پروانه اسکندری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پروانه اسکندری
01-ParvanehEskandariForouhar.jpg
زادهٔ۲۹ اسفند ۱۳۱۷
تهران
درگذشت۱ آذر ۱۳۷۷ (۵۹ سال)
تهران
ملیتایرانی
پیشهعضو حزب ملت ایران
فعال سیاسی
همسر(ها)داریوش فروهر
فرزندانپرستو فروهر
آرش فروهر
والدیناحمد اسکندری (پدر)[۱]
نصرت‌الزمان دارابیان (مادر)[۲]

پروانه اسکندری یا پروانه فروهر (۲۹ اسفند ۱۳۱۷ – ۱ آذر ۱۳۷۷) متولد تهران، از رهبران جنبش دانشجویی و سپس حزب ملت ایران و جبهه ملی ایران بود. وی نخستین زنی بود که به عضویت شورای مرکزی جبهه ملی ایران درآمد. پروانه فروهر مدیر مسئول نشریه جبهه ملی ایران بود. وی و همسرش داریوش فروهر، در سالهای ۱۳۷۰–۱۳۷۷ چهره‌های برجسته اپوزیسیون دگرگونی‌خواه کشور بودند. آن‌ها در شب یکم آذر ۱۳۷۷ در جریان قتل‌های زنجیره‌ای ایران فجیعانه کشته‌شدند.

زندگی سیاسی[ویرایش متنی]

پروانه اسکندری در ۲۹ اسفند ۱۳۱۷ در تهران زاده‌شد. وی اولین بار در دوازده سالگی به دلیل شعارنویسی روی دیوار سفارت شوروی در اعتراض به اشغال شهرهای قفقاز، بازداشت شد. او که از طرف‌داران مصدق بود، در سالهای پس از کودتای ۲۸ مرداد در انجمن فرهنگی «آناهیتا» که سازمان هم‌گام حزب ملت ایران بود فعالیت می‌کرد. وی که آن زمان عضو حزب ملت ایران شده‌بود، ۱۳۳۸ بازداشت شد. پروانه اسکندری ۱۶ آذر ۱۳۳۹، در اولین مراسمی که به مناسبت کشته شدن سه دانشجو در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ برگزار شد، سخن راند و آن روز را روز دانشجو خواند. آن مراسم و آن سخنرانی، اولین حرکت دانشجویی در ایران از ۱۳۳۲ بود. در بهمن همان سال و در پی سخنرانی دیگری در دانشگاه، بار دیگر بازداشت شد. پروانه اسکندری همان زمان که دانشجو بود به آموزگاری نیز می‌پرداخت و همان سال به نمایندگی از فرهنگیان، به عضویت کمیته ۵ نفری فرهنگیان درآمد. تلاش‌های وی در این کمیته، بار دیگر به دستگیری‌اش انجامید.

وی که در آن سال‌ها یکی از محبوب‌ترین فعالان دانشجویی کشور، اعضای حزب ملت ایران، و جبهه ملی ایران شده‌بود، در سوم اردیبهشت ۱۳۴۰ با هم‌رزم سیاسی‌اش داریوش فروهر ازدواج کرد.

پروانه فروهر که عضو کمیته استان تهران جبهه ملی بود، سخنران تظاهرات سی تیر ۱۳۴۰ بود که پس از آن از سوی نیروهای امنیتی دستگیر شد. پروانه فروهر در همان سال، به همراه چهار دانشجوی دیگر از جمله ابوالحسن بنی صدر و حسن حبیبی، به نمایندگی از طرف دانشجویان برای مذاکره با علی امینی نخست‌وزیر وقت انتخاب شد. وی اولین زنی بود که به نمایندگی دانشجویان کشور انتخاب می‌شد. پروانه اسکندری، ۱۳۴۱، اولین زن نماینده‌ در کنگره جبهه ملی بود. او از همان سال‌ها، نفر دوم حزب ملت ایران و زن اول جبهه ملی ایران شناخته می‌شد.

وی ۱۳۴۹ از تدریس در دبیرستان محروم شد. از ۱۳۵۶ و با آغاز انتشار پنهانی نشریه «خبرنامه جبهه ملی ایران»، پروانه فروهر مسئول آن شد. پس از انقلاب، پروانه فروهر مدیر مسئول نشریه جبهه ملی، ارگان سیاسی جبهه ملی ایران شد. در پی لغو قانون حمایت از خانواده، پروانه فروهر از اندک فعالان سیاسی مطرح ایران بود که با نوشتن مقالاتی به اعتراض به آن پرداخت. ۱۳۵۸، پروانه فروهر تنها همسر یک وزیر دولت ایران بود که حجاب نداشت. او در آن سال نامزد انتخابات مجلس شورای ملی شد. در آغاز ۱۳۵۹ و در پی اعتراض به تقلب در انتخابات، پروانه فروهر و حزب ملت ایران، دور دوم انتخابات را تحریم کردند و دیگر در هیچ انتخاباتی شرکت نکردند.[۳]

قتل[ویرایش متنی]

در پاییز ۱۳۷۷ پروانه و داریوش فروهر در خانه خود در «خیابان سعدی، خیابان هدایت، کوچه مرادزاده، پلاک ۱۸»[۴] در جریان قتل‌های سیاسی موسوم به قتل‌های زنجیره‌ای با چندین ضربه چاقو کشته‌شدند.[۵]

قاتلان که خود را دانشجو-خبرنگار خوانده و با فریب «مصاحبه برای نشریه دانشجویی» به خانه‌شان رفته بودند، «ابتدا گردن، دهان و دستان‌شان را گرفتند، سپس با ضربات پیاپی چاقو سینه‌هایشان را دریدند[۳] و سرانجام اجسادشان را به سمت قبله[۶] قرار دادند».

متهمان که از کارمندان وزارت اطلاعات ایران بودند، در اعتراف‌ خود، قتل را «حذف فیزیکی» خوانده‌اند که از طرف وزارت اطلاعات به آنها ابلاغ شده و نوشته‌اند که جزو «وظایف سازمانی» آنان بوده است و بر اساس دستور و روال‌های از پیش مشخص‌شده عمل کرده‌اند. علیرضا داوودی معروف به امیر اکبری، کارمند وزارت اطلاعات در دادگاه مورخ ۱۳۷۹/۳/۴ می‌گوید: « اتهام را قبول ندارم. این امور در تشکیلات اطلاعات بسیار عادی است. تمام برادران در هر کاری که شرکت کنند با وضو بوده و با ذکر مأموریت انجام می دهند.» قاتلان گفته‌اند که ابتدا داريوش فروهر را با ١٤ ضربه كارد به قتل می‌رسانند و آن گاه با فريادهاى «يا زهرا» ٢٤ ضربه بر پيكر پروانه می‌زنند.[۷][۸][۹]

اشعار[ویرایش متنی]

با همسرش داریوش فروهر

پس از مرگ پروانه فروهر، دخترش پرستو فروهر شعرهای برگزیده وی را گردآورد و ۱۳۷۹ در کتاب «شاید یک روز» از انتشارات جامعه ایرانیان به چاپ رساند. سیمین بهبهانی در یادداشت آغازین کتاب، نوشت: «با شعر پروانه فروهر پس از فاجعهٔ قتلش آشنا شدم. پیش از آن می‌دانستم که شعر می‌گوید، اما هیچ‌گاه از زبان خودش نشنیده بودم بس که فروتن بود.» بهبهانی در این یادداشت سه درون‌مایهٔ اصلی شعر او را عشق، وطن‌پرستی و مبارزه در راه حق و آزادی برشمرده است.

کتاب‌شناسی[ویرایش متنی]

ش‍ای‍د ی‍ک روز (ب‍رگ‍زی‍ده اش‍ع‍ار). س‍روده پ‍روان‍ه ف‍روه‍ر؛ ب‍ا ی‍ادداش‍ت‌های‍ی از س‍ی‍م‍ی‍ن ب‍ه‍ب‍هان‍ی، پ‍رس‍ت‍و ف‍روه‍ر و ع‍ل‍ی ده‍ب‍اش‍ی. ت‍ه‍ران: ج‍ام‍ع‍ه ای‍ران‍ی‍ان: ن‍ش‍ر ش‍ه‍اب، ۱۳۷۹. شابک ۵-۳۵-۵۹۲۵-۹۶۴

پیوندهای مرتبط[ویرایش متنی]

منابع[ویرایش متنی]

  1. «سایت بهشت زهرا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۸ اوت ۲۰۲۰.
  2. نصرت‌الزمان دارابیان درگذشت، ایران‌وایر
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ گزارش قتل فروهرها، به روایت پرستو فروهر، بی‌بی‌سی فارسی
  4. مسافر پیکان قرمز- ویژه‌نامه قتل‌های زنجیره‌ای، ایران‌وایر
  5. https://www.dw.com/fa-ir/زخم-باز-پرونده-قتلهای-زنجیرهای/a-17265915
  6. خانه فروهرها پانزده سال بعد از کشته شدن داریوش و پروانه فروهر، بی‌بی‌سی فارسی
  7. «پرستو فروهر؛ بازخوانی دو گزارش از معاینه جسد پدر و مادرم». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۲۰.
  8. «گزارش قتل فروهرها، به روایت پرستو فروهر». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۲۰.
  9. «وزارت اطلاعات پرستو فروهر را تهدید کرد+ عکسها». ایران گلوبال. ۲۰۱۳-۱۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۲۰.

پیوند به بیرون[ویرایش متنی]