مریم اکبری منفرد

مریم اکبری منفرد
زادهٔ	۲۳ آذر ۱۳۵۴ ‏(۵۰ سال)
مجازات‌های جزایی	۱۵ سال حبس تعزیری
همسر	حسن جعفری حاتم
فرزندان	۳
والدین	علی اوسط اکبری منفرد و گرجی رشیدی پور

مریم اکبری منفرد (زادهٔ ۲۳ آذر ۱۳۵۴) متهم به هواداری از سازمان مجاهدین خلق و زندانی سیاسی اهل ایران است. گفته شده سه تن از برادران و یکی از خواهران او در طی اعدام دسته‌جمعی زندانیان عقیدتی-سیاسی ایران در تابستان ۱۳۶۷ در ایران اعدام شدند. او سال ۱۳۸۸ در سن ۳۳ سالگی دستگیر شد. در ۲۱ مهر ۱۴۰۳ بعد از پایان ۱۵ سال حبس درحالی که باید آزاد می‌شد محکومیتی ۲ ساله به او اضافه شد و در ۱ آبان ۱۴۰۳ برای سپری کردن محکومیت ۲ ساله به زندان قرچک ورامین منتقل شد. وی در طول همه سال‌های زندان یک روز هم به مرخصی اعزام نشد. در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ اعلام شد که او از زندان آزاد شده است.

زندگی شخصی

مریم اکبری منفرد در ۲۳ آذر ۱۳۵۴ زاده شد. اکبری منفرد عضو خانوادهٔ قربانیان اعدام‌های سیاسی دههٔ ۱۳۶۰ است؛ چهار نفر از خواهران و برادران او توسط مقامات قضایی جمهوری اسلامی اعدام شدند. او سه دختر دارد.

دستگیری و زندان

مریم اکبری منفرد در دی ۱۳۸۸ دو روز پس از تظاهرات عاشورای ۱۳۸۸ هواداران جنبش سبز دستگیر شد. به گزارش منابع حقوق بشری، بازداشت اکبری منفرد در حالی انجام شد که فعالیت سیاسی علنی نداشت و ارتباط خانوادگی‌اش با اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران از جمله موارد مورد استناد در پرونده بود. در ابتدای بازداشت، ۴۳ روز در سلول انفرادی بود و بدون دسترسی به وکیل، مورد بازجویی قرار گرفت. در خرداد ۱۳۸۹ به اتهام «محاربه» به ۱۵ سال زندان محکوم شد.

دادگاه انقلاب او را به اتهام «محاربه از طریق ارتباط با سازمان مجاهدین خلق» و «اقدام علیه امنیت ملی» به ۱۵ سال زندان محکوم کرد. به‌گفتهٔ منابع حقوق بشری، روند رسیدگی به پروندهٔ او با محدودیت‌هایی از جمله دسترسی محدود به وکیل و نبود دادرسی علنی همراه بود.

یکی از اعضای خانوادهٔ او می‌گوید فقط به دلیل تماس تلفنی و ملاقات با خویشاوندان خود که عضو سازمان مجاهدین خلق در عراق هستند به زندان محکوم شده است اما دادنامه محکومیت او منتشر نشده است. مریم اکبری منفرد که در بند زنان اوین یازدهمین سال محکومیت خود را سپری می‌کند، طی نامه‌ای با اشاره بازداشتش در ۹ دی ۱۳۸۸ گفته است: «نیمه شب ۹ دی ۸۸، شبی سرد و بارانی به بهانهٔ پاره ای از توضیحات مرا از کودکانم جدا کردند و تا ظهر ۱۰ دی بازگردم… به دلیل اینکه همسرم در خانه نبود اجازه خواستم صبح زود بعد از راهی کردن بچه‌ها به مدرسه و مهدکودک خودم را به دفتر پیگیری معرفی کنم که موافقت نکرده‌اند…»

او سال‌های نخست را در زندان اوین گذراند و در بارها به زندان‌های دیگر منتقل شد. از جمله این انتقال‌ها، تبعید او به زندان سمنان بود که به‌گفتهٔ خانواده‌اش، با هدف افزایش فشار و محدود کردن ارتباطش با نزدیکان صورت گرفت. او مدتی را در زندان زنان قرچک گذراند. محرومیت کامل از مرخصی در این مدت، در گزارش‌های حقوق بشری به‌عنوان نمونه‌ای کم‌سابقه در میان زندانیان سیاسی زن ایران توصیف شده است.

خانواده‌های کشته‌شدگان و زندانیان سازمان مجاهدین و همچنین هواداران این سازمان در اصفهان، تبریز و شهرکرد در بیانیه‌هایی جداگانه از مریم اکبری منفرد حمایت کردند و خواستار آزادی بدون و قید شرط وی شدند.

در بهمن ۱۳۹۵، مریم اکبری منفرد شکایتی را در گروه کاری ناپدیدشدگان قهری سازمان ملل ثبت کرد و از این نهاد خواست تا جمهوری اسلامی ایران را دربارهٔ پرونده و سرنوشت خواهر و برادرش مورد سؤال قرار دهند. در پی این شکایت گروه کاری ناپدیدشدگان قهری سازمان ملل رقیه و عبدالرضا اکبری منفرد، خواهر و برادر مریم را به عنوان «ناپدیدشده قهری» به رسمیت شناخت و از جمهوری اسلامی ایران خواست تا دربارهٔ سرنوشت آنها توضیح دهد. گفته شده این افراد در سال ۱۳۶۷ در ایران اعدام شده‌اند.

در فروردین ۱۳۹۸، سازمان عفو بین‌الملل با صدور بیانیه‌ای خواستار آزادی فوری مریم اکبری منفرد شد و از مقامات ایران خواست تا به «آزار» و «شکنجه» او و خانواده‌اش پایان دهند. در بخشی از این بیانیه آمده است «این زندانی عقیدتی در سال ۱۳۹۵ به دلیل طرح یک شکایت که در آن خواهان انجام تحقیقات رسمی در مورد کشتار جمعی مخالفان سیاسی زندانی در تابستان سال ۱۳۶۷ از جمله خواهر و برادرش شده بود، با برخورد تلافی‌جویانه مواجه شده و از حق دسترسی به خدمات درمانی و ملاقات با خانواده محروم شد.»

اکبری منفرد، ۱۹ اسفند ۱۳۹۹، به زندان سمنان تبعید شد. حسن جعفری، همسرش روز ۲۰ اسفند گفت که هیچ اطلاعی از وضعیت و علت تبعید همسرش از زندان اوین به زندان سمنان ندارد و مسئولان بدون توضیحی او را منتقل کرد. این انتقال در حالی صورت گرفت که این زندانی بیش از ۱۲ سال را بدون مرخصی در زندان به سر برده است. سازمان عفو بین‌الملل این زندانی را زندانی عقیدتی نامگذاری کرده است زیرا محکومیت وی صرفاً مبتنی بر دخالت به حریم خصوصی، خانواده و مکاتباتش است.

حکم ۱۵ سال زندان اکبری منفرد قرار بود در مهر ۱۴۰۳ به پایان برسد، اما در ادامه، در پرونده‌ای جدید به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به دو سال حبس دیگر محکوم شد. افزودن محکومیت‌های جدید در دوران حبس، در گزارش‌های حقوق بشری به‌عنوان یکی از شیوه‌های جمهوری اسلامی برای افزایش فشار بر زندانیان سیاسی مطرح شده است.

در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ اعلام شد که او از زندان آزاد شده است.

نامه و اقدامات

اکبری منفرد در سال‌های زندان با انتشار نامه‌هایی از داخل زندان، دربارهٔ اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰، وضعیت خانوادهٔ خود و دیگر خانواده‌های قربانیان، و نیز شرایط زندان نوشت.

زهرا زهتابچی و صدیقه مرادی سه زندانی حامی سازمان مجاهدین خلق ایران تیر ۱۳۹۵ در نامه‌ای حمله به کمپ لیبرتی این سازمان را محکوم کردند. در بخشی از این نامه آمده: «این جنایات در تاریخ بشریت حک خواهد شد. حک خواهد شد تا آیندگان بخوانند رشادت ستارگان را، آیندگان خواهد خواند جنایت شما مماشاتگران را، آیندگان خواهند خواند خیانت شما مماشاتگران را علیه بشریت.»

اکبری‌منفرد، گلرخ ایرایی و آتنا دائمی در مهر ۱۳۹۷ با نوشتن نامه‌ای به مناسبت روز جهانی مبارزه خطاب به گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد، جاوید رحمان، خواستار بازدید از زندان‌های ایران و مشاهده نقض حقوق بشر شدند.

او با استناد به اصل ۴۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی، خواستار بررسی دارایی‌ها و اموال مقام‌هایی شد که به‌گفتهٔ او در اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ نقش داشته‌اند. این اقدام در گزارش‌های مختلف به‌عنوان تلاشی برای استفاده از سازوکارهای حقوقی داخل کشور برای طرح یک مطالبهٔ مرتبط با گذشته توصیف شده است.

اکبری منفرد در سال ۱۴۰۰، در واکنش به سرکوب اعتراضات مردم خوزستان به بی‌آبی، در نامه‌ای از زندان سمنان اعلام کرد «تا زمانی که عاملین و آمرین نسل‌کشی دهه شصت به میز محاکمه کشیده نشوند، هیچ نسلی در امان نخواهد ماند». یک سال بعد نیز در آستانهٔ چهارهمین سال حبس خود در نامه‌ای به مردم نوشت: «گرچه با بند بند وجودم دلم می‌خواست در کنار فرزندانم می‌بودم، کدام مادری نمی‌خواهد؟ اما پشیمان نیستم بلکه مصمم‌تر برای ادامه مسیرم هستم. این را هر بار در هر جلسه بازجویی و بازپرسی رسمی و غیررسمی گفته و از تکرارش خرسندم! ۱۳ سال از فرزندانم دور ماندم اما ۱۳ سال جنایت را با چشمانم دیدم و عزمم راسخ‌تر شد.»

جستارهای وابسته

• اعتصاب غذا
• شکنجه دولتی در ایران معاصر
• فهرست زندانیان سیاسی ایران