرار گرفته در حدود ۶۲۵‚۲۰۱ هکتار وسعت دارد. این منطقه به علت شرایط خاص زیستگاهی، از نظر برخورداری از گونه‌های گیاهی و جانوری خاصِ مناطق گرمسیری و قوچ لارستان، یکی از مناطق بی‌نظیر و قابل توجه گردشگاهی و پژوهشی است. طبق مصوبه شورای عالی محیط زیست ۲۰۱ هزار هکتار تحت عنوان منطقه حفاظت شده در ۴۰ کیلومتری شرق لار به نام هرمود اعلام شد. بخشی از رودخانه شور که از غرب به شرق جاری است سراسر مرز شمالی منطقه را تشکیل می‌دهد. مرز غربی و جنوبی منطقه جاده لارـ بندرعباس است. هدف از اعلام این منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده حفاظت از قوچ نادر لارستان است. چشم اندازهای زیبای منطقه به خصوص کوه شب به ارتفاع ۲۶۸۲ متر بلندترین کوه لار در دشت جیحون با پوشش گیاهی عالی است.

از گیاهان منطقه می‌توان آکاسیا، کنار، کهور، استنبراق، بادام کوهی، بنه، کیکم، زیتون، سرو کوهی، مورخش شاخ غزالی، گیاهان شورپسند، گز قیچ، نخل، نیزار، پده، انار شیطان، گیاهان صخره، چسب پامچال و لکچی را نام برد و از گونه‌های جانوری می‌توان به بز، قوچِ لارستان و میشِ لارستان، جبنیر، پلنگ، کفتار، گرگ، روباه معمولی، شاه روباه و شغال، انواع گربه وحشی، تشی، خارپشت، هوبره، چاخ لق، کوکر، کبوتر، قمری، چکاوک، چک‌چک، جغد، خور، سبزقبا، کبک، تیهو و لیکو، انواع پرندگان شکاری و لاشخور، شهدخوار، سسک، توکا، طرقه، کمرکولی، دارکوب و انواع پرندگان مهاجر مانند حواصیل، لک لک سیاه، اردک، آبچلیک، دیدومک وخزندگان انواع بسیارمختلفی از مارمولک‌ها و مارها و اخیراً گزارش‌هایی در مورد مشاهده یوزپلنگ و خرس سیاه داده شده. به منظور تامین آب حیات وحش غیر از چشمه‌ها و منابع آب موجود سه آبشخور مصنوعی و دو تلمبه بادی طراحی و نصب و آب انبار موجود مرمت و بازسازی شده است.

کشاورزی در لارستان[ویرایش]

شاید باور کردنش سخت باشد که لارستان با هوایی گرم و خشک و کمبود آب، کشاورزی هم داشته باشد. اما لارستان ۱۰٪ از محصولات کشاورزی استان فارس را تامین می‌کند عمده محصولات به عمل آمده شامل جو، گندم، کلزا، پنبه، آفتابگردان، سیفی و سبزیجات، انگور، انجیر، توت، انواع مرکبات و محصول بومی منطقه خرما است. حتی محصولی مثل برنج که نیاز به کشت غرقابی و آب فراوان داپمی دارد هم در این شهرستان کشت می‌شود تنوع محصولات در گستره لارستان پهناور بسیار است عمده مناطق کشاورزی لارستان به شرح ذیل است: بخش جویم، دهستان مرکزی و دهستان هرم و کاریان، شهرستان خنج، دهستان سیف آباد، بخش بنارویه و بیرم، دهستان فداغ و بخش صحرای باغ، بخش ارد، گراش و بخش مرکزی در این بخش دو دهستان دهکویه و درزوسایبان، ضمناً دهستان حومه لار و شهر لار به همراه خور، لطیفی، براک، کرمستج و هرمود و میرخوی جمعاً ۱۲۰۰۰۰هکتار زمین زیر کشت دارد کل زمین‌های زیر کشت آبی ۱۱۰۰۰۰هکتار می‌باشد که بیشترین آن در جویم، بنارویه و سیف‌آباد است.

ذخایر معدنی و منابع طبیعی لارستان[ویرایش]

لارستان دارای ذخایر زیرزمینیِ آهن، سورفات، گوگرد، نمک، سیمان، گچ، گرانیت، شن، ماسه و آهک است. این معادن یا در حال برداشت یا قابل استخراج هستند. گنبدهای نمکی متعدد منطقه معادن مختلفی دارند که بعضاً قابل بهره‌برداری است. بزرگترین گنبد گچی جهان بنام گنبد پاسخند نیز در این منطقه قرار دارد. حدود ۴۰۰٫۰۰۰ هکتار جنگل گرمسیری به صورت پراکنده در دشت‌های لارستان وجود دارد. در ارتفاعات درختان مختلفی از مجموعه درختان منطقه زاگرس وجود دارد مانند بنه، بادام کوهی، انجیر، کاج وحشی. این منطقه دارای ۲۰۱۶۲۵ هکتار معدل ۲۰۱۶ کیلومتر مربع منطقه بکر و دیدنی حفاظت شده بنام منطقه حفاظت شده هرمود لارستان است.

شهرها روستاها و آبادیهای لارک لار[ویرایش]

لاغران،کلک بلغان، بیدشهر، بنارویه، بند بست، احمد محمودی، هرم، کاریان، خرده دره، حسن‌آباد،ده فیش، چغال، مارمه، دامچه، منصورآباد، فرشته جان - جویم، رحمت‌آباد، شرفویه، بریز، دهکویه، کورده، دنگز، کهنه، اوز، اسلام‌آباد، قلات، گلار، کوره، هود، هیرم، بختیارویه، فیشور، ده نو، حمامی، تخته، جرمشت، کردشیر، بنو، عمادده، تل کشی، کارگاه، باغ، دشتی، ده‌میان، خلور، هرمود، لاورستان، پهرست سفلی، پهرست اولیا، کرمستج، علی‌آباد، نهریز، چهار برکه،بادنی، هرمود میر خوی، زاهد محمود، برکه پوزه، مهمله، باغان، کهنه مرکزی، درز، سایه بان، بیخو، دولت‌آباد، شاه غیب، چانهر، خور، نیمه، سنخود، لطیفی، بائن، حاجی زینا، بلوچی، باریگی، گوهران، شدیون، دوک، رمایجان، کهن، لاور گزدون، دره نیل، نصیر آباد، قدمگاه، چاجست، چاه ریگی، کشکو، گاله بده، گاوبست، فبش آباد، جاشهر،مهر آباد، بارزگون، تنگرمه، تنگزان، احشام، تنگ خور، چاه تلخ، دیدن آباد، ده دول، رستمی، کتو، کهوری.

لارستان در ایران باستان[ویرایش]

نقشه۱۸۹۷ که توسط رند مکنلی ترسیم شده است

منابع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

الگو:بخش جویم

الگو:روستاهای بخش صحرای باغ شهر لار الگو:روستاهای دهستان فداغ استان فارس