محمود صالح

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمود صالح چهارلنگ
کل جمعیت

حدود ۵۰۰۰۰۰ نفر
مجموع تقریبی جمعیت سرزمین‌های چهارلنگ محمود صالح

نواحی با بیشترین جمعیت
زبان‌های رایج
لری بختیاری
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل بختیاری عبارت از دو شاخه چهارلنگ و هفت لنگ است که هر یک از دو ایل به تعدادی بزرگ طایفه تقسیم می‌شود و محمود صالح، بزرگ‌ترین و پُرجمعیت‌ترین باب ایل چهارلنگ می‌باشد.[نیازمند منبع][نیازمند یادکرد دقیق]باب محمود صالح، در گویش بختیاری مَم صالح خوانده می‌شود.[۱][۲][۳][۴][۵][۶]

موقعیت[ویرایش]

این قبیله که بزرگ‌ترین طایفه ایل چهارلنگ به شمار می‌رود و بیش‌ترین سران بختیاری از این طایفه بوده است و بر اساس نظام طبقاتی ایلی در بختیاری در رده واحد «بزرگ طایفه» شمارده می‌شود. در اواخر قرن دوازده هجری (درفاصلهٔ دو سلسهٔ افشار و زند) سبقهٔ ایران‌مداری داشته و بعداز تصرف غرب، جنوب و مرکز ایران در مدت شش ماه حاکمیت بخش عمده‌ای کشور را به رهبری علیمردان خان چهارلنگ در دست داشته‌است.[۷]

تیره‌ها[ویرایش]

ایل محمود صالح بر اساس طبقه‌بندی 'مهرزاد خرادآذر' در پژوهش سرگذشت ایل چهارلنگ، شامل ۲۴ تیره اصلی و مجزا رده بندی شده است (که به گفته او با توجه به تفاوت‌های تبارنامه‌ها، آنچه میان آنها مشترک است این شمار است) که تیره‌های مزبور شامل تعدادتقریبی ۵۸ شعبه که به گویش بختیاری تش خوانده می‌شود می‌باشد. اما در نمودارهای تقسیم‌بندی طوایف به غلط برخی تشها تیره محسوب شده و یا طی خلط‌های به وجود آمده در دسته‌بندی‌ها برخی تیره‌های مستقل به عنوان زیر مجموعه تیره‌های دیگر درج شده‌اند یا به حساب نیامده‌اند و یا آن‌که تیره‌های متعلق به طوایف دیگر چهارلنگ ولی خارج از محمودصالح بوده‌اند.[۸]

و از این حیث بر مبنای بررسی محقق مذکور تیره‌هایی که به قطع می‌توان آنها را تیره‌های اصلی محمود صالح شمرد، عبارت‌اند از:

  • اورش
  • ممزایی
  • هارونی
  • آدگار
  • آل داوود
  • دره بالایی
  • کافعلی
  • جمال وند
  • هلیل
  • ایسپـَره
  • ممجلاردین
  • قلی
  • حونه باوا
  • گورویی
  • دودانگه
  • کُـتُـکی
  • بدرفته
  • چهاربُری
  • گشول
  • موزرمونی
  • باوا
  • اورک
  • نساروند
  • فرخ وند
  • آرپناهی

تاریخ وقلمرو[ویرایش]

ظاهراً محمود صالح اسمی برآمده از نام دو شخص حقیقی و از نیاکان گروهی از تیره‌های گردآمده در زیر درفش این طایفه‌است، که در موقعیت تاریخی عصر صفویه قرار داشته و به حسب روایات محلی، صالح نامی، به عنوان یکی از سر دودمان‌های طایفه اورش معاصر با شاه اسماعیل صفوی قیادت تیره اورش را داشته و محمود نام پسر صالح می‌باشد، که بعد از پدر، درعهدشاه عباس کبیر حایز این مقام گردید... (و در این موقع هنوز ایل بختیاری به دو شاخه چهارلنگ و هفت لنگ، موسوم نگردیده بود) و بر این اساس، نام محمودصالح (یعنی محمود، پسر صالح) که پدر حیدرآقا، ناظر چهارلنگ و نیای علیمردان خان بوده است به عقیده مهرزادقنبری سرداراکبری خرادآذر:

«قبایلی که بعداً محمودصالح خوانده شدند، درواقع چهارلنگان متحد او بودند، که در سپاه نادرشاه افشار، وی از سوی شاه، فرماندهی آنان را بر عهده داشت که با مرگ نادر، برای جدایی و سرپیچی از جانشین وی، عادل شاه، او را رهبر خود ساختند» و ایلخانی ایل چهارلنگ به غیر از عصر محمدتقی خان کیان ارثی، همواره با طایفه محمودصالح بوده، و ایل سالاران این بزرگ طایفه، اغلب از تیره اورش بودند[۹] کهن‌ترین تیره محمودصالح هارونی است که در تألیفات قرن هفتم هجری به عنوان یکی ازطوایف بیست وشش گانهٔ ملحق شده به اتابک لربزرگ نصرت‌الدین هزار اسب دومین فرمانروا ازسلسله اتابکان لرستان مشهوربه هزاراسپیان دراواخرقرن پنچم واوایل قرن ششم است که درتاریخ گزیده حمدالله بن ابو بکر مستوفی[۱۰] وشرفنامه بدلیسی[۱۱] از آن نام برده شده به وجهی که پیوستنش به اتابک سبب قدرتمند شدن او گردید.

سردسیر ایل محمود صالح حدود یکصد روستا در شهرستان‌های فریدن و چادگان و گرمسیر آن گتوند و دزفول، و جلگه سردشت که به نام این ایل، سردشت محمودصالح خوانده می‌شود، می‌باشد. تعداد چشمگیری از اهالی سردسیر این ایل به شهرهای یزدانشهر و فولادشهر و شاهین شهر و خمینی شهر، اصفهان مهاجرت کرده‌اند و که در حال حاضر بیش از پنجاه هزار نفر از یزدانشهر و امیرآباد و ویلاشهر و جوی‌آباد را جمعیت این ایل تشکیل می‌دهد و در بخش گرمسیر در پیرامون شهرستان‌های شوشتر، دزفول به ویژه شهرهای گتوند و سردشت و بخش‌ها و دهستان‌های تابعه شمار عمده‌ای از این طایفه استقرار دایمی دارند.

هر طایفه ایل محمودصالح در گذشته، هزار چابُک سوار نخبه و تیرانداز قابل داشت. بدان‌سان که علیمردان‌خان بعد از شکست دادن عادل شاه افشار توانست، با اتکای به این نیرو، جنوب و غرب ایران را به تصرف درآورد و سودای پادشاهی بر سراسر ایران را بیابد[۱۲]

افراد سرشناس[ویرایش]

  • محمد تقی خان شجاع الممالک: ایلخان چهارلنگ عصر پهلوی و نوه چراغعلی خان محمودصالح
  • حیدر آقا ناظر: پدر علیمردان خان اول و یکی از ایلخانان بختیاری در عهد صفویه
  • خواجه الله یار هارونی: از کلانتران ابل چهارلنگ در عهد صفویه
  • قائد منصور: فرزند قائد برزو هارونی ایسیاری از بزرگان بختیاری در عهد صفویه
  • علیمردان خان چهارلنگ: نایب السلطه ایران بعد از مرگ نادرشاه افشار
  • عالی سلطان خان هارونی ایسیاری: فرزند قائد منصور و سردار سپاه علیمردان خان اول درزمان حکومت او
  • حیدرخان اورش: فرزند علیمردان خان و رهبر سواران بختیاری علیه کریم خان زند
  • بالی سلطان خان هارونی ایسیاری: فرزند قائد منصور و فرمانده سپاه علیمردان خان اول
  • ملا آدینه مستوفی هارونی:فرزند خواجه الله یار یکی از فرماندهان نادرشاه افشار و فاتح قندهار
  • آ محمد حسین اورش:معروف به گـُلاله سُهر (در جنگهای نه هزار کشته شد)
  • ابدال خان محمودصالح: رهبر ایل بختیاری در جنگ با آغا محمدخان
  • محمد مهدی خان: ایلخانی ایل چهارلنگ پس از سرنگونی محمدتقی خان کیان ارثی
  • چراغعلی خان سردار صولت: از بانیان استقلال چهارلنگ در زمان انحصارایلخانی گری کل بختیاری در قبضه سران دورکی
  • علیمردان خان محمود صالح (شیر علیمردون): ایل بیگی ایل چهارلنگ و رهبر قیام بختیاری علیه سلطنت پهلوی در سال ۱۳۰۸
  • علیقلی خان محمودصالح: پدر علیمردان خان دوم (شیر علیمردون)
  • محمد علی خان (مَمدلی خان):فرزند علیقلی خان و نخستین ایلخانی ایل چهارلنگ پس از جداسازی از ایلخانی‌گری هفت لنگ
  • یاور دلاور:از پهلوانان بنام ایل بختیاری
  • فروتن خان مردانی اورش: یکی از بزرگمردان چهارلنگ
  • سلطان محمد خان مردانی:فرزند محمدعلی خان و یکی از بزرگان ایل بختیاری
  • محمد حسین خان کُـتـُـکی: انتظامات عشایر چهارلنگ میانکوه بختیاری
  • الهیار خان آل‌داوود: یکی از سواران علیمردان خان و قیام علیه سلطنت پهلوی
  • محمد جواد خان سالار شجاع: ایلخانی و مسئول انتظامات ایل چهارلنگ در عصر پهلوی[۱۳][۱۴]

منابع[ویرایش]

  1. Arash Khazen. «Tribes and Empire on the Margins of Nineteenth-Century Iran p.22». دانشگاه واشینگتن، ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴. 
  2. «Iran Almanac and the Book of Facts». Echo of Iran، 1970. 
  3. «نمودار اجتماعی طوایف بختیاری». دانشنامه ایرانیکا. 
  4. «Bakhtyārī». دانشنامه بریتانیکا. بازبینی‌شده در 3-25-2014. 
  5. «BAḴTĪĀRĪ TRIBE». Encyclopaedia Iranica. بازبینی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴. 
  6. Carl Skutsch. «Encyclopedia of the World's Minorities page.176». 
  7. سرگذشت ایل چهارلنگ صفحه ۶۶
  8. سرگذشت ایل چهارلنگ صفحات ۶۸–۷۰
  9. سرگذشت ایل چهارلنگ صفحه ۷۳
  10. . تاریخ گزیده صفحه ۵۴۱
  11. شرفنامه صفحه ۴۵
  12. قنبری، مهرزاد. سرگذشت ایل چهارلنگ صفحه66تاصفحه 83
  13. قنبری، مهرزاد. سرگذشت ایل چهارلنگ صفحه88تاصفحه 99
  14. سواران بختیاری ص112تا140
  • حسین ابراهیمی ناغانی. «اسامی طوایف و شعب ایل بختیاری». وب‌گاه انسان‌شناسی و فرهنگ، ۲ اسفند ۱۳۸۸. 
  • مجمل التواریخ بعد نادریه محمدامین گلستانه
  • تاریخ بختیاری سرداراسعدولسان السلطنه سپهر
  • شرفنامه تاریخ کردستان امیراشرف بدلیسی