انور خامه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
انور خامه‌ای
زادروز ۲۹ اسفند ۱۲۹۵
۲۰ مارس ۱۹۱۷ ‏(۱۰۱ سال)

تهران، ایران
ملیت  ایران
دانش‌آموختهٔ دانشگاه فرایبورگ
(دکترای اقتصاد)
پیشه سیاستمدار
نویسنده و مترجم
سال‌های فعالیت ۱۳۱۰ تاکنون
نقش‌های برجسته از اعضای گروه ۵۳ نفر
تأثیرگذاران تقی ارانی
حزب سیاسی حزب توده
والدین یحیی کاشانی

انور خامه‌ای (زاده ۲۹ اسفند ۱۲۹۵ تهران) سیاستمدار، اقتصاددان، جامعه‌شناس، نویسنده و مترجم ایرانی است، که عضو گروه ۵۳ نفر و از بنیان‌گذاران حزب توده ایران می‌باشد. او از نخستین دانشجویان مهندسی شیمی است که در مدرسه عالی تهران (دانشگاه صنعتی) در این رشته تحصیل کرده‌است. وی همچنین از فعالین سری آزادی‌خواه انجمن باغ میکده و از بنیانگذاران مطبوعات نوین در ایران است.[۱] خامه‌ای در ۲۹ اسفند ۱۳۹۵ خورشیدی، ۱۰۰ ساله شد.[۲]

زندگی‌نامه[ویرایش]

انور خامه‌ای فرزند یحیی کاشانی، از مجتهدان برجسته دهه‌های ۱۲۶۰ تا ۱۲۹۰ خورشیدی در ایران است. وی در سن ۱۲ سالگی پدرش را از دست می‌دهد. خامه‌ای در سال ۱۳۱۳ در دانشکده صنعتی در رشته مهندسی شیمی به تحصیل پرداخت و توانست تحصیلات خود را تا مقطع دکترا ادامه دهد.[۳]

گروه ۵۳ نفر[ویرایش]

خامه‌ای در زمان دانشجویی با محفل‌های شبانه تقی ارانی و بعد از آن به گروه ۵۳ نفر پیوست. در سال ۱۳۱۶ گروه ۵۳ نفر به اتهام توطئه و مرام اشتراکی بازداشت شدند، در نتیجه او نیز به ۶ سال زندان محکوم شد، که در مهرماه ۱۳۲۰ با یک سال تخفیف، از زندان آزاد شد.[۳]

بنیاد حزب توده[ویرایش]

او در سال ۱۳۲۲ به عضویت حزب توده در آمد و با همراهی اعضای گروه ۵۳ نفر، هسته مرکزی این حزب را تشکیل داد. انور خامه‌ای در کادر روزنامه رهبر، ارگان حزب توده بود.

انشعاب از حزب توده[ویرایش]

خامه‌ای به علت اعتراض به سیاست‌های کمیته مرکزی حزب توده در دی‌ماه ۱۳۲۶ به همراه خلیل ملکی، جلال آل احمد، فریدون توللی و تنی چند از اعضای حزب توده، انشعاب کرد.[۳]

انتشار دو روزنامه[ویرایش]

با شکل‌گیری جنبش ملی شدن صنعت نفت، خامه‌ای و چند تن از همفکرانش، روزنامه جهان ما و روزنامه حجار را منتشر نمود؛ اما در پی کودتای ۲۸ مرداد، بازداشت شد. اندکی بعد، وی با هدف ادامه تحصیل در رشته اقتصاد، به دانشگاه هایدلبرگ رفت، سپس در همین رشته در دانشگاه فرایبورگ در کشور آلمان ادامه تحصیل داد و موفق به دریافت مدرک دکترای اقتصاد شد.[۳]

همکاری با سازمان ملل[ویرایش]

خامه‌ای پس از خروج مجدد از ایران در دهه ۱۳۴۰، سالها نماینده و کارشناس سازمان ملل در قاره آفریقا بود. به پاس خدمات وی، نام او بر مدارس و تالارها و خیابانهای بسیاری از شهرهای این ممالک گذارده شده‌است.[۴]

گفتگو با روزنامه شرق[ویرایش]

خامه‌ای پس از سال‌ها سکوت، در گفتگویی با حامد داراب که روزنامه شرق آن را منتشر کرد گفت:

بزرگ‌ترین ضعف حزب توده و توده‌ای‌ها این بود که هیچ آزادی عملی ای نداشتند و قوانین به شکل حکم استبدادی به همه بدنه تزریق می‌شد ما از آنها می‌پرسیدیم اگر شوروی به ایران حمله کند تکلیف ما چیست؟ باید از چه کسی حمایت کنیم؟ آنها در پاسخ به این سؤال هم می‌ماندند و جوابی نداشتند.

او همچنین اشاره داشت که «خلیل ملکی یکی از تئوریسین‌های بزرگ مارکسیسم در ایران بود»، او با اشاره به جلال آل احمد، گفت که: «جلال را من به حزب توده آوردم. او عضو اصلی حزب بود و آدمی بسیار سیاسی بود اصلاً اگر نبود که انتخابش نمی‌کردم.» صحبت‌های خامه‌ای در این گفتگو حواشی بسیاری داشت، حامد داراب همچنین در مقدمه خود بر گفتگویش با خامه‌ای دربارهٔ تاریخ تولد او نوشته‌است: «اغلب دانشنامه‌ها و تاریخ‌نگاری‌ها تاریخ تولد دکتر انور خامه‌ای را ۲۹ اسفند ۱۲۹۵ یعنی آنچه در شناسنامه اش قید شده، نوشته‌اند. اما به گفته خودش و به استناد قرآنی که به هنگام تولد، پدرش یحیی کاشانی (که مجتهد نیز بوده) تاریخ به دنیا آمدنش را در آن قید کرده، متولد ۱۲ فروردین ۱۲۹۰ یعنی همان دوم ربیع‌الثانی ۱۳۲۹ است.»[۵]

زندگی شخصی[ویرایش]

انور خامه‌ای در بهار ۱۳۵۶ و در ۶۰ سالگی، ازدواج کرده‌ و حاصل این ازدواج یک فرزند دختر است. همسر وی ۱۵ سال پیش در یک حادثه تصادف آسیب جدی دید و چند ماه بعد از آن، فوت شده‌است. او هم‌اکنون ساکن کرج است.[۶]

آثار[ویرایش]

  • «تجدیدنظرطلبی از مارکس تا مائو» این کتاب بارها در فرانسه تجدید چاپ شد. موفقیت این کتاب در عرصهٔ بین‌المللی تا آنجا پیش رفت که هربرت مارکوزه، فیلسوف مشهور آلمانی، قلم به ستایش آن گشود. این کتاب بعدها در ایران توسط خود وی ترجمه شد.[۳]
  • خاطرات سیاسی دکتر انور خامه‌ای در سه مجلد. پنجاه وسه نفر، از انشعاب تا کودتاه، فرصت بزرگ از دست رفته.
  • خاطرات روزنامه‌نگار.
  • پراکسیسم و از خودبیگانگی.
  • «چهار چهره: نیما یوشیج، صادق هدایت، عبدالحسین نوشین و ذبیح بهروز» (۱۳۶۸).
  • «پاسخ به مدعی» این کتاب به تحریفات و اشتباهات تاریخی خسرو شاکری پرداخته‌است.
  • «اقتصاد بدون نفت» (۱۳۶۹)
  • «فرهنگ سیاست و تحول اجتماعی» گزیده مقالات.
  • «محنت‌آباد» مجموعه داستان.
  • «سال‌های پرآشوب» پژوهشی است در ده جلد که تاکنون چهار جلد آن منتشر شده‌است.
  • فلسفه برای همه.

منابع[ویرایش]