ایرلند شمالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۵۴°۳۵.۴۵۶′ شمالی ۵°۵۰.۴′ غربی / ۵۴.۵۹۰۹۳۳° شمالی ۵.۸۴۰۰° غربی / 54.590933; -5.8400

Tuaisceart Éireann
ایرلند شمالی
ایرلند شمالی
پایتخت
(و بزرگترین شهر)
بلفاست
۲°۲۰′ شمالی ۱°۴۰′ شرقی / ۲.۳۳۳° شمالی ۱.۶۶۷° شرقی / 2.333; 1.667
زبان رسمی انگلیسی, ایرلندی
نوع حکومت مشروطه سلطنتی
نام حاکمان 
ملکه
وزیر

ملکه الیزابت دوم
پیتر رابینسون 
موارد منجر به تشکیل
دولت ایرلند
۳ مه ۱۹۲۱
مساحت
 -  مساحت ۱۳٬۸۴۳کیلومتر مربع (نامعلوم)
جمعیت
 -  سرشماری ۱٬۷۸۹٬۰۰۰ 
(نامعلوم)
 -  تراکم جمعیت ۱۲۲‎/km۲‏ (نامعلوم)
واحد پول پوند استرلینگ (GBP)
منطقه زمانی GMT (ساعت جهانی+0)
 -  تابستانی (DST) BST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی .uk
پیش‌شماره تلفنی +۴۴

ایرلند شمالی (به انگلیسی: Northern Ireland، به ایرلندی: Tuaisceart Éireann) کشوری است در شمال جزیره ایرلند و در غرب جزیره بریتانیا. این کشور به همراه انگلستان، اسکاتلند و ولز کشور پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی را تشکیل می‌دهد.

ایرلند شمالی، پارلمان خود را دارد. مجمع ایرلند شمالی در محلی به نام استورمونت در بلفاست قرار گرفته‌است. تشکیل این مجمع و دولت ائتلافی ایرلند شمالی نتیحه یک روند صلح طولانی و سخت است که در روزی موسوم به "جمعه نیک" به نتیجه رسید. این توافق سبب شد که ستیز خشونت بار بین جمهوریخواهان و وحدت طلبان که دهه‌ها ادامه داشت، پایان گیرد.

جغرافیا[ویرایش]

پایتخت آن شهر بلفاست است. ایرلند شمالی همراه با انگلستان و اسکاتلند و ولز کشور پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی را تشکیل می‌دهد.

سیاست[ویرایش]

امروزه، برای بسیاری مردم عادی در بریتانیا، پدیده‌ای به نام "مسئله ایرلند" بیشتر یادآور سه دهه ناآرامی و کشتار ناشی از عملیات اغلب پنهانی گروه‌های چریکی مسلح جمهوریخواه طرفدار یکپارچگی ایرلند از یک طرف، و پروتستان‌های طرفدار وحدت با بریتانیا از طرف دیگر است که با حضور گسترده ارتش بریتانیا دراستان ایرلند شمالی جریان داشت. جمهوریخواهان، استقرار ده‌ها هزار سرباز ارتش در ایرلند شمالی در طول سه دهه (۲۰۰۰-۱۹۷۰) را ادامه اشغال خاک ایرلند توسط ارتش بریتانیا دانسته و مبارزه‌ای چریکی را علیه آن آغاز کردند.

تصمیم اولیه لندن به "عملیات تروریستی" خواندن این عملیات پنهانی، و بازداشت بدون مدت و محاکمه فعالان "آر- آی- ای" (ارتش جمهوریخواه ایرلند) و وحدت طلبان مسلح، به حل مسئله کمکی نکرد.

فعالیت مسلحانه ارتش سری جمهوریخواه ایرلند علیه بریتانیا، به صورت بمب گذاری در هدف‌های نظامی و اماکن عمومی، در دهه ۱۹۸۰ از ایرلند شمالی به خاک اصلی بریتانیا و شهر لندن نیز رسید.

خبرسازترین عملیات مسلحانه (آی- آر- ای) علیه بریتانیا، توطئه ترور مارگارت تاچر، نخست وزیر پیشین بریتانیا و کابینه او بود که در تابستان ۱۹۸۴ با انفجار بمبی در هتل محل اقامت اعضاء دولت درکنفرانس سالانه حزب محافظه کار بریتانیا در شهر ساحلی برایتون صورت گرفت. خانم تاچر از آن واقعه جان سالم بدر برد ولی به کشته شدن یک وزیر و مجروح شدن شماری دیگر منجر شد. واقعه دیگر، که بویژه برای ملکه بریتانیا و همسرش، دوک ادینبورگ، دردناک بود، بمب گذاری (آی- آر- ای) درون یک قایق تفریحی در سال ۱۹۷۹ به سرنشینی لرد مونت باتن، آخرین فرماندار هند پیش ازاستقلال آن کشور، و از اقوام خانواده سلطنتی بود که در اثر آن کشته شد. نهایتأ، مارگارت تاچر که به متلاشی کردن آر- آی - ای کمر بسته بود، به توصیه مشاوران خود برای انجام مذاکرات محرمانه با جمهوریخواهان ایرلند شمالی موافقت کرد. مذاکرات محرمانه با شین فین در باقی‌مانده سال‌های صدارت خانم تاچر و جانشین او، جان میجر هم به نتیجه نرسید. سرانجام، تونی بلر، نخست وزیر دولت حزب کارگر با تصمیم متهورانه خود به عفو تمام اعضاء زندانی گروه‌های جمهوریخواه، این مذاکرات را با امضاء موافقت نامه "جمعه نیک" در سال ۱۹۹۸ به نتیجه رساند. در این سند، تمام گروه‌های شبه نظامی خلع سلاح را پذیرفته و متعهد شدند که آرمان‌های سیاسی خود را فقط از راههای سیاسی و گفتگو و تفاهم دنبال کنند. ۱۲ سال پس از امضاء سند مزبور، اکنون دولت محلی ایرلند شمالی، ائتلافی از بزرگترین حزب پروتستان‌های طرفدار وحدت با بریتانیا و شین فین، بزرگترین حزب جمهوریخواه طرفدار یکپارچگی دو ایرلند است.

آخرین مانع در راه سفر ملکه

لرد مونت باتن، آخرین فرماندار هند در سال ۱۹۷۹ ترور شد با وجود اهمیت تاریخی برقراری صلح بین دشمنان مسلح سابق در ایرلند شمالی که به ترک ارتش از این استان نیز منجر شد، هنوز برای موافقت دولت بریتانیا با سفر رسمی ملکه به جمهوری ایرلند، یک مانع بزرگ حقوقی وجود داشت که دو ماده از قانون اساسی جمهوری ایرلند بود.

ماده ۲ قانون اساسی جمهوری ایرلند، مورخ ۱۹۳۷ میلادی، هر فردی را که در جزیره ایرلند بدنیا آمده باشد دارای کلیه حقوق شهروندی جمهوری ایرلند می‌شناخت.

و ماده ۳ همین سند، پکپارچگی جزیره ایرلند را خواسته مسلم ملت ایرلند دانسته و جامه عمل پوشاندن به آن از راه تفاهم و دوستی را وظیفه حکومت مردم جمهوری ایرلند شناخته بود. از دیدگاه دولت بریتانیا، چنین تعهدی از سوی جمهوری ایرلند به منزله دخالت در امور داخلی پادشاهی متحد بود.

در طول مذاکرات محرمانه بین دو دولت بریتانیا و جمهوری ایرلند با گروه‌های سیاسی و شبه نظامی فعال در ایرلند شمالی، دولت جمهوری ایرلند پذیرفت تا در ازاء دریافت حق رأی و رایزنی در کلیه تصمیمات سیاسی و اقتصادی مربوط به ایرلند شمالی، در متن دو ماده مورد بحث در قانون اساسی خود تجدید نظر کند.

این "ترمیم" در سال ۱۹۹۹ به این صورت انجام گرفت که "حق کامل شهروندی جمهوری ایرلند" به " حق شهروندی بخشی از ایرلند" بدل شد و مسئولیت کشور در قبال یکپارچه کردن جزیره ایرلند نیز به صورت "آرزوی یکپارچگی مردم ایرلند" درآمد و تأکید بر "در قالب یک کشور واحد" از آن حذف، و به این ترتیب راه برای سفر ملکه بریتانیا هموار شد

تاریخ[ویرایش]

نشان سلطنتی ایرلند شمالی

تاریخ ایرلند شمالی و تحولات آن را می‌توان بدین گونه لیست کرد.

۱۹۲۱: بخش جنوبی ايرلند اعلام دولت آزاد کرد. در پى آن دو سال جنگ داخلى درگرفت. شمالى ها به دولت بريتانيا وفادار ماندند.

۱۹۳۷: اعلام دولت مستقل ايرلند. ۲۶ منطقه در جنوب و غرب ايرلند اعلام استقلال كردند كه تا ۱۲ سال بعد توسط دولت بريتانيا به رسميت شناخته نشد.

۱۹۶۲ ۱۹۵۵: حملات پراكنده ارتش جمهوريخواه كاتوليك ايرلند به مواضع دولت بريتانيا در انگليس و ايرلند شمالى.

۱۹۶۹: اعزام ارتش بريتانيا به ايرلند شمالى براى درگير شدن سخت ترين منازعات در عرض پنجاه سال.

۱۹۷۲: ارتش بريتانيا در «جمعه خونين» ۱۳ معترض كاتوليك ايرلندى را كشت.

۱۹۷۹: IRA (ارتش جمهوريخواه ايرلند) حملاتش را عليه چهره هاى سرشناس بريتانيا تشديد كرد.

۱۹۸۱: ده زندانى IRA در اعتراض به وضعيت زندانيان سياسى دست به اعتصاب غذا زدند و مردند.

۱۹۸۲: مجلس ايرلند شمالى انتخاب شد. كاتوليك ها انتخابات را تحريم كردند.

۱۹۸۴: بمب گذارى IRA در كنفرانس حزب محافظه كار انگليس پنج كشته بر جاى گذاشت.

۱۹۸۵: توافقنامه ايرلند و انگليس به دولت دوبلين قدرت مشاوره اى در ايرلند شمالى اعطا كرد.

۱۹۹۴: IRA اعلام آتش بس كرد. دولت بريتانيا اولين اجلاس علنى را با شين فين در عرض ۷۰ سال بر‌گزار كردند.

۱۹۹۶: IRA به آتش بس خاتمه داد. مذاكرات چندجانبه درباره آينده ايرلند شمالى بدون حضور شين فين بر‌گزار شد.

۱۹۹۷: «جری آدامز» و «مارتين مك گينس» در پارلمان بريتانيا صاحب كرسى شدند اما آن را نپذيرفتند. IRA صريحاً اعلام آتش بس كرد. دو حزب پروتستان در اعتراض به عدم تعهد IRA به خلع سلاح از مذاكرات كناره گرفتند.

۱۹۹۸: پس از انجام يك دوره طولانى مذاكرات، قرارداد صلح «جمعه خوب» به منظور پايان دادن به درگيرىها و قانون شكنىها امضا شد. انتخابات براى انتخاب يك شوراى جديد براى ايرلند شمالى بر‌گزار شد. رهبر حزب پروتستان «UUP» ديويد تيمبر به عنوان نخستين وزير انتخاب شد. انفجار يك خودروى بمب گذارى شده در ايرلند شمالى منجر به كشته شدن ۲۹ نفر شد. اين انفجار خونين ترين ناآرامى در ۳۰ سال گذشته پيش از اين حادثه محسوب مى شد.

ارتش آزادى بخش، مسئوليت اين انفجار را بر عهده گرفت.

۱۹۹۹: حكومت ۲۷ ساله لندن در اين ناحيه پايان يافت و دولت مستقل روى كار آمد. كاتوليك ها و پروتستان‌ها در قدرت با يكديگر شريك شدند.

۲۰۰۱: در پى خلع سلاح نشدن ارتش آزاديبخش، ديويد تيمبر از سمت خود استعفا داد. وى پس از آنكه ارتش آزاديبخش تاحدودى خلع سلاح شد، مجدداً انتخاب شد.

۲۰۰۳: انتخابات شورا موجب افزايش تندروىها شد و افراطىها قدرت بيشترى يافتند.

۲۰۰۴: تونی بلر و آهرن نشستى به منظور دستيابى به توافق بر‌گزار كردند. مبارزان ارتش آزاديبخش از عكسبردارى از خلع سلاح شان جلوگيرى كردند.

۲۰۰۵: پس از آنكه تيمبر نتيجه ضعيفى در انتخابات پارلمان به دست آورد، از سمت رهبرى حزب متبوع استعفا داد. ارتش آزادي بخش متعهد شد كه خلع سلاح شود و در روند صلح ايرلند شمالى شركت كند.

تقسیمات کشوری[ویرایش]

Northern Ireland - Counties.png
  1. Down (دوون)
  2. Antrim
  3. Derry / Londonderry
  4. Tyron (تایرون)
  5. Fermanagh
  6. Armagh

اقتصاد[ویرایش]

مردم[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ایرلند شمالی موجود است.

منابع[ویرایش]