فرج‌الله میزانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فرج‌الله میزانی
زادروز ۱۳۰۵
تبریز
درگذشت شهریور ۱۳۶۷
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر ف. م. جوانشیر
پیشه فعال سیاسی و دکترای تاریخ و مهندس
نهاد حزب توده ایران
نقش‌های برجسته دبیر دوم کمیته مرکزی حزب توده ایران از سال ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۶۲
زندانی سیاسی
مکتب مارکسیست
همسر آذر جوانشیر (معتقدی)

فرج‌الله میزانی مشهور به نام مستعار ف. م. جوانشیر (۱۳۰۵ تبریز - ۴ آذر ۱۳۶۷ تهران) مهندس، دکتر تاریخ، مترجم و نویسنده، فعال سیاسی، عضو هیئت سیاسی و از دبیران کمیته مرکزی حزب توده ایران بود.[۱]

زندگی و فعالیت سیاسی[ویرایش]

فرج‌الله میزانی در سال ۱۳۰۵ در شهر تبریز چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهر زادگاه خود به‌پایان رساند و سپس وارد دانشکده فنی دانشگاه تهران شد.

در سال ۱۳۲۴ به عضویت حزب توده ایران درآمد و پس از تیراندازی به شاه در ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ در دانشگاه تهران، اعلام غیرقانونی بودن فعالیت حزب و خروج بخشی از رهبری حزب از ایران، جوانشیر بعنوان جانشین دبیر کمیته حزبی دانشگاه تهران برگزیده شد.

در سال ۱۳۲۸ تحصیلات مهندسی خود را به پایان رساند.

در سال ۱۳۲۹، برای سازماندهی فعالیت‌های حزبی به شهرستان‌ها اعزام شد. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به تهران بازگشت و در شرایط خطرناک پس از کودتا مسول کمیته ایالتی تهران شد و تا تابستان ۱۳۳۶ یعنی تا ۴ سال پس از کودتا با همین مسئولیت در ایران بود.

در تابستان ۱۳۳۶ برای شرکت در پلنوم وسیع چهارم کمیته مرکزی به مسکو که محل برپائی این پلنوم بود فراخوانده شد. فضای نامناسبی که با انواع شایعات در اطراف او ساخته شده بود این فرصت را از پلنوم گرفت تا وی را که کاملاً به امور داخل کشور تسلط داشت وارد رهبری حزب کند. در راس این شایعات این ادعای سخیف و ناجوانمردانه پخش شده بود که سرهنگ زیبائی، از بازجویان فرمانداری نظامی کودتا او را دستگیر و پس از گرفتن قول همکاری آزاد کرده است.

در سال ۱۳۴۱ سرانجام عضو مشاور کمیته مرکزی حزب توده شد. او در دوران مهاجرت دکترای تاریخ را دریافت داشت.

سپس جوانشیر به عنوان عضو هیئت سیاسی کمیته مرکزی حزب انتخاب شد و پس از حمید صفری و احسان طبری، مسؤولیت رادیو «پیک ایران» را بر عهده گرفت.

در آستانه پیروزی انقلاب بهمن ۱۳۵۷، با عنوان دبیر کمیته مرکزی حزب به ایران بازگشت و مسئول تشکیلات حزب شد و پس از سفر صفری به خارج و ماندگار شدن؛ جوانشیر که عملاً دبیر دوم حزب بود، رسماً به این سمت برگزیده شد.

دستگیری و مرگ[ویرایش]

در جریان یورش اول به حزب توده که شتابزده بود، از آنجا که جوانشیر برای رد کردن دختر خویش از مرز سرخ به همراه موسوی و فروغیان در سفر خراسان بود به دام نیفتاد و پس از بازگشت به تهران سکان رهبری حزب را بعنوان جانشین نورالدین کیانوری برعهده گرفت.

شب هنگام ششم اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۲، سپاه پاسداران به منزل حسین راسخ راضیانی (رستگار) یورش برد و جوانشیر همراه با رحمان هاتفی (حیدر مهرگان)، انوشیروان ابراهیمی و راسخ را به‌اتفاق همسر و دو کودک ۵ و ۷ ساله راسخ دستگیر کردند. زمان کوتاهی پیش از این یورش مهدی پرتوی مسئول سازمان غیر علنی حزب از این خانه خارج شده بود که ظاهراً افراد سپاه او را پس از خروج از خانه دستگیر کرده و او را نیز با خود به خانه آوردند تا همراه با بقیه ببرند.

از جزئیات حکم اعدام فرج الله میزانی اطلاعی در دست نیست. او در شهریور ١٣٦٧ در کشتار زندانیان سیاسی به دار آویخته شد.[۲]

در تاریخ ۴ آذر ۱۳۶۷، از طریق تماس تلفنی با خواهر جوانشیر، به خانواده وی اطلاع دادند که برای ملاقات به کمیته خیابان زنجان مراجعه کنند. در کمیته مذکور، خبر اعدام جوانشیر، پس از طی دوران شکنجه و زندان به خانواده وی داده شد.

آثار[ویرایش]

تألیف[ویرایش]

  • اقتصاد سیاسی
  • صفحاتی از تاریخ جنبش جهانی کمونیستی و کارگری
  • مائوئیسم و بازتاب آن در ایران
  • حماسه ۲۳ تیر
  • افسانه طلاهای ایران
  • تجربه ۲۸ مرداد
  • سیمای مردمی حزب توده ایران
  • انتقاد و انتقاد از خود
  • حماسه داد
  • چریک‌های فدایی خلق چه می‌گویند

ترجمه[ویرایش]

  • کارل مارکس (زندگی‌نامهٔ کوتاه با فشرده‌ای از مارکسیسم)، لنین
  • راز سر به مهر (ترجمه مجموعه داستان از نویسندگان کلاسیک روس)

منابع[ویرایش]

  1. ایرج مصداقی. «فهرست اسامی اعضای اعدام شده حزب توده ایران در تابستان ۱۳۶۷». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ اسفند ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۶. 
  2. «یک سرگذشت، فرج الله میزانی». بنیادعبدالرحمن برومند، حقوق بشر و دموکراسی برای ایران. بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۶.