انور خامه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
انور خامه ای
زادروز ۲۹ اسفند ۱۲۹۵
(۲۰ مارس ۱۹۱۷)

تهران،
ملیت  ایران
پیشه فعال سیاسی، عضو گروه ۵۳ نفر، نویسنده
سال‌های فعالیت ۱۳۱۰ تا کنون
نقش‌های برجسته از اعضای گروه ۵۳ نفر
تأثیرگذاران تقی ارانی
مکتب کمونیست


دکتر انور خامه‌ای زاده۲۹ اسفند ۱۲۹۵، عضو گروه ۵۳ نفر و از بنیان گذاران حزب توده ایران است. او از نخستین دانشجویان شیمی است که در مدرسه عالی تهران (دانشگاه صنعتی) در این رشته تحصیل کرده است. او همچنین از فعالین سری آزادی خواه انجمن باغ میکده و از بنیانگذاران مطبوعات نوین در ایران است.[۱]

زندگینامه[ویرایش]

انور خامه ای فرزند آ شیخ یحیی کاشانی، از مجتهدان برجسته دهه های ۱۲۶۰ تا ۱۲۹۰ خورشیدی است. خامه ای در سال ۱۳۱۳ در دانشکده صنعتی در رشته مهندسی شیمی به تحصیل پرداخت و توانست تحصیلات حود را تا رشته دکترا ادامه دهد.[۲]

پیوستن به گروه ۵۳ نفر[ویرایش]

خامه‌ای در زمان دانشجویی با محفل های شبانه دکتر تقی ارانی و بعد از آن به گروه ۵۳ نفر پیوست. در سال ۱۳۱۶ گروه ۵۳ نفر به اتهام توطئه و مرام اشتراکی بازداشت شدند درنتیجه اونیز به شش سال زندان محکوم شد که در مهرماه ۱۳۲۰ با یک سال تخفیف از زندان آزاد شد.[۲]

عضویت و بنیاد حزب توده[ویرایش]

او در سال ۱۳۲۲ به عضویت حزب توده درآمد و با اغلب اعضای اصلی آن از گروه ۵۳ نفر بودند هسته مرکزی حزب را تشکیل داد. انور خامه‌ای در کادر روزنامه «رهبر» ارگان حزب توده بود.

انشعاب از حزب توده[ویرایش]

او به علت اعتراض به سیاست‌های کمیته مرکزی حزب توده در دی‌ماه ۱۳۲۶ به همراه خلیل ملکی، جلال آل احمد، فریدون توللی و تنی چند از حزب توده انشعاب کرد.[۲]

انتشار دو روزنامه[ویرایش]

با شکل‌گیری جنبش ملی شدن صنعت نفت، او و چند تن از همفکرانش روزنامه «جهان ما» و «حجار» را منتشر کردند؛ اما بر اثر کودتای ۲۸ مرداد بازداشت شد. خامه‌ای برای تحصیل در رشته اقتصاد به دانشگاه هایدلبرگ رفت. سپس در همین رشته در دانشگاه فرایبورگ آلمان ادامه تحصیل داد و موفق به کسب دکترا شد.[۲]

همکاری با سازمان ملل[ویرایش]

خامه‌ای پس از خروج مجدد از ايران در دهه ۱۳۴۰، سالها نماينده و كارشناس سازمان ملل در قاره آفريقا بود و به روي پاي خود ايستادن كشورهاي تازه استقلال يافته اين قاره كمك بسيار كرد. نام او بر مدارس و تالارها و خيابانهاي بسياري از شهرهاي اين ممالک گذارده شده است (ولي نه در وطن خود او).[۳]

گفتگو با روزنامه شرق[ویرایش]

خامه ای پس از سال ها سکوت در گفتگویی با حامد داراب که روزنامه شرق آن را منتشر کرد گفت:«بزرگ ترین ضعف حزب توده و توده ای ها این بود که هیچ آزادی عملی ای نداشتند و قوانین به شکل حکم استبدادی به همه بدنه تزریق می شد ما از آنها می پرسیدیم اگر شوروی به ایران حمله کند تکلیف ما چیست؟ باید از چه کسی حمایت کنیم؟ آنها در پاسخ به این سؤال هم می ماندند و جوابی نداشتند.» او همچنین اشاره داشت که «خلیل ملکی یکی از تئوریسین های بزرگ مارکسیسم در ایران بود»، او همچنین با اشاره به جلال آل احمد، گفت که:«جلال را من به حزب توده آوردم. او عضو اصلی حزب بود و آدمی بسیار سیاسی بود اصلا اگر نبود که انتخابش نمی کردم.» صحبت های خامه ای در این گفتگو حواشی بسیاری داشت، حامد داراب همچنین در مقدمه خود بر گفتگویش با خامه ای درباره تاریخ تولد او نوشته است:«اغلب دانشنامه ها و تاریخ نگاری ها سال تولد دکتر «انور خامه ای» را ۲۹ اسفند۱۲۹۵ -یعنی آنچه در شناسنامه اش قید شده، نوشته اند. اما به گفته خودش و به استناد قرآنی که به هنگام تولد، پدرش «آ شیخ یحیی کاشانی» -که مجتهد نیز بوده، تاریخ به دنیاآمدنش را در آن قید کرده، متولد ۱۲فروردین سال۱۲۹۰ یعنی همان دوم ربیع الثانی ۱۳۲۹ است.»[۴]

زندگی شخصی[ویرایش]

وی در بهار 1356 و در سن ٦٠ سالگی، ازدواج کرده است. حاصل این ازدواج یک فرزند دختر است. همسر خامه‌ای ١٥ سال پیش در یک حادثه تصادف آسیب جدی دید و چند ماه بعد از آن، فوت شده است. وی هم اکنون ساکن کرج است.[۵]

آثار[ویرایش]

  • «تجدیدنظرطلبی از مارکس تا مائو» این کتاب بارها در فرانسه تجدید چاپ شد. موفقیت این کتاب در عرصهٔ بین‌المللی تا آنجا پیش رفت که هربرت مارکوزه، فیلسوف مشهور آلمانی، قلم به ستایش آن گشود. این کتاب بعدها در ایران توسط خود وی ترجمه شد.[۲]
  • «چهار چهره: نیما یوشیج، صادق هدایت، عبدالحسین نوشین و ذبیح بهروز» (۱۳۶۸).
  • «پاسخ به مدعی» این کتاب به تحریفات و اشتباهات تاریخی خسرو شاکری پرداخته‌است.
  • «اقتصاد بدون نفت» (۱۳۶۹)
  • «فرهنگ سیاست و تحول اجتماعی» گزیده مقالات.
  • «محنت‌آباد» که مجموعه داستان.
  • «سال‌های پرآشوب» پژوهشی است در ده جلد که تاکنون چهار جلد آن منتشر شده‌است.

پانویس[ویرایش]

  1. نبوی رضوی, سید مقداد. «هنایش خرد». در تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش, 1393. 333. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ عصر پنج‌شنبه در بخارا با دکتر انور خامه‌ای، وبگاه زمانه، بازیابی ۲ فوریه ۲۰۱۰
  3. http://www.iranianshistoryonthisday.com/FARSI.ASP?u=&I1.x=3&I1.y=4&HD=11&HM=11
  4. نیما درد مردم داشت. روزنامه شرق. ۵ اسفند ۱۳۹۲.
  5. می‌خواستم بنیاد جامعه را زیر و رو کنم