شهرستان ملکشاهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان ملکشاهی
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان ایلام
مرکز ارکواز
نام‌های پیشین ارکواز ملکشاهی
سال شهرستان شدن ۱۳۸۵
مردم
جمعیت 40,000 نفر (1328) 31,794 نفر (1385) 22,587 نفر(1390)
رشد جمعیت منفی به دلیل مهاجرت بی رویه ساکنان ایل ملکشاهی به مناطق دیگر
مذهب شیعه
شهرها
ارکواز، دلگشا، مهر
تعداد بخش‌ها
بخش مرکزی(چمزی) شهرستان ملکشاهی


شهرستان ملکشاهی یکی از شهرستان‌های استان ایلام در غرب ایران است. مرکز این شهرستان شهر ارکواز می‌باشد. مردم این شهرستان عموماً شیعه هستند که به گویش کردی ایلامی[۱] [۲] [۳][۴][۵][۶][۷][۸] و ""لهجه ملکشاهی"" سخن می‌گویند. مردم این شهرستان از ایل ملکشاهی هستند. براساس سرشماری سال 1950 میلادی، بیش از هفت هزار و پانصد خانوار که جمعیت آنان به بیش از چهل هزار تن می رسید در ایل ملکشاهی زندگی می نمودند که اکثر این مردم به نقاط مختلف استان ایلام و استان های دیگر مهاجرت نموده اند. شغل مردم این شهرستان دامپروری و کشاورزی است و این شهرستان از نظر ورزشی و اجتماعی و اقتصادی در استان ایلام نقش تعیین کننده‌ای دارد. زبان مردم ملکشاهی کردی از زیر شاخه ی کردی جنوبی است.این زبان یکی از اصیل ترین زبان های کردی محسوب می شود. در بسیاری از واژه های رایج در این زبان می توان واژه های گویش پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی را مشاهده نمود.

وجه تسمیه[ویرایش]

علیرضا اسدی در کتاب خود چنین می آورد: «از مقایسه ی واژگان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) با واژگان کردی ایلامی [ملکشاهی] به این نتیجه می توان رسید که بسیاری از واژگان پهلوی اشکانی و ساسانی با این واژگان کردی هم ریشه اند. این هم آوایی در بسیاری از افعال، مفاهیم سیاسی، دینی، اجتماعی، مشاغل، اسامی خاص، اسامی عام و حتی اصطلاحات عامیانه دیده می شود».[۹]. مرمان ایل شوهان مهران نیز به زبان لری شوهانی تکلم می کنند.ملکشاهی در دامنه کبیر کوه قرار گرفته است و در سه هزار سال قبل از میلاد به عنوان (ورهشی) در کتیبه های آشوری واقع در سر چشمه رودخانه زیبا ی گل گل در بخش گچی ذکر شده است.


تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرستان ملکشاهی به دلیل اهمیت و جمعیت فراوان ایل ملکشاهی در سال ۱۳۱۰ خورشیدی تبدیل به بخشی از استان کرمانشاهان گردید. ولی متأسفانه بنا به دلایلی از جمله وجود کلمه شاه در نام ملکشاهی تبدیل آن به شهرستان بیش از ۷۵ سال طول کشید.

این منطقه در سال ۱۳۸۵ به یک شهرستان از شهرهای استان ایلام تبدیل شد اما پیش از آن به لحاظ تقسیمات کشوری بخش ملکشاهی خوانده می‌شد واز بخشهای شهرستان مهران بود.


شهرها: ارکواز

شهرها: دلگشا ،مهر


ملکشاهی چمزی[ویرایش]

اراضی این قسم از عشیره ملکشاهی، دارای چشمه‌های آب بوده و قسمت اندکی از آن پوشیده از جنگل می باشد که متراکم ترین جنگل استان در منطقه بیوره با حیات وحش در خور توجه است و یکی از معدود مناطق کشور است که در ان پلنگ ایرانی وجود دارد. بخش مرکزی شامل چمزی و شوهان است. دراین منطقه تیره‌های: خمیس، شکربگ، ملگه، خداداد، کینیانه، همانه وکول، کلگه، کوگر، قیطول، باوه، گلان، کاظم بگ، سرایلوند، خر زینیوند، خلیلوند، کناریوند، گرواند، کلوند می‌زیند و بزرگ این قسم از عشیره نیز، در زمان حکومت خوانین شخصی از تیره خمیس با لقب توشمال بوده است. در سال ۱۳۲۰ خورشیدی و پس از جنگ جهانی دوم حاج فرامرز اسدی سرپرست ایل ملکشاهی از طرف حکومت مرکزی به عنوان رئیس‌العشایر کل پشتکوه استان ایلام منصوب شد. در این زمان منطقه پشتکوه و استان ایلام که قسمتی از استان کرمانشاهان بود از امن ترین مناطق کشور محسوب می‌شد و حاج فرامرز اسدی در کل استان ایلام حکمیت داشتند.[۱۰]


بخش گچی[ویرایش]

محدوده وسیعی از اراضی ایل ملکشاهی که در شهرستان مهران و ایلام و بدره و ۵۰ کیلومتر از کبیرکوه زیبا از رود گل گل تا چشمه پهن با منابع زیر زمینی شامل ذخایر نفت و گاز که در کبیر کوه در زمان شاه پهلوی کشف گردیده و در منطقه گرمسیر نزدیک بخش صالح اباد که در سال ۸۶ توسط دولت اتریش و نروژ مطالعه شدمتعلق به مردم گچی میباشد همچنین معادن عظیم، قیر، گچ، آهک، سیمان، بهترین شن و ماسه استان ابهای معدنی گل گل و باولگ و سرچشمه های آب شرب مرکز استان در کبیر کوه گچی واقع شده است بخش گچی دارای ۷۱ اثر ثبت شده ملی متعلق به دوران پارینه سنگی (۱۰-۱۳ هزار سال پیش) تا دوره های بعد از اسلام میباشد میباشد طایفه رسولوند از ساکنان اولیه این منطقه بوده اند وبه علت هم مرزی با بین النهرین در دوران های کهن در منطقه خوش آب و هوای نخچیر و نشاط میزبان بزرگان و خانزاده های مناطق شرقی عراق بوده اند.

مردم[ویرایش]

مردمان ملکشاهی اکنون در سی و نه روستا از توابع شهرستان ارکواز ملکشاهی از شهرستانهای توابع استان ایلام سکونت دارند و براساس سرشماری سال ۱۹۵۰ میلادی، شش هزار خانوار که جمعیت آنان به سی و پنج هزار نفر و بطور کلی این عشیره در دو منطقه تمرکز یافته‌اند و بدین شرح است:

ملکشاهی چمزی: ۱- خمیس ۲- نقــی (نظربگ) ۳- روسگه(رستم بیگ) ۴- کاظم بگ ۵- خداداد ۶- ملگه ۷- کلگه ۸- شکر بگ ۹- حسین بگ ۱۰- خرزینوند ۱۱- قیطولی ۱۲- گلان ۱۳- کله وند ۱۴- کینیانه ۱۵- خلیل وند ۱۶- کناری وند ۱۷- گراوندی ۱۸- سرالیوند ۱۹- شه میر و کل کل ۲۰- باباهای پیرمحمد ۲۱- کوگر ۲۲- سیه گه ۲۳- جمعه ۲۴- حمانه و کول ۲۵- نقی

ملکشاهی گچی: ۲۶- رسولوند ۲۷- باولگ ۲۸- خیرشه ۲۹- کوکی ۳۰- دوقرصه ۳۱- قیطول وحلاج ۳۲ خلف ۳۳- قطره سیه .[۱۱]

مقاومت مردم ملکشاهی در برابر تغییر نام ملکشاهی[ویرایش]

پس از انقلاب اسلامی طرحی از سوی دولت وقت برای تغییر نام شهرها در دستور کار قرار گرفت. براین اساس تمامی اسامی شهرهایی که نشانگر و یادبود نظام شاهنشاهی در ایران بود تغییر یافت. به عنوان نمونه شهرهای کرمانشاه به باختران، شاهپور به سلماس، شاه آباد غرب به اسلام آباد، بندر پهلوی به انزلی، رضائیه به ارومیه و شاهی به قائم شهر تبدیل شد. شهرستان ملکشاهی که در آن زمان بخش ملکشاهی نامیده می شد نیز شامل این طرح قرار می گرفت.[۱۲] این طرح با مقاومت و مخالفت صد در صدی مردم ایل ملکشاهی روبرو شد و مردم این ایل نیز موسی اسدی و حسن ملکشاهی نمایندگان خود را به تهران روانه ساختند تا با زمامداران حکومت گفتگو کنند. موسی اسدی در دیداری که با آیت الله العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از مراجع تقلید کنونی که در آن زمان عضو شورای انقلاب و بعد مجلس خبرگان رهبری بود، داشت بر مخالفت مردم ملکشاهی با تغییر نام ایل و شهرشان تأکید نمود و با گفتن اینکه نام ملکشاهی از دیر باز تاکنون ریشه در خاک و خون مردم ملکشاهی دارد و ربطی با تغییر نام شهرهایی که رضا شاه در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی انجام داده است ندارد و این تغییر نام سبب شورش گسترده ای از طرف ایل ملکشاهی خواهد شد مخالفت خود را ابراز داشت.[۱۳] این مخالفت گسترده ایل ملکشاهی سرانجام منجر به خودداری حکومت وقت از تغییر نام ملکشاهی شد. براین اساس ملکشاهی تنها شهرستانی است که پس از انقلاب اسلامی دچار تغییر نام نشد.

فتح نامه[ویرایش]

فتح نامه نیاکان حاج فرامرز اسدی و بزرگان ایل ملکشاهی چمزی به پاس غلبه بر امپراتوری عثمانی و غصب زمین های اراضی پلاک ۵۲ پل کنار و دول زرد ( زمین های گرمسیر استان ایلام) توسط منابع طبیعی :

این زمین ها به مساحت ۱۷۰۰ هکتار ملک آبا و اجدادی حاج فرامرز اسدی بوده است که طی فرمانی از طرف فتحعلی شاه قاجار و با دستخطی از سوی شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه فرزند ارشد شاه (این فرمان در میان بزرگان ایل ملکشاهی به فتح نامه معروف است.)[۱۴]، به تاریخ ماه ذوالحجه سال ۱۲۳۶ هجری قمری مطابق سال ۱۱۹۹ خورشیدی به پاس رشادت ایل ملکشاهی در نبرد با متجاوزان عثمانی و تسخیر سلیمانیه، زور، موصل و کرکوک و سامرا و محاصره نمودن بغداد از شهرهای امپراتوری عثمانی به پهلوان موسی خمیس جد بزرگ حاج فرامرز اسدی و ایل ملکشاهی داده شده بود.گفتنی است بزرگان ایل ملکشاهی گوش راست تمامی اسیران سپاه عثمانی را بریدند و در کف دست راستشان نهادند و به پایتخت روانه ساختند.[۱۵][۱۶][۱۷] در این نبرد چهار هزار سپاهی از ایل ملکشاهی چمزی که شامل صد سوار مشهور از ایل ملکشاهی چمزی و صد مبارز چماق به دست از ایل ملکشاهی چمزی (که بعدها به پاس رشادتشان و استفاده از چماق و گرز در این نبرد به طوایف گرزدین وند مشهور شدند، که عبارتند از: طوایف خمیس ، کاظم بگ ، نقی ، حسین بگ ، رستم بگ ، شه میر ، شکربگ و خداداد) و سه هزار و هشتصد پیاده نظام ، به سرداری پهلوان موسی خمیس در رأس سپاه ایران قرار گرفتند. نقش برجسته هایی از این دلاور مردان در باغ نظر شیراز و موزه پارس موجود است.[۱۸] حاج فرامرز اسدی پس از کودتای سال ۱۳۳۲ خورشیدی این زمین ها را طبق سند شماره ۵۶۶ و به تاریخ ۱۳ خردادماه ۱۳۳۵ در اداره ثبت اسناد استان کرمانشاهان به نام خود ثبت نموده بود. اما پس از انقلاب این زمین ها بدون هیچ دلیل قانونی توسط اداره منابع طبیعی استان ایلام مصادره گردید و به اشخاص دیگری تحویل داده شد.

اشعار حماسی[ویرایش]

فتح نامه فتحعلی شاه قاجار از سوی شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه به پهلوان موسی خمیس جد بزرگ حاج فرامرز اسدی به پاس پیروزی بر سپاه امپراتوری عثمانی و تصرف شهرهای سلیمانیه، زور، موصل، کرکوک و سامرا و محاصره بغداد به تاریخ ذوالحجه ۱۲۳۶ هجری قمری مطابق با ۱۱۹۹ خورشیدی

اشعار حماسی در ارتباط با این فتح نامه و بریدن گوش سپاهیان متجاوز عثمانی:


مه ڵکشای ئاۆ هِنزا تو بیاراۆ خاتِر *** گوًاۆ لوًت برین بار سه د قاتِر (وً:و دونقطه)

ملکشاهی را آن هنگام به یاد آور که گوش و بینی به اندازه بار صد قاطر بریدند.

منابع[ویرایش]

  1. I. Kamandar Fattah, Les Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectologique. Louvain, Peeters, ۲۰۰۰, p. ۳۰-۳۱
  2. I. Kamandar Fattah, Les Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectologique. Louvain, Peeters, ۲۰۰۰, p. ۳۰-۳۱
  3. G. Windfuhr, The iranian Languages, Routledge, ۲۰۰۹, P. ۵۸۷
  4. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰, P.۷۷,
  5. Kurdish language
  6. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  7. زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  8. غلامحسین کریمی دوستان، جایگاه فیلی و کلهری در دسته بندی گویشهای کردی: مجله دانشگاه کردستان، شماره ۴-۳ سال ۱۳۷۹
  9. فرهنگ تطبیقی گویش کردی ایلامی با زبان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) به انضمام تاریخ استان ایلام قبل از اسلام علیرضا اسدی. ایلام :انتشارات جوهر حیات،۱۳۹۱. ص ۱۰۶
  10. سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. رستم رفعتی. ایلام: انتشارات برگ آذین، ۱۳۸۶. ص ۳۳۵ و ص ۳۴۳.
  11. رستم رفعتی.سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام : انتشارات برگ آذین، ۱۳۸۶. ص ۳۳۵.
  12. ارواند آبراهیمیان. تاریخ ایران نوین. ترجمه شهریار خواجیان. تهران: نشر دات،۱۳۹۰،ص۲۷۵.
  13. مصاحبه با بزرگان و ریش سفیدان ایل ملکشاهی
  14. قیام ایلام در عصر رضا شاه. عباس محمد زاده. ایلام: انتشارات زانا، ۱۳۸۹. چاپ دوم. ص ۲۸
  15. تاریخ روضه الصفای ناصری، هدایت، رضا قلی خان. جلد ۹، تهران: انتشارات اساطیر، ۱۳۸۰. ص۷۷۸۰.
  16. ایران در دوره سلطنت قاجار. علی اصغر شمیم. تهران: انتشارات مدبر، ۱۳۷۵. صص۱۱۸-۱۱۹.
  17. ایلام و تمدن دیرینۀ آن. ایرج افشار سیستانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰.ص۱۰۰.
  18. رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین، ۱۳۸۶. ص ۲۹.