ایل بیرانوند
 |
این مقاله نیازمند تمیزکاری است. لطفاً تا جای امکان آنرا از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید، سپس این الگو را از بالای مقاله بردارید. محتویات این مقاله ممکن است غیر قابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد. |
ایل بیرانوند یکی از ایلات لک[۱][۲][۳][۴] ایران از طوایف پیشکوه است که در مناطق دیگر ایران نیز ساکن میباشند. ایل بیرانوند از ایلات ساکن ایلام، لرستان و خوزستان است که در خرمآباد، چغلوندی، بروجرد، دهلران و قسمتهایی از خوزستان متمرکزتر از سایر مناطق ساکن هستند. تقریباً ده هزار خانوار و ۴۵۰۰۰ تن سکنه دارد (سال ۱۳۰۵ شمسی).[۵] هنری راولینسون خاستگاه اینان را موصل عراق می داند و معتقد است بیرانوندها و باجلوندنها در قرن دوازدهم یعنی در اواخر صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند[۶]
محتویات |
تبارشناسی [ویرایش]
ایل بیرانوند دارای دو قسمت است بیرانوند یاراحمد و بیرانوند مال اسد و از تیرههای ذیل تشکیل میشود: دره چی ۷۰ خانوار، کدخدا علی پناه ۸۰ خانوار، میرحیاتی ۶۰ خانوار، زارعلی ۴۰ خانوار، کدخدا محمد جعغر ۷۰ خانوار، کدخدااللّه ۱۰۰ خانوار. کدخدا مرد علی و کدخدا ملا اسداللّه ۷۰ خانوار. منسها ۳۰ خانوار، جوبه وند و شمس الدین و رادل ۲۰۰ خانوار، تاریها ۱۰۰۰ خانوار، بی بی طلائی ۲۰۰۰ خانوار، چغولوند ۳۰۰ خانوار، لری ۲۰۰، شیخه ۵۰۰ خانوار، تیره عباسقلی خان ۱۰۰۰ خانوار، بالای کامیان طوایف خسروخان و جمشیدخانی ۶۵۰ خانوار، تیره سهراب ۱۳۰۰خانوار، تیره زید علی ۵۰۰ خانوار، جوقه کدخدا ابوطالب ۵۰۰ خانوار، شعبه محمد قلیخان، نجفقلی خان ۲۰۰ خانوار، جوقه محمدخان ۱۰۰۰ خانوار، تیره مس وند ۴۰۰خانوار، ساکی ۱۰۰ خانوار، خوانین علی محمدخانی ۱۰۰۰خانوار، تیره شبان ۴۰۰ خانوار، سیاهوردی ۳۵۰ خانوار و حور مرادی ۳۰۰ خانوار. و تیره میخک (سال ۱۳۰۵ شمسی).[۷][۸]
مسکن این طوایف در دره چینی، هود، تنگ عزیر، تنگ دینار و بزدل است. قسمتی ازایل بیرانوند را اخیراً به ملایر، قم، ساوه و اطراف کاشان برای شهرنشینی کوچ دادهاند. (سال ۱۳۰۵ شمسی). شاخهای از تیره عبدالوند هیهاوند از طایفه چهارلنگ بختیاری. از طوایف بالاگریوه و هُرٌّو.[۸][۹] خاستگاه ایل بیرانوند بیشتر در ناحیه دلفان در شمال لرستان است.. بیرانوندها از دوران افشار تا اوائل پهلوی نقش پر رنگی در حوادث لرستان و غرب ایران داشتهاند و بویژه در اواخر دوره قاجار با تمرد از حکومت مرکزی، جنگهای خونینی در منطقه داشتهاند.[۱۰] ژان دو مرگان بیراوندها را مردمی زیبا و سبزه روی، چهارشانه و بلندقد با موی سیاه و دماغ عقابی معرفی کرده و آنها را به کردها تشبیه کرده است.[۹]
تاریخ شفاهی بیرانوندها [ویرایش]
ایل بیرانوند در زمان اتابکان لرستان در منطقه لرستان فعلی مقیم شد. و برخلاف تاریخ شفاهی، ایل بیرانوند در مناطق لرستان فعلی (لر کوچک) بوده و از نژاد ایرانی هستند.
تاریخ شفاهی بیرانوندها آنها را از فردی به نام هجیالی یا هجالی (احتمالا دگرگون شده حجازی است) می داند که از حجاز به منطقه کاکاوند دلفان در شمال لرستان درآمد و در کنار آرامگاه بابابزرگ از بزرگان اهل حق ماندگار شد و با دختر یکی از بزرگان دلفان ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای بیران و باجول شد که اولی پایه گذار ایل بیرانوند و دومی بانی ایل باجلوند (باجلانها) شد. هجیالی در قرن دهم و در زمان سلطنت شاه اسماعیل اول و شاه طهماسب یکم زندگی می کرده است.
محدوده زندگی [ویرایش]
ایل بیرانوند یا (بیراموند)، از ایلات بزرگ لک مناطق شمالی استان لرستان است. بیرانوندهاعلاوه بر حضور در مرکز منطقه اقامتشان در بخش چغلوندی، در منطق دیگری نیز پراکندهاند، از جمله در بخش مرکزی خرم آباد، قسمتهایی از دوره چگنی و الوار گرمسیر(اندیمشک)، حسینیه(اندیمشک)، زاغه، صیمره، دره شهر، ماژین، دهستان ارمو، پلدختر و دشت سیلاخور، دستههایی نیز از این ایل، در طول تاریخ مجبور به مهاجرت شدهاند، هم اکنون اخلاف آنان در اطراف قم، کاشان، ورامین، گرگان، و بخشهایی از خراسان به سر میبرند.
معروفترین این مهاجران، طایفه نایبی بیرانوندی (نایب حسین کاشی) حاشیه کویر است که به دستور نادرشاه به کاشان تبعید شد وبه مدت نیم قرن با دولتهای ایران ستیزه کرد. نایب حسین کاشی از این تیره است. همچنین طایفه شمس الدین و مراد از نوادگان دختری کریم خان زند هستند.
تیرهها [ویرایش]
طایفهها و تیرههای مختلف ایل بیرانوند بازماندههای دو پسر بیران به نامهای آلانیان و دشانیان هستند. آلانیان دو پسر داشتهاست که اسد یکی از آنهاست. تیرههای/کر/ مهراب، زیدعلی، بارانی خانوادههای پسران آلانیان هستند.تا زمان کریم خان زند خوانین بیرانوند از تیره کر انتخاب میشدند. از زمان کریم خان زند، میرزا احمد به دامادی کریم خان زند میرسد و به این ترتیب این تیره قدرت بیشتری میگیرد و خوانین بیرانوند از بین تیره شمس الدین انتخاب وبسیار تنومند وباقدرت بودهاند.
طایفههای بیرانوند: آلائیان- دهشاییان-اصل مرز آلائیان: مال اسد- مال قباد مال اسد:کر- زیدعلی- ماراب- بارانی مال قباد: شمس الدین- مراد تاری-بور دهشائیان: شلکه-رش- چغلوند -لری -پیردایه -دیوکان دلیران وغیره. طایفههای معروف تاریخ ساز بيرانوند:
- زیدعلی
- مهراب
- بارانی بیرانوند
- سپهوند
- شاهوردی
نقی حسینبک
نام آوران ایل بزرگ بیرانوند:
عباس اصل مرز (عباسی):در زمان اشغال لرستان توسط متفقین ۱۸ سرباز انگلیسی و ۱۴ نفر از افرادی که با انگلیسیها همکاری داشتند را به هلاکت رساند، سپس دستگیر شد و در قلعه فلک افلاک زندانی شد سپس از زندان گریخت به به شهرستان دره شهر فعلی مهاجرت نمود. خسرو اصل مرز: ماهر ترین شکارچی لرستان بین سالهای ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰فردی با سواد و بلند قد که به علت مبارزه با رژیم پهلوی در سال۱۳۵۱ با سم مامورین پهلوی دار فانی را وداع گفت. مزار وی در جوار بارگاه امام زاده بابا سیف الدین شهرستان دره شهر قرار دارد. امیر حسین آریان پور نویسنده و خالق فرهنگ انگلیس به فارسی آریانپور
مرتضی اعظمی لرستانی از نیروهای ملی - مذهبی و نماینده دور اول مجلس شورای اسلامی
دکتر هوشنگ اعظمی لرستانی موسس گروه چریکی کوهستان
مشاهیر [ویرایش]
شيرعلى مردان خان بيرانوند: سر سلسله اتابكان لر و سر سلسله بيرانوند شمالى.
فهرست طایفهها [ویرایش]
-
نوشتار اصلی: فهرست طایفههای لرستان
زندیه که منجر به خویشاوندی فرزند شمس الدین به نام ميرزا محمود با کریم خان زند شد و بدلیل حمایت شمس الدین از حرم به اسارت رفته شاهی در جنگ با افغانها و ازدواج پسر شمش الدین با دختر کریم خان و اعطاءلقب خانی به داماد و دختر زادگان کریم خان بنا به گفته معمرین و مورخین حاکم و خانی ازان طايفه زيدعلي بوده. حاکم بودن تیره زيدعلى بر ایل بیرانوند و تا حدودی بر محدوده ییلاق و قشلاق ایل تا قدرت پیدا کردن زندیه و خویشاوندی صورت گرفته با شمس الدين ادامه داشته.
ایل بیرانوند به دو شاخه اصلی آلاینان و دشاینان تقسیم میشود.
- طوایف دشاینان: ۱. دلیران ۲. دیوه کان ۳. پیرداده ۴. چقلوند ۵. رش ۶. لری ۷. شاهوردی ۸. شلکه
- طوایف آلاینان: به دو شاخه مال اسد و مال قباد تقسیم میشود.
- مال اسد: ۱.کر ۲. مهراب۳. زیدعلی۴. بارانی
- کر:1-کرسیاه 2-کرسفید:امام قلی -گلاب-شیطان -
- مهراب: ۱. صفر۲. میخک۳. کوسه۴. چرمارن۵. دارچین۵. زنجفیل
- بارانی: ۱. حافظ۲. شفیع۳. شرفبک۴. همیبک۵. پاسان۶. درکسان۷. چغافرین۸. برج۹. ماراب
- مال قباد: ۱. شمسین (چلویی و جوجهوند)۲. یاراحمد۳. سبزعلی
- یاراحمد: ۱. متش۲. مصطفی وند۳. بور۴. تاری۵. بزن۶. اصل مرز۷. نقی ۸. حسین بگ
- خوانین که جز شمسین میباشند:۱. عزیز۲. مرادی۳. سپهوند۴. حسین علیخانی (اسدیان-اعظمی-حیدری-خسروی-رستمی) برخی دیگر از این طوایف هستند که در اینجا به انها اشارهای نشده است که حتی زبانشان نیز عوض شده است
- ممصارم* یکی از طوایف بزرگ ایل بیرانوندمیباشدکه در استانهای لرستان"ایلام"خوزستان و پراکنده در ورامین قزوین ساکن بوده که جمعیت عمده آنان در شهر خرم آباد"بروجرد"پلدختر"دهلران"ایلام "اندیمشک وروستاهای ده نوروز"اسکین"پیریای"فیال"بخش سیلاخوروقلعه ساکن میباشند== *
بعضی از خانوادههای ممصارم:۱-حق پناه۲-صارمیان۳-فرید۴-زبردست ۵-مرادی ۶-صارمی ۷-سپهوند ۸-بیرانوند ۹-رشیدی ۱۰-پیریایی.... پانویسها ==
- ↑ الگو:وب
- ↑ «آشنایی با ایل بزرگ بیرانوند» (فارسی). پایگاه خبری تحلیلی افق شوش. بازبینیشده در ۲۰ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ بیرانوند در لغت نامه دهخدا
- ↑ مسعود کیهان. جغرافیای مفصل ایران. جلد دوم: جغرافیای سیاسی ایران. سال ۱۳۱۱
- ↑ مسعود کیهان. جغرافیای مفصل ایران. جلد دوم: جغرافیای سیاسی ایران. سال ۱۳۱۱
- ↑ راولینسون، هنری لرزیک. سفرنامه راولینسون: گذر از ذهاب به خوزستان. ترجم سکندر امان اللهی بهاروند. تهران: ۱۳۶۲. (ص. ۱۵۲)
- ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامautogenerated1وارد نشدهاست. - ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ . بیرانوند از لغت نامه دهخدا [۱]
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ بیرانوند از دانشنامه بزرگ اسلامی
- ↑ ایل بیرانوند
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
