خط گرجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خط گرجی
Damts'erloba.svg
کلمهٔ دامْتْسِرلُبا (به معنای نوشتار) نوشته شده با الفبای کنونی گرجی (مْخِدْرولی)
نوع الفبا
زبان‌ها گرجی و دیگر زبان‌های کارتولی
 
  • Geor, 240 – (مْخِدْرولی)
  • Geok, 241 – (آسُمْتاوْرولی و نوسْخوری)
دامنه یونیکد

خط گُرجی یکی از ۱۶ سیستم نوشتاری موجود در جهان، و مخصوص نوشتن زبان گرجی و دیگر زبان‌های کارتولی است.

این سیستم نوشتاری شامل سه الفبای هم ارز است که عبارت اند از: آسُمْتاوْرولی، نوسْخوری و مْخِدْرولی، که امروزه فقط مخدرولی مورد استفاده رسمی و وسیع قرار دارد.

قدیمی ترین کتیبهٔ کشف شده از زبان گرجی، نوشته شده به نخستین الفبای گرجی یعنی آسومتاورولی و مربوط به سدهٔ یکم پیش از میلاد مسیح است.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

حرف ღ در الفبای کنونی گرجی، اغلب به عنوان نمادی برای قلب استفاده می‌شود.

خط گرجی یکی از قدیمی ترین سیستم‌های نوشتاری جهان است. با استناد به کتاب باستانی «سرگذشت کارتلی»، خط گرجی به وسیلهٔ پارناواز یکم پادشاه گرجستان باستان اختراع شده است.

یکی از قدیمی ترین سنگنبشته‌های گرجی به وسیلهٔ کوربو باستان شناس ایتالیایی در فلسطین کشف شده است و تاریخ کتابت آن در حدود سال ۴۳۳ میلادی تعیین گردیده است؛ و یکی دیگر از قدیمی ترین سنگنبشته‌های گرجی بر دیوار کلیسای بولنیسی واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن به سال ۴۹۲ میلادی تخمین زده شده است. در اکتشافات اخیر در ایالت کاختی گرجستان نیز اشیایی به دست آمده است که درحدود ۱ قرن پیش از میلاد مسیح بر روی آن‌ها جملات کوتاهی با الفبای گرجی نوشته شده است.

الفبای گرجی چه در قرون گذشته و چه در عصر حاضر تنها الفبایی است که توسط گرجی‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌است ولی حوزهٔ استفاده از آن دربعضی موارد از مرزهای گرجستان هم فراتر رفته‌است. غیر از خود گرجی‌ها الفبای گرجی در قرون وسطی مور استفاده بعضی از ساکنان شمال قفقاز قرار گرفته‌است مثلاً در داغستان، چچن و اینگوشتیا، سنگ مقبره‌ها و کتیبه‌های متعددی وجود دارد که به زبان گرجی نوشته شده‌است.[۲]

الفبای کنونی گرجی[ویرایش]

الفبای کنونی گرجی و شیوهٔ نوشتن آنها

الفبای کنونی گرجی نتیجهٔ تطور الفبایی است که از قرون وسطی در گرجستان رایج بود. این الفبا دارای ۳۳ حرف است که به صامت و مصوت تقسیم می‌شود. در زبان گرجی معاصر، ۵ مصوت (ა–ე–ი–ო–უ) و ۲۸ صامت وجود دارد و از چپ به راست نوشته می‌شود. هر کدام از حروف الفبای گرجی با صوت مطابقت کاملی دارد. از نظر تناسب و تطبیق نوشتار و تلفظ، الفبای گرجی فوق‌العاده کامل و عالی است. بدین معنی که در الفبای گرجی یک مثال عدم مطابقت حروف و اصوات دیده وجود ندارد.[۳]

حروف الفبا[ویرایش]

الفبا یونیکد نام برابر فارسی برابر لاتین آوانگاری
U+۱۰D0 an آ A a ɑ
U+۱۰D1 ban ب B b b
U+۱۰D2 gan گ G g ɡ
U+۱۰D3 don د D d d
U+۱۰D4 en اِ E e ɛ
U+۱۰D5 vin و V v v
U+۱۰D6 zen ز Z z z
U+۱۰D7 tan ت T' t'
U+۱۰D8 in ای I i i
U+۱۰D9 k'an K k
U+۱۰DA las ل L l l
U+۱۰DB man م M m m
U+۱۰DC nar ن N n n
U+۱۰DD on اُ O o ɔ
U+۱۰DE p'ar P' p'
U+۱۰DF žan ژ Ž ž ʒ
U+۱۰E0 rae ر R r r
U+۱۰E1 san س S s s
U+۱۰E2 t'ar T' t'
U+۱۰E3 un او U u u
U+۱۰E4 par پ P' p'
U+۱۰E5 kan ک K' k'
U+۱۰E6 q'an غ Ḡ ḡ ɣ
U+۱۰E7 q'ar ق Q q
U+۱۰E8 šin ش Š š ʃ
U+۱۰E9 čin چ Č č
U+۱۰EA can تس C' c' ts
U+۱۰EB jil دز J j dz
U+۱۰EC c'il Ts' ts' tsʼ
U+۱۰ED č'ar Č' č' tʃʼ
U+۱۰EE xan خ X x x
U+۱۰EF ǰan ج J̌ ǰ
U+۱۰F0 hae ه H h h
حروف الفبای کنونی زبان گرجی و معادل های فارسی آنها

همانگونه که در جدول مشاهده می‌شود، حروف الفبای گرجی به همان صورت که در واژه‌ها نوشته می‌شود تلفظ می‌شوند و این یکی از خصوصیاتی است که خواندن زبان گرجی را آسان ساخته است و به همین دلیل است که تنوعی از مصوت‌ها در این زبان وجود دارد. مثلاً در زبان فارسی آوای «Z» به اشکال «ذ، ز، ض و ظ» ممکن است. اما در زبان گرجی برای هر آوایی یک حرف الفبا وجود دارد.

آن دسته از حروفی که مشابه فارسی ندارند:

  1. صامت «კ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ქ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  2. صامت «პ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ფ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  3. صامت «ტ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «თ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  4. صامت «ღ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «غ» (عربی) و «გ» پدید می‌آید.
  5. صامت «ც» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «თ» و «ს» پدید می‌آید.
  6. صامت «ძ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «დ» و «ზ» پدید می‌آید.
  7. صامت «წ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «ს» پدید می‌آید.
  8. صامت «ჭ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «შ» پدید می‌آید.

الفبای کنونی گرجی روی کیبورد[ویرایش]

جایگاه حروف کنونی گرجی در کیبورد استاندارد گرجی

پانویس[ویرایش]

  1. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  2. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  3. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.

منابع[ویرایش]

  • گگوچادزه، لیلا. دستور زبان گرجی برای فارسی زبانان. ترجمه فردین کمایی. رشت: دانشگاه گیلان، ۱۳۸۲.

جستارهای وابسته[ویرایش]