محمود صالح

محمود صالح چهارلنگ
کل جمعیت
حدود ۵۰۰۰۰۰ نفر مجموع تقریبی جمعیت سرزمین‌های چهارلنگ محمود صالح
نواحی با بیشترین جمعیت
زبان‌های رایج
لری بختیاری
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل بختیاری عبارت از دو شاخه چهارلنگ و هفت لنگ است که هر یک از دو ایل به تعدادی بزرگ طایفه تقسیم می‌شود و محمود صالح، بزرگترین و پُرجمعیت ترین باب ایل چهارلنگ می‌باشد. باب محمود صالح، در گویش بختیاری مم صالح خوانده می‌شود.

موقعیت

این قبیله که براساس نظام طبقاتی ایلی دربختیاری دررده واحد «بزرگ طایفه» شمارده میشود دراواخرقرن دوازده هجری (درفاصله دوسلسهٔ افشار و زند)سبقهٔ ایرانمداری داشته وبعدازتصرف غرب، جنوب ومرکز ایران درمدت شش ماه حاکمیت بخش عمده‌ای کشور را به رهبری , علیمردان خان چهارلنگ دردست داشته‌است.

تیره‌ها

ایل محمود صالح براساس طبقه بندی' مهرزادخرادآذر' درپژوهش سرگذشت ایل چهارلنگ شامل 24 تیره اصلی ومجزارده بندی شده است(که به گفته اوباتوجه به تفاوتهای تبارنامه ها آنچه میان آنها مشترک است این شماراست ) که تیره های مزبورشامل تعدادتقریبی 58 شعبه که به گویش بختیاری تش خوانده میشودمیباشداما درنمودارهای تقسیم بندی طوایف به غلط برخی تشها تیره محسوب شده ویا طی خلطها ی به وجود ه آمده دردسته بندیها برخی تیره های مستقل به عنوان زیر مجموعه تیره های دیگر درج شده اندیا به حساب نیامده اندویاآنکه تیره های متعلق به طوایف دیگرچهارلنگ ولی خارج ازمحمودصالح بوده اند

وازاین حیث برمبنای بررسی محقق مذکور تیره هایی که به قطع میتوان آنها راتیره های اصلی محمود صالح شمردعبارت شده اند از:

• اورش
• ممزایی
• هارونی
• آدگار
• آل داوود
• دره بالایی
• کافعلی
• جمال وند
• خلیل
• خان بابا
• مم جلالی
• قلی
• گورویی
• دودانگه
• کُتکی
• بدرفته
• چهارپری
• گشول
• موزرمونی
• باوا
• اورک
• نصاروند
• فرخ وند
• آرپناهی

تاریخ وقلمرو

ظاهراَ محمود صالح اسمی برآمده از نام دو شخص حقیقی و از نیاکان گروهی از تیره‌های گردآمده در زیر درفش این طایفه‌است، که در موقعیت تاریخی عصر صفویه قرار داشته و به حسب روایات محلی، صالح نامی، به عنوان یکی از سر دودمان‌های طایفه اورش معاصر با شاه اسماعیل صفوی قیادت تیره اورش این قبیله را داشته و محمود نام پسر صالح می‌باشد، که بعد از پدر، درعهدشاه عباس کبیر حایز این مقام گردید... (و در این موقع هنوز ایل بختیاری به دو شاخه چهارلنگ و هفت لنگ، موسوم نگردیده بود!) و بر این اساس، نام محمودصالح (یعنی محمود، پسر صالح) که پدر حیدرآقا، ناظر چهارلنگ و نیای علیمردان خان بوده است به عقیده مهرزادقنبری سرداراکبری خرادآذر:

«قبایلی که بعداَ محمودصالح خوانده شدند، درواقع چهارلنگان متحد او بودند، که در سپاه نادرشاه افشار ، وی از سوی شاه، فرماندهی آنان را بر عهده داشت که با مرگ نادر، برای جدایی و سرپیچی از جانشین وی، عادل شاه، او را رهبر خود ساختند» و ایلخانی ایل چهارلنگ به غیر از عصر محمدتقی خان کیان ارثی، همواره با طایفه محمودصالح بوده، و ایل سالاران این بزرگ طایفه، اغلب از تیره اورش بودند کهن تربن تیره محمودصالح هارونی است که درتالیفات قرن هفتم هجری به عنوان یکی ازطوایف بیست وشش گانه ملحق شده به اتابک لربزرگ نصرت الدین هزاراسب دومین فرمانروا ازسلسله اتابکان لرستان مشهوربه هزاراسپیان دراواخرقرن پنچم واوایل قرن ششم است که درتاریخ گزیده حمدالله بن ابو بکر مستوفی وشرفنامه بدلیسی ازآن نام برده شده به وجهی که پیوستنش به اتابک سبب قدرتمند شدن اوگردید.

سردسیر ایل محمود صالح حدود یکصد روستا در شهرستانهای فریدن و چادگان و گرمسیر آن گتوند و دزفول، و جلگه سردشت که به نام این ایل، سردشت محمودصالح خوانده می‌شود، می‌باشد. تعداد چشمگیری از اهالی سردسیراین ایل به شهرهای یزدانشهر و فولادشهر و شاهین شهر وخمینی شهر و شهر اصفهان و ... مهاجرت کرده اند و که در حال حاضر بیش از پنجاه هزار نفر از یزدانشهر وامیر و آباد و ویلاشهرو جوق آباد راجمعیت این ایل تشکیل می دهدودربخش گرمسیر درپیرامون شهرستانهای شوشتر،دزفول به ویژه شهرهای گتوندوسردشت و بخشها ودهستانهای تابعه شمارعمده ای ازاین طایفه استقراردایمی دارند.

هر طایفه ایل محمودصالح در گذشته، هزار چابُک سوار نخبه و تیرانداز قابل داشت. بدان سان که علیمردان خان بعد از شکست دادن عادل شاه افشار توانست، با اتکای به این نیرو، جنوب و غرب ایران را به تصرف درآورد و سودای پادشاهی بر سراسر ایران را بیابد

.

افراد سرشناس

• حیدر آقا ناظر چهارلنگ
• ملا آدینه هارونی کلّا مستوفی سواران بختیاری سپاه نادرشاه و فاتح قلعه قندهار
• علیمردان خان چهارلنگ نایب السلطه ایران بعد از مرگ نادرشاه افشار
• عالی سلطان هارونی ایسیاری سردارسپاه علیمردان خان درزمان حکومت شش ماهه او
• حیدرخان اورش رهبر شورشیان بختیاری علیه کریم خان زند
• ابدال خان بختیاری رهبر ایل بختیاری در جنگ با آغا محمدخان
• محمد مهدی خان ایلخانی ایل چهارلنگ پس از سرنگونی محمدتقی خان کیان ارثی
• چراغعلی خان سردار صولت از بانیان استقلال چهارلنگ در زمان انحصارایلخانی گری کل بختیاری در قبضه سران دورکی
• یاوردلاور پهلوان نامدار ایل بختیاری
• محمد علی خان نخستین ایلخانی ایل چهارلنگ پس از جداسازی از ایلخانی گری هفت لنگ
• علیمردان خان ایل بیگی چهارلنگ و رهبر قیام بختیاری علیه سلطنت پهلوی در ۱۳08
• محمد جواد سالار شجاع آخرین ایلخانی و مسئول انتظامات ایل چهارلنگ در عصر پهلوی

منابع

• سرگذشت ایل چهارلنگ مهرزادقنبری سرداراکبری«خرادآذر»
• تاریخ گزیده حمدالله مستوفی تصحیح عبدالحسین نوایی

• مجمل التواریخ بعد نادریه محمدامین گلستانه

• تاریخ بختیاری سرداراسعدولسان السلطنه سپهر

• شرفنامه تاریخ کردستان امیراشرف بدلیسی