خط گرجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بخشی از نوشتارهای فرهنگ گرجی

آثار باستانی
آشپزی
ادبیات
پوشاک
تاریخ
تئاتر
خط
خوشنویسی
رسانه‌ها
رقص
زبان
سینما
مذهب
معماری
موسیقی
ورزش
هنر
گرجی‌دوست

Martvili.jpg

خط گُرجی خط مخصوص زبان گرجی، زبان رسمی کشور گرجستان است و زبان گرجی را جزو ۱۴ زبانی قرار می دهد که دارای الفبا هستند.

خط گرجی یکی از قدیمی ترین سیستم های نوشتاری جهان و در عین حال، الفبای کنونی گرجی، مدرن ترین الفبای دنیا محسوب می شود.

قدیمی ترین کتیبهٔ کشف شده از زبان گرجی مربوط به قرن اول قبل از میلاد مسیح، یعنی حدود ۲،۰۰۰ سال پیش است.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

نمونه باستانی الفبای گرجی

خط گرجی یکی از قدیمی ترین سیستم‌های نوشتاری جهان است. با استناد به کتاب باستانی «سرگذشت کارتلی»، خط گرجی به وسیلهٔ پارناواز یکم پادشاه گرجستان باستان اختراع شده است.

یکی از قدیمی ترین سنگنبشته‌های گرجی به وسیلهٔ کوربو باستان شناس ایتالیایی در فلسطین کشف شده است و تاریخ کتابت آن در حدود سال ۴۳۳ میلادی تعیین گردیده است. و یکی دیگر از قدیمی ترین سنگنبشته‌های گرجی بر دیوار کلیسای بولنیسی واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن به سال ۴۹۲ میلادی تخمین زده شده است. در اکتشافات اخیر در ایالت کاختی گرجستان نیز اشیایی به دست آمده است که درحدود ۱ قرن پیش از میلاد مسیح بر روی آن‌ها جملات کوتاهی با الفبای گرجی نوشته شده است.

الفبای گرجی چه در قرون گذشته و چه در عصر حاضر تنها الفبایی است که توسط گرجی‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌است ولی حوزهٔ استفاده از آن دربعضی موارد از مرزهای گرجستان هم فراتر رفته‌است. غیر از خود گرجی‌ها الفبای گرجی در قرون وسطی مور استفاده بعضی از ساکنان شمال قفقاز قرار گرفته‌است مثلاً در داغستان، چچن و اینگوشتیا، سنگ مقبره‌ها و کتیبه‌های متعددی وجود دارد که به زبان گرجی نوشته شده‌است.[۲]

الفبای گرجی[ویرایش]

الفبای گرجی نتیجهٔ تطور الفبایی است که از قرون وسطی در گرجستان رایج بود. الفبای گرجی دارای ۳۳ حرف است که به صامت و مصوت تقسیم می‌شود. در زبان گرجی ۵ مصوت (ა–ე–ი–ო–უ) و ۲۸ صامت وجود دارد و از چپ به راست نوشته می‌شود. هر کدام از حروف الفبای گرجی با صوت مطابقت کاملی دارد. از نظر تناسب و تطبیق نوشتار و تلفظ، الفبای گرجی فوق العاده کامل و عالی است. بدین معنی که در الفبای گرجی یک مثال عدم مطابقت حروف و اصوات دیده وجود ندارد.[۳]

حروف الفبا[ویرایش]

الفبا یونیکد نام برابر فارسی برابر لاتین آوانگاری
U+۱۰D0 an آ A a ɑ
U+۱۰D1 ban ب B b b
U+۱۰D2 gan گ G g ɡ
U+۱۰D3 don د D d d
U+۱۰D4 en اِ E e ɛ
U+۱۰D5 vin و V v v
U+۱۰D6 zen ز Z z z
U+۱۰D7 tan ت T' t'
U+۱۰D8 in ای I i i
U+۱۰D9 k'an K k
U+۱۰DA las ل L l l
U+۱۰DB man م M m m
U+۱۰DC nar ن N n n
U+۱۰DD on اُ O o ɔ
U+۱۰DE p'ar P' p'
U+۱۰DF žan ژ Ž ž ʒ
U+۱۰E0 rae ر R r r
U+۱۰E1 san س S s s
U+۱۰E2 t'ar T' t'
U+۱۰E3 un او U u u
U+۱۰E4 par پ P' p'
U+۱۰E5 kan ک K' k'
U+۱۰E6 q'an غ Ḡ ḡ ɣ
U+۱۰E7 q'ar ق Q q
U+۱۰E8 šin ش Š š ʃ
U+۱۰E9 čin چ Č č
U+۱۰EA can تس C' c' ts
U+۱۰EB jil دز J j dz
U+۱۰EC c'il Ts' ts' tsʼ
U+۱۰ED č'ar Č' č' tʃʼ
U+۱۰EE xan خ X x x
U+۱۰EF ǰan ج J̌ ǰ
U+۱۰F0 hae ه H h h

همانگونه که در جدول مشاهده می‌شود، حروف الفبای گرجی به همان صورت که در واژه‌ها نوشته می‌شود تلفظ می‌شوند و این یکی از خصوصیاتی است که خواندن زبان گرجی را آسان ساخته است و به همین دلیل است که تنوعی از مصوت‌ها در این زبان وجود دارد. مثلاً در زبان فارسی آوای «Z» به اشکال «ذ، ز، ض و ظ» ممکن است. اما در زبان گرجی برای هر آوایی یک حرف الفبا وجود دارد.

آن دسته از حروفی که مشابه فارسی ندارند:

  1. صامت «კ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ქ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  2. صامت «პ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ფ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  3. صامت «ტ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «თ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.
  4. صامت «ღ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «غ» (عربی) و «გ» پدید می‌آید.
  5. صامت «ც» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «თ» و «ს» پدید می‌آید.
  6. صامت «ძ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «დ» و «ზ» پدید می‌آید.
  7. صامت «წ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «ს» پدید می‌آید.
  8. صامت «ჭ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «შ» پدید می‌آید.

پانویس[ویرایش]

  1. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  2. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  3. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.

منابع[ویرایش]

  • گگوچادزه، لیلا. دستور زبان گرجی برای فارسی زبانان. ترجمه فردین کمایی. رشت: دانشگاه گیلان، ۱۳۸۲.

جستارهای وابسته[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خط گرجی موجود است.