ایل بیرانوند
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
ایل بیرانوند یکی از گروههای قومی بزرگ در استان لرستان است. خاستگاه اصلی ایل بیرانوند بیشتر در ناحیه دلفان در شمال لرستان است اما با توجه به اینکه زبان اصلی این قوم لکی است این احتمال میرود که بیرانوندها از مناطق غربی تر در ایران یا عراق امروزی به این منطقه کوچیده باشند. بیرانوندها از دوران افشار تا اوائل پهلوی نقش پر رنگی در حوادث لرستان و غرب ایران داشتهاند و بویژه در اواخر دوره قاجار با تمرد از حکومت مرکزی، جنگهای خونینی در منطقه داشتهاند [۱]. ژان دو مرگان بیراوندها را مردمی زیبا و سبزه روی، چهارشانه و بلندقد با موی سیاه و دماغ عقابی معرفی کرده و با تشبیه آنها به کردها، آنها را دارای روحیهای خطرآفرین و ماجراجو دانستهاست .
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تبارشناسی
ایل بیرانوند از ایلهای اصیل لرستان بوده و هست که از نظر اصالت قومی کاملا ایرانی بوده که طبق تحقیقات انجام شده از برادران قوم بزرگ بختیاری بودهاند که در زمان اتبکان لر از هم جدا شدن که به لر بزرگ و لر کوچک معروف شدن که لر کوچک در منطقه لرستان فعلی مقیم شد(بیرانوند) و لر بزرگ در منطقه بختیاری مقیم شد و برخلاف گفتههای گفته شده ایل بیرانوند هیچ تناسب قومی با اعراب ندارند و از زمانهای خیلی گذشته که حتی به قبل از ورود آریاییها به ایران بودهاست در مناطق جنوب غرب و لرستان فعلی بودهاند که نژاد کاملا ایرانی دارند.
[ویرایش] محدوده زندگی
ایل بیرانوند ، از ایلات بزرگ لک ولر مناطق شمالی استان لرستان است.بیرانوندهاعلاوه بر حضور در مرکز منطقه اقامتشان در بخش چغلوندی ، در منطق دیگری نیز پراکندهاند ، از جمله در بخش مرکزی خرم آباد ، قسمتهایی از دوره چگنی و الوار گرمسیر ، حسینیه ، زاغه ، صیمره ، دره شهر ، ماژین ارمه ، پلدختر و دشت سیلاخور ، دستههایی نیز از این ایل ، در طول تاریخ مجبور به مهاجرت شدهاند ، هم اکنون اخلاف آنان در اطراف قم ، کاشان ، ورامین ، گرگان ، و بخشهایی از خراسان به سر میبرند . معروفترین این مهاجران ، طایفه نایبی بیرانوندی حاشیه کویر است که به دستور نادرشاه به کاشان تبعید شد وبه مدت نیم قرن با دولتهای ایران ستیزه کرد.
[ویرایش] تیرهها
طایفهها و تیرههای مختلف ایل بیرانوند بازماندههای دو پسر بیران به نامهای آلانیان و دشانیان هستند. آلانیان دو پسر داشتهاست که اسد یکی از آنهاست. تیرههای مهراب، زیدعلی، بارانی و کر خانوادههای پسران آلانیان هستند. کلات، یاسم، سیاه، ایمانقلی و حوزعلی تیرههای بازمانده از کُر هستند. تا زمان کریم خان زند خوانین بیرانوند از تیره کر انتخاب میشدند . از زمان کریم خان زند، میرزا احمد به دامادی کریم خان زند میرسد و به این ترتیب این تیره قدرت بیشتری میگیرد و خوانین بیرانوند از بین اینان برگزیده میشوند.
تیرههای امروزی ایل بیرانوند:
-
-
-
- اصل مرز( واقع در شهرستان دره شهر فعلی)
-
- مال اسی (مال اسد)
- مال قوا (دو سه احمد)
- شمس الدین
-
- دشاینان [۲]
طایفههای بیرانوند شمالی (آبسرده): تاری، متش، بور، سبز علی، ساکی، چلویی، جوجه وند
نام آوران ایل بزرگ بیرانوند
- عباس اصل مرز(از مبارزین با استعمار انگلیس که توانست تعداد 18 سرباز انگلیسی به تنهایی نابود کند)]]
- علی مردان خان بیرانوند( فرمانده بزرگ لرستان در زمان رضاخان که توانست لرستان را به مدت 3 سال از حکومت مرکزی جدا کند)
- هوشنگ اعظمی( پزشک فقید که به علت ادامه دادن راه جدش علی مردان خان به دست ساواک در سال 1355 در کوهای لرستان به شهادت رسید و در زمان دوران زندگیش به درمان رایگان مردم لرستان پرداخت تا جایی که منزل وی در خرم آباد به یک کلینیک رایگان برای مردم نیازمند آن دوران تبدیل شده بود)
- خسرو اصل مرز( بزرگ ترین شکارچی لرستان که به علت کمک به مردم نیازمند و مبارزه با رژیم پهلوی سر انجام در بهمن 1351 در سن 42 سالگی با سم ماموران ساواک دار فانی را وداع گفت)
- اسفندیار غضنفری امرایی شاعر [۳][پیوند مرده][پیوند مرده]
- غلامعلی خان بیرانوند (امیر همایون) از سران بزرگ ایل
