حجةالوداع

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد در حجةالوداع اضافه کردن ماه‌های اضافی را ممنوع ميکند (نتيجه اينکه هر سال دقيقاً ۱۲ ماه خواهد داشت)، نگاره‌ای از یک نسخه رونوشت عثمانی از کتاب «آثار الباقیه» (نگاشته شده توسط ابوریحان بیرونی) متعلق به قرن هفدهم میلادی.

حجةالوداع آخرین حج محمد بود که در ذی‌الحجه ۱۰ (قمری) برابر مارچ ۶۳۲ (میلادی) انجام پذیرفت.[۱][۲] حجةالوداع را حجت‌الاسلام،[۲] حجةالبلاغ و حجةالتمام نیز نامیده‌اند.[۱] حجةالوداع آخرین حج دوران زندگی محمد و نخستین حج کامل بود.[۲] شمار همراهان محمد در حجةالوداع در منابع ۹۰٬۰۰۰، ۱۱۴٬۰۰۰ و بیش از آن آمده‌است.[۱]

محمد پس از تهیهٔ وسائل سفر، پنج روز (به قول مقریزی) یا شش روز (به قول ابن حزم) مانده به پایان ذیقعده همراه یارانش از مدینه بیرون رفت. به قول دهخدا «پس نماز ظهر، در ذی‌الحلیفه گزارد و هنگام نماز ظهر احرام بست.» بنا بر برخی منابع دیگر تا ظهر فردای آن روز صبر کرد تا یاران و هدی از عقب برسند و با دو لباس جامه احرام ساخت: یک ازار و یک ردا. طبق روایاتی دیگر، او نماز ظهر پنجشنبه، شش روز از ذیقعده مانده را خواند و حرکت کرد و نماز عصر را در ذوالحلیفه خواند تا یاران و زنانش رسیدند. سپس «در مسجد ذوالحلیفه طرف راست هدی را به دست خویش اشعار کرد.» و به سمت قبله دو لنگهٔٔ کفش آویخت و به راه افتاد.[۱]

محمد در حجةالوداع احکام و جزئیات حج را به مسلمانان آموزش داد و یکی از مشهورترین، و یکی از مستندترین خطبه‌هایش (از لحاظ تاریخی) را که به خطبة‎الوداع مشهور است، خواند. او در این خطبه مسلمانان را «برادر» یکدیگر معرفی کرد.[۳] در این خطبه، محمد به پیروانش سفارش کرد که از برخی از آداب قبل از اسلام (مانند اضافه کردن ماه‌های اضافی برای هماهنگ کردن تقویم شمسی و قمری) دوری بورزند. محمد بنا شدن امت جدید اسلامی را اعلان و تمامی نزاع‌های خونی، و درگیری‌هایی که بر اساس سامانه‌های قبیله‌ای بنا شده بودند را منسوخ کرده، و درخواست کرد که پیمان‌های قدیمی برگردانده شود. محمد به بیان آسیب پذیری زنان در جامعه اش پرداخته و از پیروان مردش خواست که «با زنان خوب رفتار کنید چون آن‌ها همانند بردگان ضعیفی در خانه‌های شما هستند. شما آن‌ها را در سایه اطمینان خدا گرفتید، و رابطه جنسی خود را با آن‌ها در سایه کلام خدا قانونی کردید، پس به خودتان بیایید و حرف‌های من را بشنوید...» او هم‌چنین به آن‌ها گفت که حق دارند زنان خود را تادیب کنند ولی این کار را باید با مهربانی انجام دهند. محمد به موضوع ارث اشاره کرده و ادعاهای غلط در مورد اصالت یا ارتباط موکلی با شخص مرحوم را ممنوع کرد، و هم‌چنین آن‌ها را از واگذاری ثروت خود به یک شخص از طریق وصیت نامه نهی کرد. بخش‌هایی از سخنانی از محمد در حجةالوداع چنین است:

ای مردم، سخنم را بشنوید و در آن بیندیشید بدانید که هر مسلمانی برادر مسلمان است؛ و به راستی که مسلمانان برادراند، پس چیزی از اموال برادر حلال نمی‌شود مگر آن‌چه به طیب نفس به دیگری داده باشد. پس ستم به خویشتن نکنید.[۴]

شیعیان معتقدند که در طی حجةالوداع، آیات سوره مائده موسوم به آیه تبلیغ*[۵] بر محمد نازل می‎شود و او مأمور می‎گردد تا آنچه بر او نازل می‌شود (اعلام جانشین خود) ابلاغ کند، لذا در تاریخ ۱۸ ذیحجه برابر ۱۰ یا ۱۶ مارچ که مسلمانان در حال بازگشت از حج بودند، محمد در غدیر خم، علی ابن ابیطالب را به جانشینی خود برگزید و گفت:[۶]

هر کس که من مولای اویم، پس این علی مولای اوست.

در روایت دیگری، به جای «مولا» واژه «(به عربی: ولي)» به‌کار رفته است. اهل تسنن به ابهام در واژه اشاره می‌کنند و اینکه «مولا» معانی گوناگونی (از «ارباب» گرفته تا «دوست») را داراست. ضمن اینکه تنها الترمذی و ابن حنبل این گفتار را نقل کرده‌اند و در صحیح بخاری و صحیح مسلم وارد نشده است. برخی منابع سنی هم بحث سبب الورود را مطرح کرده‌اند، و براساس این تئوری‌ها، برداشت دیگری از این حدیث دارند.[۷]

در پی این گفتار پیامبر، در همان‌روز آیه ۳ سوره مائده*[۸] نازل شد که شیعیان آن را در ارتباط با همین موضوع (جانشینی علی) می‌دانند.[۶] اهل تسنن خطبة‎الوداع را مصداق آیه می‌دانند.[نیازمند منبع]

پس از بازگشت از حج، محمد بیمار شد و درگذشت.[۲]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «حجةالوداع». لغتنامه دهخدا. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ E. Van Donzel. “Muhammad”. In Islamic Desk Reference: compiled from the دانشنامه اسلام. Brill, 1994. p 283. ISBN 978-90-04-09738-4. 
  3. Daniel W. Brown. “The Peace of al-Hudaybiyya and the Farewell Pilgrimage”. In A new introduction to Islam. Wiley-Blackwell, 2004. p 82. ISBN 0-631-21604-9, 9780631216049. 
  4. سیرت رسول‌الله. ج۲، ص ۱۰۶۳
  5. يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (ترجمه: ای پیامبر آنچه از جانب پروردگارت به سوی تو نازل شده ابلاغ کن و اگر نکنی پیامش را نرسانده‌ای و خدا تو را از [گزند] مردم نگاه می‎دارد آری خدا گروه کافران را هدایت نمی‌کند)[۵–۶۷]
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ AHMAD KAZEMI MOUSSAVI, “ḠADĪR ḴOMM”, دانشنامه ایرانیکا, Online Edition, December 15, 2000.
  7. Oliver Leaman. “Ghadir Khumm”. In The Qur'an: an encyclopedia. Taylor & Francis, 2004. p 218. ISBN 0-415-32639-7, 9780415326391. 
  8. ...الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِّإِثْمٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (ترجمه: ... امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت‌خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را برای شما [به عنوان] آیینی برگزیدم و هر کس دچار گرسنگی شود بی‎آنکه به گناه متمایل باشد [اگر از آنچه منع شده است بخورد] بی‌تردید خدا آمرزنده مهربان است.)[۵–۳]

پیوند به بیرون[ویرایش]