نورالدین کیانوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نورالدین کیانوری
نورالدین کیانوری در فیلم قضیه شکل اول، شکل دوم در کنار مجسمه نيما يوشيج
زادروز ۱۲۹۴[۱]
بخش بلده , شهرستان نور , مازندران
درگذشت ۲۶ آبان ۱۳۷۸
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر

Silvio Macetti N.K [۲],

Сильвио Масетти

[۳]
پیشه فعال سیاسی و دکترای معماری و شهرسازی
نهاد حزب توده ایران
نقش‌های برجسته دبیر اوّل کمیته مرکزی حزب توده ایران از سال ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۶۲
زندانی سیاسی
لقب رفیق کیانوری، رفیق کیا
مکتب مارکسیست
همسر مریم فیروز (۱۳۷۸–۱۳۲۳)
والدین شیخ مهدی نوری، زهرا خانم سلطانی نوری


نورالدین کیانوری (زاده: ۱۲۹۴–مرگ: ۱۳۷۸) فعال سیاسی ایرانی بود. کیانوری که از اعضای تأثیرگذار کمیته مرکزی حزب توده ایران بود، در پلنوم شانزدهم کمیته مرکزی حزب توده ایران در اسفند ۱۳۵۷ به عنوان دبیر اول حزب انتخاب شد و تا ۱۶ بهمن سال ۱۳۶۱ که زندانی شد و زیر شکنجه رفت دبیراولی این حزب را در دوران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران بر عهده داشت. وی در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۸ به ایران بازگشت و به عنوان دبیر اول کمیته مرکزی حزب، نقش مهمی در سیاست‌های حزب ایفا می‌کرد. سیاست‌های مبتنی بر حمایت و پشتیبانی گاه یک‌جانبه از روح‌الله خمینی و «خط امام» به رهبری وی صورت گرفت. در سال‌های اولیه دهه ۱۳۶۰ خورشیدی، حزب به رهبری کیانوری از برخورد حکومت اسلامی با وابستگان گروه‌های سیاسی‌ای که به مقابله مسلحانه با نظام اسلامی برخاسته بودند، حمایت می‌کرد.[۴]

در بهمن ۱۳۶۱ بیش از ۵۰ نفر از اعضای رهبری و کادرهای فعال آن از جمله نورالدین کیانوری و همسرش مریم فیروز، توسط سپاه پاسداران به اتهام «جاسوسی» دستگیر و در زندان توحید به زیر شکنجه برده شدند.[۵] وی در زندان به اتهام «تدارک کودتای مسلحانه برای سرنگون ساختن نظام جمهوری اسلامی» متهم شد و نهایتاً در ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۶۲ در حمله دوم نیروهای امنیتی ایران به بقیه رهبران، کادرها و اعضا حزب بیش از ۱۰٬۵۰۰ نفر از اعضای حزب توده ایران و رهبری و کادرهای فعال آن دستگیر و به زیر بازجویی و شکنجه برده شدند. در اعترافات تلویزیونی ضبط شده در زندان که دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ترتیب داده بودند و از تلویزیون ایران پخش شد، کیانوری تکیده و درهم شکسته، اظهار داشت که «حزب توده از آغاز تأسیس در ۱۳۲۰ تابه حال، ابزاری برای جاسوسی و خیانت بوده‌است».[۶]

وی در بهمن ۱۳۶۸ نامه‌ای به سیدعلی خامنه‌ای نوشت و در آن با ذکر جزئیات به بی‌اعتبار بودن اعترافاتی که با اعمال فشار، تهدید و شکنجه خود و خانواده‌اش در زندان انجام شده بود، پرداخت و از همکاری‌اش در دوران زندان با یکی از روحانیون به نام آقای موسوی زنجانی از حوزه علمیه قم در زمینه آشنایی حوزه علمیه با مارکسیسم و کتاب کاپیتال پرده برداشت.[۷]

زندگی شخصی[ویرایش]

نورالدین کیانوری متولد بلده در شهرستان نور ، مازندران و والدینش شیخ مهدی نوری و زهرا سلطانی نوری (فرزند میرزا محمد حسن سلطانی نوری (معروف به محمد حسن معین) نوهٔ کاظم سلطان نوری) بودند. او نوهٔ پسری شیخ فضل‌الله نوری و سکینه محدث نوری بود. در سال ۱۳۲۳ با مریم فیروز ازدواج کرد. مریم فیروز تا پایان عمر در کنار همسرش بود.

فعالیت معماری، شهرسازی و طراحی جامع[ویرایش]

او تحصیلات خود را در ایران و آلمان انجام داد و از دانشگاه فنی آخن دکترای مهندسی راه و ساختمان گرفت.[۱]

پس از تحصیل در آخن در شهر مونیخ و سپس در ایران مشغول به کار با تخصص طراحی بیمارستان شد. او استاد معماری در دانشگاه تهران بود. کتاب «ساختمان‌های درمان و بهداشت» را در دوران حبس و سرانجام پس از فرار از زندان قصر به تحریر درآورد که حداقل تا زمان فوتش (بیش از ۶۰ سال) تنها منبع علمی در طراحی و معماری درمانگاه و بیمارستان در ایران می‌باشد.

او در مهاجرت به آلمان دموکراتیک با نام «سیلویو ماکتی ن. ک.» (به آلمانی: ‏.Architect Silvio Macetti N.K) در دو دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی به تحقیق و تدریس در آکادمی ساختمان برلین (به آلمانی: ‏(Deutsche bauakademie zu berlin (DBA) مشغول بوده است. بخشی از مهم‌ترین آثار و مقالاتش در این دوره عبارت‌اند از:

  • کتاب واحدهای مسکونی بزرگ[۸] که تجزیه و تحلیل و طرح جامع معماری و شهرسازی اجتماعی می‌باشد و بیش از نیم قرن پیش در شرایط بعد از جنگ جهانی دوم و بازسازی آلمان توسط نورالدین کیانوری تحت نام مستعار Dr. Architect Silvio Macetti N.K. به زبان آلمانی نوشته و در مدت زمان یک سال پس از انتشار، ۸ بار در آلمان تجدید چاپ شده است.
  • طرح و پروژه .N.K - پیشنهاد برای مسکن‎سازی صنعتی (انبوه‌سازی صنعتی مسکن) ۶۷–۱۹۶۵. نشریهٔ علمی روستوک آلمان
  • آسمان‌خراش‌های مسکونی - (مقاله) نشریه علمی معماری آلمان
  • مشکلات توسعه راه و مشکلات ساخت و ساز مسکن - (مقاله) نشریه علمی معماری آلمان
  • شیوه زندگی اجتماعی و مشکلات توسعه راه و حمل و نقل شهری - (مقاله) نشریه علمی معماری آلمان
  • چشم انداز معماری اجتماعی - معماری اجتماعی متضاد تئوری همگرایی مقاله مشترک - نشریه علمی معماری آلمان
  • اقتصاد شهری و بغرنجی شهرسازی - (طراحی جامع شهر)
  • بغرنجی اقتصاد ساختاری و فضایی بر مبنای حفظ محیط زیست - (مقاله) مجله معماری آلمان
  • طراحی شهری و معماری تا سال ۲۰۰۰ و فراتر از آن - (طرح جامع - مجموعه طرح‌ها) آکادمی معماری در برلین آلمان. نورالدین کیانوری با نام مستعار Dr. Architect Silvio Macetti N.K

فعالیت سیاسی[ویرایش]

پیش از انقلاب[ویرایش]

کیانوری با پایان تحصیلات خود در ۱۳۱۹ به ایران آمد و در ۱۳۲۱ به حزب تازه تأسیس توده پیوست.[۱] کیانوری چند سال بعد رهبری شاخه جوانان حزب را بر عهده گرفت و در جریان وقایع مربوط به ملی شدن صنعت نفت از طرفداران نهضت ملی محمد مصدق بود، او با فروپاشی سازمان نظامی حزب توده به همراه بسیاری از رهبران دیگر توده در سال ۱۳۳۴ نخست به اتحاد شوروی و سپس در ۱۳۳۶ به جمهوری دموکراتیک آلمان مهاجرت نمود. با اوج‌گیری جنبش انقلابی ایران در سال ۱۳۵۷ به عنوان دبیر اول حزب توده ایران جای ایرج اسکندری را گرفت و در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۸ به ایران بازگشت. تعداد اندکی از گردانندگان حزب در برلین شرقی که مقر حزب توده در تبعید بود باقی‌ماندند و دفتر این حزب را در اروپا فعال نگه داشتند.

پس از انقلاب[ویرایش]

توده‌ای هستم و همراه امام، ماندگارم که زمان است به کام»
نورالدین کیانوری، دبیر اول حزب توده در نشست پرسش و پاسخ ۲۰ شهریور ۱۳۶۱ خورشیدی.[۹]

«
»

کیانوری سیاست جدید حزب توده را در جهت پشتیبانی از انقلاب ایران و ائتلاف با نیروهای انقلابی-مذهبی علیه طرفداران رژیم فاسد محمدرضا شاه پهلوی تعریف کرد. او نظرات ضد وابستگی به ایالات متحده آمریکا توسط رهبر انقلاب سید روح‌الله خمینی و انقلابیون سرنگون کننده رژیم فاسد و بی‌اختیار پهلوی را وجه مشترک مهمی میان حزب توده و حکومت قانونی بعد از انقلاب می‌دانست.

وی از انقلاب اسلامی ایران، انقلابیون و روشنفکران در مقابل شکل گیری دوباره رزیم سرنگون شده گذشته در زیر چتر لیبرالیسم مالی، اقتصادی و سیاسی حمایت کرد.

صلاحیت کیانوری و تعداد دیگری از رهبران حزب مانند محمدعلی عمویی و تعدادی دیگر برای انتخابات مجلس اول تأیید شد و این در حالی بود که ایدئولوژی مارکسیستی حزب توده از سوی حکومت جدید به کفر تعبیر می‌شد. علی‌رغم پشتیبانی حزب توده از نظام جدید در مقاطعی حساس از جمله در جنگ ایران و عراق و هم‌چنین قرار دادن اطلاعات محرمانه امنیتی در کودتای نوژه در اختیار مسئولان نظام جدید، (علی اکبر هاشمی رفسنجانی در خاطرات حود چندین بار به ملاقات با نورالدین کیانوری و محمدعلی عمویی در منزل شخصی خود و دریافت اطلاعات سری از آن‌ها اشاره می‌کند.[۱۰]) استراتژی کیانوری در پی تغییر ماهیت و رفتار حکومت شوروی نسبت به جمهوری اسلامی ایران و واریز کردن سیل اسلحه مدرن برای حکومت صدام شکست خورد. پشتیبانی گاه بیش از حد یک‌سویهٔ این حزب از روح‌الله خمینی، و تأکید بر جنبهٔ ضدآمریکایی وی به رهبری کیانوری انجام شد.

رهبری حزب، با شیعیان و نیروهای طرفدار آیت‌الله خمینی از گذشتهٔ مثبت و دوستانه برخوردار بود: پشتیبانی رهبری حزب از قیام ۱۵ خرداد، و پخش برخی از اعلامیه‌های آیت‌الله خمینی از رادیو پیک ایران. موضع ضدآمریکائی آیت‌الله خمینی، در عمل، بازتاب نگرش جهانی خمینی به این موضوع بود، و به نوعی، همسویی یافت با موضع ضدامپریالیستی حزب توده، و زمینه‌ساز سیاست حزب برای پشتیبانی از آیت‌الله خمینی شد. نورالدین کیانوری در نشست پرسش و پاسخ ۲۰ شهریور ۱۳۶۱ خورشیدی شعری را نقل قول کرد بدین مضمون: توده‌ای هستم و هم‌راه امام، ماندگارم که زمان است به کام.[۱۱] نورالدین کیانوری چنین می‌پنداشت که با تشدید جنبهٔ ضدآمریکائی انقلاب، در شرایط آرایش قوای بین‌المللی و وضعیت سیاسی ـ جغرافیایی ایران و روش دوستانهٔ شوروی، جمهوری اسلامی راهی جز آن نخواهد داشت که به تدریج به سوی جبههٔ ضدامپریالیستی کشیده شود. تصور این بود که تعمیق (مبارزهٔ ضدامپریالیستی) و نزدیکی بیشتر با شوروی، به تفاهم و نزدیکی جمهوری اسلامی با حزب خواهد انجامید. کیانوری معمار و مبلغ سیاست نزدیکی به آیت‌الله خمینی بود.

بنابر اسناد احزاب کمونیست وکارگری جهان، دوران کنونی، دوران گذار ازسرمایه‌داری به سوسیالیسم و تضاد اصلی جهانی نیز «تضاد میان جبههٔ کشورهای سوسیالیستی و متحدان آنها با امپریالیسم جهانی به رهبری آمریکا» فرمول‌بندی شده بود. نورالدین کیانوری در پشتیبانی از مبارزهٔ ضد آمریکائی گرایش آقای خمینی، بر این پندار بود که به وظیفهٔ سیاسی و انقلابی خود عمل می‌کند.

نورالدین کیانوری می‌پنداشت در صورتی که انقلاب در راستای ضدامپریالیستی و خلقی پیش برود، حتماً وحدت عمل و اتحاد نیروهای اصیل انقلابی و ضدامپریالیستی محقق می‌شود. حال آنکه خمینی از کمونیست‌ها بیزار بود. در پاسخ به استفتائی که از آقای خمینی به تاریخ شعبان ۱۳۹۷ شد، او می‌گوید: «من صریحاً اعلام می‌کنم که از این دستجات چه کمونیست، چه مارکسیست، چه منحرفین از مذهب تشیع... به هر اسم و رسمی باشد، متنفرم و بیزارم و آنها را خائن به مملکت و مذهب می‌دانم». (پیام انقلاب جلد اول ص. ۱۶۸)

نورالدین کیانوری در تشویق هیجان‌های «ضدامپریالیستی دانشجویان پیرو خط امام» قبل و بعد از حمله «دانشجویان پیرو خط امام» به سفارت ایالات متحده آمریکا در تهران نقش داشت. وی بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا را «منفجر ساختن ستاد براندازی انقلاب ایران» عنوان می‌کرد.[۱۲][نیازمند منبع]

کیانوری می‌گفت: «تشدید مبارزه علیه امپریالیسم و ارتجاع داخلی زمینه را برای تشکیل چنین جبهه‌ای (جبههٔ متحد خلق) مسلماً هموار خواهد کرد. ما با تمام قوا درجهت تقویت این روند می‌کوشیم.» (پرسش و پاسخ ۱۵ آبان ۱۳۵۹).

بر این اساس کیانوری با حرکت از خصلت ضدامپریالیستی انقلاب، انقلاب ایران را در ردیف سلسله جنبش‌های رهایی‌بخش ملی خلق‌های جهان سوم ، ارزیابی می‌کرد. (مجلهٔ دنیا شمارهٔ ۵ سال ۱۳۵۷ "برخی مسائل نظری مربوط به انقلاب ایران").

زندان[ویرایش]

او در بهمن ماه ۱۳۶۱ همراه با بسیاری از رهبران، اعضا و هواداران حزب دستگیر شد. چند ماه بعد در اعترافات تلویزیونی ضبط شده در زندان که دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ترتیب داده بودند و از تلویزیون ایران پخش شد، رهبران درهم‌شکسته حزب یک به یک به جاسوسی برای شوروی اعتراف کردند. کیانوری، تکیده و درهم شکسته، اظهار داشت که «حزب توده از آغاز تأسیس در ۱۳۲۰ تا به حال، ابزاری برای جاسوسی و خیانت بوده‌است».[۱۳]

کیانوری در سال ۱۳۶۸ هنگامی که ۷۴ سال داشت و پس از شش سال حبس و زیر شکنجه قرار گرفتن،[۱۴]حاضر شد نامش در گزارش «گالیندوپل» نخستین نماینده کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد که از زندان اوین دیدار نمود، مبنی بر شکنجه‌دیدن و بدرفتاری نوشته شود. او با نشان دادن دست نیمه فلج و انگشت‌های شکسته و پای آسیب دیده، در حضور مسئولین زندان اوین دربارهٔ نحوه شکنجه‌شدن وحشیانه خود صحبت نمود و همین‌طور در گزارش اضافه کرد که سه تن از اعضای حزب در سلول‌های انفرادی به سر می‌برند، کیانوری هم‌چنین اتهام جاسوسی و توطئه را رد نموده و اعدام هزاران جوان بیگناه را محکوم کرد.[۱۵][۱۶]

او در زندان نامه‌ای به سید علی خامنه‌ای در خصوص شکنجه‌های زندانیان نوشت و در آن نامه گفت که برای اعتراف به اتهام دروغین تدارک کودتای مسلحانه برای سرنگون ساختن نظام جمهوری اسلامی، به همراه سایر رهبران حزب به شدت شکنجه شده و همسرش مریم فیروز و همین‌طور افسانه دخترش را شلاق زده و در مقابل چشمانش از سقف آویزان نموده‌اند.[۱۷] کیانوری پس از آزادی از زندان اوین تحت مراقبت ویژه وزارت اطلاعات و تا پایان عمر خود در حبس خانگی به سر برد و تحت نظر بود. او در آستانه فروپاشی شوروی با اصلاحات گورباچف مخالفت کرد و بحران و فروپاشی شوروی را به توطئه آمریکا نسبت داد.

درگذشت[ویرایش]

کیانوری که در سال‌های آخر عمر خود همچنان از سیاست‌های حزب توده در جهت پشتیبانی از انقلاب اسلامی ایران دفاع می‌کرد، در ۲۶ آبان ۱۳۷۸ در گذشت و در بهشت زهرای تهران قطعه ۲۴۲، ردیف ۵۷، شماره ۳۱ به خاک سپرده شد[نیازمند منبع].

کتاب‌ها، مقالات، میزگرد تلویزیونی[ویرایش]

مقالات و کتابهای کیانوری با محتوای "شهر سازی" و "طراحی جامع شهری" به زبان آلمانی و روسی[ویرایش]

  • ۱۹۶۵-۶۷, " Konzeption NK — ein Vorschlag für den industriellen Wohnungsbau" Noureddin Kianouri under codname Silvio Macetti Deutsche Architektur 3/1967 Sächsische Zeitung Krankenhaus Rostock Interpelz
  • ۱۹۶۷, Grosswohneinheiten[۱۹]1968 , .VEB Verlag für Bauwesen. , "Großwohneinheiten". Noureddin Kianouri تحت نام مستعار "Macetti, Silvio, N.K,
  • ۱۹۶۸, "Wohnhochhäuser" مجله Deutsche Architektur" 8/1968 Noureddin Kianouri" تحت نام مستعار "Macetti,Silvio ,1968
  • ۱۹۶۸, "Probleme des Wohnungsbaus" مجله Deutsche Architektur" 10/1968 Noureddin Kianouri تحت نام مستعار "Macetti,Silvio"
  • ۱۹۷۰, Die weitere Entwicklung der sozialistischen Lebensweise und das Problem des städtischen Personenverkehrs" Noureddin Kianouri" تحت نام مستعار Silvio Macetti
  • ۱۹۷۰, Sozialistische Architektur kontra Konvergenztheorie, Heinz Heuer. Umfrage: "Perspektiven der sozialistischen Architektur" , Edmund Collein u. a. Bernhard Geyer, Noureddin Kianouri تحت نام مستعار Dr. Silvio Macetti , Otto Patze Helmut Trauzettel مجله Deutsche Architektur 8/1970
  • ۱۹۷۱, Ökonomie der Stadt und komplexe Ökonomie des Städtebaus" , Noureddin Kianouri" تحت نام مستعار Dr. Silvio Macetti مجله Deutsche Architektur 10/1971
  • Ökonomie der Freizeit und Stadtgestalt Noureddin Kianouri ,(????) تحت نام مستعار Silvio Macetti (Berlin)
  • ۱۹۷۱, Сильвио Масетти - Крупные жилые комплексы Издание: Издательство литературы по строительству, Москва, Объем: 185 стр in PDF format [۴]
  • ۱۹۷۲, Wo steht mein Bett im Jahre 2000? "Noureddin Kianouri" تحت نام مستعار Dr. "Silvio Macetti" مجله "form+Zweck"
  • ۱۹۷۹, DH 2/21675 Bundes Archive "Die komplexe Ökonomie der baulich-räumlichen Umwelt" - Noureddin Kianouri تحت نام مستعار Dr. Silvio Macetti
  • ۱۹۶۹-۷۹, "Skizze einer Problemstellung für die Ausarbeitung einer Wissenschaftlichen Prognose der entscheidenden Entwicklungstendenzen des Städtbaus und der Architektur bis zum Jahre 2000 und darüber hinaus, Deutsche Bauakademie zu Berlin, Wissenschafliche Direktion, Abteilung Prognose (unv. Mat.)", Noureddin Kianouri " تحت نام مستعار Dr. Silvio Macetti

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ نورالدین کیانوری در گفتگو با مصاحبه‌گر ناشناس؟ ??. خاطرات نورالدین کیانوری. چاپ اول. انتشارات اطلاعات، ۱۳۷۱. ص ۱۵. 
  2. [۱]
  3. [۲]
  4. نبرد روحانیت و حزب بر سر توده مردم، بی‌بی‌سی فارسی
  5. فراز و نشیب حزب توده ایران در دهه ۶۰؛ از کامروایی تا اعدام، بی‌بی‌سی فارسی
  6. نفرت بدون فرق‌گذاری در وب‌گاه مجله تایمز شماره دوشنبه شانزدهم مه ۱۹۸۳
  7. نامه سرگشاده نورالدین کیانوری به آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، بی‌بی‌سی فارسی
  8. nikrouz kianouri。 2013-12-31. بازبینی‌شده در 2015-05-20 
  9. فراز و نشیب حزب توده ایران در دهه ۶۰؛ از کامروایی تا اعدام، بی‌بی‌سی فارسی
  10. علی اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران (کارنامه و خاطرات ۱۳۶۰)، دفتر نشر فرهنگ معاصر اسلامی، چاپ چهارم ۱۳۷۸، صص ۱۰۸، ۲۲۶، ۲۷۴ ISBN 7-3-91543-964
  11. فراز و نشیب حزب توده ایران در دهه ۶۰؛ از کامروایی تا اعدام، بی‌بی‌سی فارسی
  12. پرسش و پاسخ ۱۵ آبان ۱۳۵۹
  13. نفرت بدون فرق‌گذاری در وب‌گاه مجله تایمز شماره دوشنبه شانزدهم مه ۱۹۸۳
  14. متن نامه افشاگرانه نورالدین کیانوری از زندان اوین وب‌گاه راه توده
  15. [۳] The Guardian November 17, 1999
  16. CONFESSIONS written by Ervand Abrahamian at Human Rights and Democrasy Library web site
  17. متن نامه افشاگرانه نورالدین کیانوری از زندان اوین وب‌گاه راه توده
  18. «ساختمانهای درمان و بهداشت». Google. ۲۰۱۴-۰۹-۲۷. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۵-۲۵. 
  19. Grosswohneinheiten (VEB Verlag), Silvio Macetti N.K.

*گفتگو با تاریخ، نورالدین کیانوری، ۱۳۷۶

پیوند به بیرون[ویرایش]