پوری سلطانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پوراندخت سلطانی شیرازی
Pouri soltani.jpg
زادروز ۱۳۱۰
تهران
درگذشت ۱۶ آبان ۱۳۹۴ (۸۴ سال)
تهران
ملیت ایرانی
پیشه کتابدار، نویسنده، مترجم، استاد دانشگاه، فرهنگ‌پژوه
نهاد کتابخانه ملی ایران
شناخته‌شده برای بنیان‌گذاری کتابداری نوین در ایران
لقب مادر کتابداری نوین ایران
آثار خدمات فنی، سرعنوان‌های موضوعی فارسی، هنر عشق‌ورزیدن
همسر مرتضی کیوان

پوراندخت سلطانی شیرازی، معروف به «پوری سلطانی» (زاده یکم شهریور ۱۳۱۰ در تهران− درگذشته ۱۶ آبان ۱۳۹۴ تهران) از پایه‌گذاران علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی در ایران و مادر کتابداری نوین ایران.

پوراندخت سلطانی از بنیانگذاران کتابداری نوین ایران شناخته می‌شود. او طی پنجاه سال کار مستمر، تأثیر بسزایی بر فعالیت و شکل‌گیری کتابخانه ملی ایران داشته‌است.[۱] همسر او مرتضی کیوان (روزنامه‌نگار و منتقد ادبی) بود که در شهریور ۱۳۳۳ با هم دستگیر و زندانی شدند. در مهر همان سال، کیوان به جرم ضدیت با حکومت کودتا تیرباران شد. پوری پس از رهایی از زندان، از ایران مهاجرت و در انگلستان تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات انگلیسی تکمیل کرد. پس ازبازگشت در کتابخانه بانک مرکزی مشغول به کار شد. چندی بعد با ادامه تحصیل در رشته کتابداری و سپس با تأسیس مرکز خدمات کتابداری تحول چشمگیری در توسعه کتابداری نوین در ایران ایجاد کرد. اکنون پوری سلطانی را مادر کتابداری نوین ایران می‌نامند. او و همکارانش با همه توان کوشیدند تا کتابخانه ملی ایران را به سطح علمی و فنی بزرگترین کتابخانه‌های ملی دنیا برسانند. همچنین سهم او در شیوه‌های نوین طبقه‌بندی کتاب ٬اسناد و مدارک و حفظ میراث مکتوب ایران و کمک به محققین رشته‌های مختلف در یاد و خاطر بسیاری از پژوهشگران باقی است.

پوراندخت سلطانی شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۴ بر اثر بیماری ریوی درگذشت. سلطانی جایزه ترویج علم ایران را از جانب انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران دریافت کرده‌است.[۲]

زندگی‌نامه[ویرایش]

پوری سلطانی، دختر مهدی سلطانی شیرازی و رقیه خانم حائری (دختر شیخ عبدالله حائری مازندرانی و آمنه خانم کرمانشاهی) در یکم شهریورماه ۱۳۱۰ زاده شد. پدرش از وکلای دادگستری و از مریدان رحمت علیشاه (شیخ عبدالله حائری) بود و به خاطر وی از شیراز به تهران کوچید و در خانقاه وی به محضرش می‌رسید تا آنکه با دختر بزرگ وی رقیه خانم ازدواج کرد. حاصل ازدواج آنها سه پسر و چهار دختر بود (به ترتیب نام: یوسف، محمود، شمسی (زهرا)، حمیده (بدری)، منیر و مسعود و پوراندخت (پوری) که دوقلو بودند).

ازدواج[ویرایش]

پوری سلطانی در بیست و هفت خرداد ۱۳۳۳ با مرتضی کیوان، نوه عباسعلی کیوان قزوینی، ازدواج کرد. هنوز سه ماه از ازدواج آن‌ها نگذشته بود که پوری و همسرش دستگیر شدند. مرتضی کیوان و نه تن از افسران ارتش به جرم عضویت در تشکیلات مخفی حزب توده ایران، در ۲۷ مهر ۱۳۳۳ اعدام شد.[۳] در دی ماه آن سال پوری با تنی بیمار و روحی رنجور از زندان آزاد شد. احمد شاملو آن سال را چنین توصیف می‌کند: «سال بد/ سال بد/ سال اشک/ سال شک/ سال روزهای دراز و استقامت‌های کم/ سالی که غرور گدایی کرد/ سال پست/ سال درد/ سال عزا/ سال اشک پوری/ سال خون مرتضی.»

پس از اعدام مرتضی، پوری سلطانی دو سال در بستر بیماری بود ولی در ۱۳۳۵ برای ادامه تحصیل به لندن رفت. در آنجا به سفارش دکتر محمدجعفر محجوب به تحصیل در رشته زبان‌های آرامی مشغول گردید. چند سالی را خارج از ایران زیست اما باز به ایران برگشت و پس از مدتی مرکز ملی کتابداری را پایه‌گذاری کرد و به عضویت هیئت علمی آن درآمد. او همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و استاد گروه کتابداری کتابخانه ملی ایران بوده‌است.[۱]

هوشنگ ابتهاج درباره اتفاقات پس از اعدام مرتضی می‌گوید: «... مدام سنگ قبر کيوان را مي‎شکستند و ما برای خود علامتی داشتيم تا نشانی از گور او داشته باشيم و بتوانيم بر سر گورش برويم. بعد آنجا را خراب کردند و جايش بوستان درست کردند و بعد هم بوستان را ويران کردند و جايش ساختمان ساختند. وقتی آن بوستان را ساختند، من اين شعر را روی بشقابي نوشتم و به پوری هديه کردم: ساحت گور تو سروستان شد/ ای عزيز دل من/ تو کدامين سروی؟»

فیلم[ویرایش]

مستند «برای کتابهایم» به کارگردانی رضا حائری، دربارهٔ زندگی، کار و فعالیت‌های پوراندخت سلطانی در کتابخانه ملی ایران است.[۴]

بزرگداشت[ویرایش]

در اسفندماه ۱۳۹۳ کتابخانه ملی ایران، از خدمات پوری سلطانی تجلیل کرد و به وی لقب «مادر کتابداری مدرن ایران» را اعطا کرد. در ۱۷ خرداد ۱۳۹۴ نیز بزرگداشتی به مناسبت دویستمین شماره مجله بخارا برای پوری برپاشد و با حضور بزرگانی چون سایه، عبدالله انوار، نوش‌آفرین انصاری، کامران فانی و ... از این شماره که تصویر پوری سلطانی را بر جلد خویش داشت؛ رونمایی گردید.

یادمان بانو پوری سلطانی[ویرایش]

یادمان بانو پوری سلطانی.jpg

در تاریخ ۲۶ آبان‌ماه ۱۳۹۷، به همت خانواده و برخی از دوستان و همکاران پوری، اتاق کار و یادگارهای این بانوی فرهیخته در موزه کتاب و میراث مستند ایران، از بخش های کتابخانه ملی، رونمایی گردید؛ تا یاد این استاد گرانقدر، همیشه در خاطره‌ها جاودان بماند.

برخی از آثار او[ویرایش]

  • سرعنوان‌های موضوعی فارسی، کتابخانه ملی ایران[۵]
  • دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی
  • خدمات فنی، تهران: کتابخانه ملی ایران[۵] (این کتاب از منابع آزمون کارشناسی ارشد در ایران است[۶])
  • راهنمای مجله‌ها و روزنامه‌های ایران، با همکاری رضا اقتدار، کتابخانه ملی ایران[۵]
  • خلاصه رده‌بندی ده‌دهی دیویی و نمایه نسبی، ملویل دیویی، مترجم: ابراهیم عمرانی، ویراستار: پوری سلطانی
  • هنر عشق ورزیدن، اثر اریک فروم، مترجم: پوری سلطانی

منابع[ویرایش]