تبار محمد

برای دیگر کاربردها، محمد (ابهام‌زدایی) را ببینید.

در تاریخ‌نویسی سنتی سامی/عرب در بین مورخان معمول براین است که سلسله‌نسب شخصیت‌ها را بعضاً تا آدم ذکر می‌کنند. از این روی تاریخ‌نگاران مسلمان سلسله نسب محمد را هم ذکر کرده‌اند. هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که محمد خود شجره‌نامه کتبی داشته است. بلکه شجره‌شناسان مسلمان چندین قرن پس از زندگی محمد آن را راسا خلق کرده‌اند. انساب محمد، در منابع مختلف، به گونه‌های مختلف آمده است‏، ولی مشهور در بین سیره‌نویسان و مورخان از نسب محمد، تا آدم چنین است:

محمّد پسر عبدالله پسر عبدالمطلّب پسر هاشم پسر عبدمناف پسر قصی پسر کلاب پسر مرّة پسر کعب پسر لوی پسر غالب پسر فهر پسر مالک پسر نضر پسر کنانة پسر خزیمة پسر مدرکة پسر الیاس پسر مضر پسر نزار پسر معد پسر عدنان پسر اذر پسر الهمیس پسر سلامن پسر الپسرت پسر حمل پسر قیدار پسر اسماعیل پسر ابراهیم پسر تارخ پسر ناخور پسر شروغ پسر ارغو پسر فالغ پسر عابر پسر شالح پسر ارفخشد پسر سام پسر نوح پسر مالک پسر متوشلخ پسر اخنوخ پسر البارض پسر مهلائیل پسر قینان پسر انوش پسر شیث پسر آدم.

در این سلسله نسب‌ها بعد از عدنان هماهنگی اندک است، واز عایشه نقل است که محمد خود گفته‌است: «چون نسب من به عدنان رسید خودداری کنید (و از آن بالاتر نروید).»

با فرض ۳۰ سال برای هر نسل، عدنان می‌بایستی حدود ۶۳۰ سال پیش از محمد زیسته باشد. اما در سنت عربی عدنان معاصر بخت‌النصر متصور می‌شود. این مهم نشان می‌دهد که شجره‌نامه شخصیت‌های برجسته، از جمله محمد، وابسته به شرایط اجتماعی و سیاسی روز ترسیم می‌شدند. پس اهل تتبع صدر اسلام به وقت تلاش برای همگون‌سازی شجره‌نامه محمد ناچار از این شرایط پیروی می‌کردند.

عدنان تا عبدمناف

• لؤیّ: پدرش غالب و مادرش ام لؤی سلمی دختر عمرو پسر خزاعی بود.
• کعب: پدرش لؤیّ و نام مادرش ام کعب بود. کعب دارای سه پسر بود: مره، عدی، هصیصغ و مادر این هر سه زنی است بنام: وحشیه دختر شیبان پسر محارب پسر فهر پسر مالک.
• مره: نام پدرشان کعب و نام مادرش وحشیه بنت شیباناز بنی فهر پسرمالک است.
• کلاب: نام پدرش مرّه و مادرش هند دختر سریر از بنی فهر پسر مالک است.

هاشم

نوشتار اصلی: هاشم

عبدمطلب

نوشتار اصلی: عبدمطلب

عبدالله

نوشتار اصلی: عبدالله

آمنه

نوشتار اصلی: آمنه

آمِنه، بنت وَهْب (درگذشته ۴۶/۵۷۶)، مادر محمد و محترم‌ترین بانوی قریش بود. پدر آمنه، وهب، پسر عبدمناف پسر زهره پسر کلاب پسر مره پسر کعب پسر لوی بود. و مادر آمنه، بره دختر عبد العزی پسر عثمان پسر عبد الدار پسر قصی پسر کلاب‏ پسر مره بود. آمنه در ۵۴ یا ۵۳ سال قبل از هجرت همسر عبدالله پسر عبدالمطلب شد و ۵۲ سال قبل از هجرت محمد را به دنیا آورد. او هنگامی که محمد ۶ یا ۴ ساله بود در ۳۰ سالگی درگذشت.

دیگر نظرات

فردی به نام «واریسکو» در مقاله‌ای پس از نسبت دادن مواردی به تواریخ مسلمانان اینطور نتیجه گرفته که این نسب با برخی حساب و کتاب‌ها سازگاری ندارد.

شجره‌نامه

در تاریخ‌نویسی سنتی اسلامی، سامی، و عرب عادت مورخان این است که سلسله‌نسب شخصیت‌ها را بعضاً تا آدم - که در اعتقادات سامی و روایات و باورهای اسلامی نخستینِ مردمان است - ذکر می‌کنند. از این روی برخی تاریخ‌نگاران مسلمان مانند طبری و ابن هشام هم سعی در ذکر سلسله نسب محمد کرده‌اند. این سلسله نسب‌ها تا حدی باهم اختلاف دارند، و تا جد ۲۱ که در نظر ایشان عدنان است میان ایشان اتفاق نظر هست. مطابق تاریخ طبری و سیره ابن هشام، نسب محمد تا جد ۲۱ (عدنان) چنین است:

عَدْنان

عَکّ

مَعَدّ

اِیاد

قُنُص

قُضاعه

نِزار

اَنمار

رَبیعه

مُضر

عَیلان

الیاس

قَمَعَه

طابِخَه

مُدْرِِکَه

هُذَیل

خُذَیْمه

هُون

اسدَه

واسَد

کِنانه

مِلکان

عبد منات

مالک

نَظْر

یَخلُد

مالک

فِهر

غالِب

حارث

اسد

مُحارب

تَیم

لُؤَیّ

عَوف

عامر

سامَه

کَعب

هُصَیص

عَدیّ

مُرةَّ

یَقَظَه

تَیْم

کِلاب

قُصَیّ

زُهْرَه

عبدقُصَیّ

عبدالعُزّیٰ

عبدالدّار

عبدمَناف

نَوفَل

عبدشمس

مطلّب

هاشِم

نَضْلَه

اسد

ابوصَیْفِیّ

عبدالمُطلّب

و نه پسر دیگر

عبدالله

مُحَمّد

چنان که پیشتر اشاره شد، پس از عدنان، تا اسماعیل و ابراهیم، و پس از آن تا آدم در تعداد و نام‌ها اختلاف وجود دارد.

برادران عبدالله، پدر محمد، را چنین نام برده‌اند: عبّاس، حمزه، حارث، ابوطالب، زبیر، حجل، مقوّم، ضرار، ابولهب.

منابع

• Metaphors and Sacred History: The Genealogy of Muhammad and the Arab "Tribe". Daniel Martin Varisco. Anthropological Quarterly, Vol. 68, No. 3, Anthropological Analysis and Islamic Texts. (Jul., 1995), pp. 139-156.

• شرف‌الدین محمد بن عبدالله بی عمر، خلاصه سیرت رسول الله/ با مقدمه و تصحیح: اصغر مهدوی و مهدی قمی نژاد، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ دوم: ۱۳۸۲، شابک:۳-۴۳۸-۴۴۵-۹۶۴
• محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر، چ پنجم، ۱۳۷۵ش، شابک:۸-۳۱۵-۳۳۱-۹۶۴
• ابن‌هشام، السیرة النبویة، ترجمه سیدهاشم رسولی، تهران: انتشارات کتابچی، چ پنجم، ۱۳۷۵ش.