تاتارهای کریمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تاتارهای کریمه
(Qırımtatarlar)
Flag of the Crimean Tatar people.
Mamai.jpgTaras Triasylo.jpgBustOfAyseHafsaSultan ManisaTurkey.jpg
IGasprinskiy.jpgNoman Chelebicihan.jpgعزیز نسین.jpg
مامایتاراس فدروویچعایشه حفصه سلطان
اسماعیل گاسپیرینسکینومان چلبیجیهانعزیز نسین
جمعیت کل
در حدود۵۰۰٬۰۰۰ الی ۶٬۵۰۰٬۰۰۰
مناطق دارای جمعیت قابل توجه
Flag of Ukraine.svg اوکراین ۲۴۸٬۱۹۲ [۲]
Flag of Uzbekistan.svg ازبکستان ۱۸۸٬۷۷۲ [۳]
Flag of Turkey.svg ترکیه ۱۵۰٬۰۰۰ - ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ [۴]
Flag of Romania.svg رومانی ۲۴٬۱۳۷ [۵]
Flag of Russia.svg روسیه ۲٬۴۴۹ [۶]
Flag of Bulgaria.svg بلغارستان ۱٬۸۰۳ [۷]
Flag of Kazakhstan.svg قزاقستان ۱٬۵۳۲ [۸]
زبان‌ها

تاتاری کریمه, روسی, ترکی استانبولی

دین

مسلمان (سنی)
کلیسای ارتدوکس شرقی[۹]
تنگریسم

Footnotes
a Tengriism was the pagan religion before the rule of Ozbeg Khan, there are those claiming to be remnants as well as revivalists in Crimean communities around the world.

تاتارهای کریمه (تاتاری کریمه: Qırımtatar) یا کریمه‌ها (تاتاری کریمه: Qırım, Qırımlı) یک گروه قومی ترک بومی[۱۰] شبه جزیره کریمه در بخش شمالی دریای سیاه که امروزه در فدراسیون روسیه قرار گرفته‌است. آنان از گروه قومی تاتارها محسوب می‌شوند. زبانشان، تاتاری کریمه, روسی, ترکی استانبولی می‌باشد و به دلیل زندگی در اوکراین، استفاده از زبان اوکراینی نیز رایج است. تاتارهای کریمه در بین خودشان از زبان تاتاری کریمه، با افراد روس و غیرتاتار به زبان روسی و با ترک‌های استانبولی به زبان ترکی صحبت می‌کنند.

تاتارهای کریمه از قربانیان سیاست‌های قومی شوروی استالینی هستند، اما دلیل تنش آنها با حکومت شوروی در زمان جنگ، حتی تا امروز برای مردم شوروی سابق و بخصوص روس‌ها که خود را قهرمان شکست دادن نازی‌های آلمان می دانند موردی جدال‌برانگیز و مورد مناقشه است.

در دوران معاصر و امروزی، در علاوه بر زندگی در کریمه و اوکراین، تعداد زیادی از تاتارهای کریمه در ترکیه، ازبکستان، رومانی، بلغارستان، غرب اروپا، خاورمیانه و آمریکای شمالی، و همچنین جوامع کوچک در فنلاند، لیتوانی، روسیه، بلاروس و لهستان سکونت دارند.

تاتارهای کریمه در آیینه تاریخ[ویرایش]

از پیدایش تا جنگ جهانی دوم[ویرایش]

خانات کریمه در سال ۱۴۳۰ میلادی حکومت خود را به پایتختی باغچه‌سرای برپا کردند. باغچه‌سرای که در قرن ۱۵ میلادی پایتخت قدیمی "خانات کریمه" بود، در ۱۰ کیلومتری سیمفروپل، پایتخت کریمه قرار دارد.

تاتارهای کریمه از اواخر قرن ۱۵ میلادی خانات خود را به امپراتوری عثمانی سپردند و تحت‌الحمایه آن شدند. آنها اکنون مسلمانانی سنی مذهب از شاخه حنفی هستند. بعدها در اواخر قرن هجدهم میلادی و با عقب نشینی دولت عثمانی از کریمه، روسیه تزاری آرام آرام حکومت کریمه را به دست گرفت، طوری که در سال ۱۷۸۳ حاکم آن یک روس شد.

اما در این زمان بنا به احتیاط سیاسی هنوز دست اشراف تاتار از حکومت کاملاً قطع نشد. با وجود این از همین زمان مهاجرت روس ها و اقوام دیگر با کمک دولت تزاری روسیه به کریمه شروع شد و در اواسط قرن ۱۹ میلادی کم‌کم آثار تمدن قدیمی کریمه که بخشی از آن مانند مساجد، حمام‌ها و چاههای آب دستاورد تاتارها بود ویران شد.

این نوع حرکت‌ها علیه تاتارهای کریمه نشان از مقاومت برای حفظ سرزمینی دارد که به اعتقاد آنها سرزمین اجدادیشان بود. حاکم روس کریمه در اواسط قرن نوزدهم برای کم کردن دردسر تاتارها خواهان اخراج کامل آنها از کریمه و اسکان آنها در ترکیه شد ولی آلکساندر دوم، تزار وقت روسیه با آن مخالفت کرد.

با این پیشینه و بگو مگوی تاتارها با روس ها بود که وقتی ارتش آلمان نازی در زمان جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۴۱ به کریمه رسید، با آغوش باز تاتارها روبرو شد که حتی یک گروه مسلح نزدیک به ۲۰هزار نفری دفاع از خود در مقابل ارتش شوروی تشکیل دادند.

بعضی از تاتارها به ارتش نازی کمک کردند، ولی به نظر می‌رسد بخش دیگری از آنها مورد علاقه آلمانی‌ها نبودند. فرمانده آلمانی کریمه در زمان اشغال آن سرزمین، مانند خلف روس خود خواستار انتقال کامل تاتارها از کریمه به ترکیه شد. این تقاضا هم با مخالفت هیتلر روبرو شد.

پس از جنگ جهانی دوم تا بحران کریمه[ویرایش]

در تقسیمات کشوری شوروی، کریمه و تاتارهایش در قالب جمهوری شوروی سوسیالیستی روسیه جای گرفتند. در دوره حکومت استالین به اندیشه انتقال تاتارها به ترکیه جامه عمل پوشانده شد. بعد از بازپس گرفتن کریمه از آلمانی‌ها توسط ارتش سرخ شوروی در ۱۹۴۴، نه فقط ارتش ۲۰ هزار نفری طرفدار نازی‌ها در کریمه، بلکه بیش از ۱۸۰ هزار نفر از تاتارهای ساکن در این شبه‌جزیره سوار بر قطارهای باربری به زور توسط دستگاههای امنیتی استالینی از محل زندگی‌شان جدا و به سرزمین‌های گرم و بیابانی آسیای میانه، به خصوص قزاقستان منتقل شدند.

در سال ۱۹۵۴، نیکیتا خروشچف رهبری حزب کمونیست شوروی کریمه را به دلایل اقتصادی، به اوکراین واگذار کرد.

تاتارها بعد از مرگ استالین اعاده حیثیت شدند ولی بازگشت آنها به سرزمین‌های پدری‌شان در زمان میخائیل گورباچف، کمی پیش از فروپاشی شوروی ممکن شد. با وجود این، کمر خم شده مردم تاتار در کریمه دیگر هیچگاه راست نشد و آنها که زمانی خود را مالک آن سرزمین می‌دانستند، توانستند تنها حدود یک دهم جمعیت آن منطقه را تشکیل دهند.

بعد از فروپاشی شوروی، تاتارهای کریمه همواره از سیاست های دوری از روسیه در اوکراین حمایت می‌کردند. آنها پشتیبان انقلاب نارنجی سال ۲۰۰۴ و کوشش‌های اخیر کی‌یف برای پیوستن به اتحادیه اروپا بودند.

بحران کریمه و وضعیت کنونی[ویرایش]

پس از جدایی کریمه از اوکراین و بازگشت آن به روسیه در مارس ۲۰۱۴ که از پشتیبانی اکثریت روس ساکن آن منطقه برخوردار است، تاتارهای کریمه بار دیگر در مقابل یک سوال تاریخی قرار گرفته‌اند که آیا بی دردسر دست دوستی به طرف حکومت روسیه دراز کنند یا مانند نیاکانشان مشکلات را به جان بخرند و دستهایی غیر از دست روسی را بفشارند. اکثریت تاتارها طرفدار اوکراین هستند.

هم اکنون پلیس و سرگئی آکسی‌یونف، نخست وزیر مانع از گردهمایی تاتارهای کریمه می شوند. مجلس تاتارهای کریمه در مارس ۲۰۱۴ تظاهراتی را در میدان سیمفروپل، برنامه ریزی کرده بود اما در آخرین لحظات، در اثر فشارهای حکومت جدید کریمه، محل گردهمایی را تغییر داد و به باغچه‌سرای منتقل کرد. در این گردهمایی صدها نفر از تاتارهایی که مخالف الحاق به روسیه و همچنان طرفدار دولت کیف هستند با در دست داشتن پرچم اوکراین شعار "خلق، وطن، کریمه" سر دادند. فشارهای دولت کریمه باعث تشکیل گروههای شبه نظامی مبارز و خواهان خودمختاری جمعیت ده تا دوازده درصدی آن شده است.[۱۱]

گالری تصاویر[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. AUTONOMOUS REPUBLIC OF CRIMEA: All-Ukrainian Population Census 2001 – National structure
  2. "About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001". Ukraine Census 2001. State Statistics Committee of Ukraine. Retrieved 17 January 2012. 
  3. (روسی) 1989 Soviet census – Uzbekistan
  4. Crimean Tatars and Noghais in Turkey
  5. "Recensamant Romania 2002" (in Romanian). Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii. 2002. Retrieved 5 August 2007. 
  6. Russian Census 2010: Population by ethnicity (روسی)
  7. Bulgaria Population census 2001
  8. (روسی) Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009. (Национальный состав населения.rar)
  9. István Vásáry. "Orthodox Christian Qumans and Tatars of the Crimea in the 13th and 14th Centuries." Central Asiatic Journal. no 32, 1988.
  10. "Ukraine - Peoples". World Directory of Minorities and Indigenous People. Retrieved 2013-10-05. 
  11. دردسرهای تاتار بودن در کریمه
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Crimean Tatars»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۱۳).

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تاتارهای کریمه موجود است.