منشأ فرگشتی ادیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ریشه فرگشتی دین)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
الهه پتنیا ترون متعلق به دوران نوسنگی نشسته بر تخت با دو شیر

منشأ فرگشتی دین یا ریشه تکاملی دین نظریه‌هایی برای توضیح پدیدار شدن رفتار مذهبی در طول فرگشت انسان است.[۱]

ظهور رفتار دینی از دوره نوسنگی، به لحاظ روان‌شناسی فرگشتی، منشأ زبان، اسطوره‌شناسی، مقایسه میان-فرهنگی انسان‌شناسی دین، و همچنین شواهدی بر معنویت و رفتار فرقه‌وار در دوره پارینه‌سنگی زیرین، و مشابهت‌ها در رفتار کپی‌های بزرگ مورد بحث قرار می گیرند.

رفتار مذهبی در حیوانات غیر از انسان[ویرایش]

نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده انسان امروزین، شامپانزه‌های معمولی و بونوبوها هستند. این نخستی‌ها نیای مشترکی با اجداد انسان در ۴ تا ۶ میلیون سال پیش داشته‌اند. به همین علت، شامپانزه‌ها و بونوبوها به عنوان جایگزینی برای نیای مشترک انگاشته می‌شوند. به نظر باربارا کینگ، با اینکه نخستی‌های غیر انسان مذهبی نیستند، ولی برخی خصیصه‌ها که برای تکامل دین لازم است دارا می‌باشند. این خصیصه‌ها هوش بالا، امکان ارتباط نمادین، نوعی هنجار اجتماعی، درک خود و نوعی مفهوم پیوستگی است.[۲][۳]

شواهد غیرقاطعی از رفتار خاک کردن مردگان در انسان نئاندرتال وجود دارد. به خاک‌سپاری نشانه‌ای از وجود آداب و رسوم مذهبی است، ولی به جز آن شواهد دیگری از وجود رفتار مذهبی در فرهنگ انسانی قبل از فرهنگ مدرن وجود ندارد. فیل‌ها تنها گونه دیگری هستند که آداب و رسوم قابل شناسایی در مورد مرگ دارند. به نظر مارک بکاف، استاد بازنشسته اکولوژی و زیست‌شناسی تکامل دانشگاه کلرادو بسیاری از گونه‌ها با مرگ و از دست دادن اندوهگین می‌شوند.[۱]

پیش‌نیازهای مربوط به دین انسان[ویرایش]

افزایش اندازه مغز[ویرایش]

گفته می‌شود ذهن مذهبی نتیجهٔ افزایش اندازهٔ مغز تا جایی که بتواند خاستگاه دین و مفاهیم فلسفی باشد است. در طول فرگشت انسان، اندازه مغز انسان سه برابر شد. بیشتر این توسعه در لایهٔ نئوکورتکس (قشر جدید مخ) اتفاق افتاد. نئوکورتکس در فرایند کارکردهای درکی متعالی نقش دارد و با خودآگاهی، زبان و عواطف مرتبط است.

استفان جی گولد می‌گوید دین احتمالاً به دلیل یک فرایند فرگشتی به وجود آمده است. افزایش در اندازهٔ مغز منتج به درک متقابل و نزدیک شدن افراد گروه در بین انسان‌های شکارچی شد، و در نهایت باعث تفکر در چاره‌ناپذیری مرگ شده است.[۱]

استفاده از ابزار[ویرایش]

لوئیس وولپرت[۴] استدلال می کند که باورهای علی[۵] که در اثر استفاده از ابزار ظهور پیدا کرد نقشی عمده در فرگشت باور بازی کرد. پیش نیاز فرآوری ابزارهای پیجیده این است که قبل از ساخت مصنوع، تصویری ذهنی از شیئی که هنوز به طور طبیعی وجود ندارد خلق شود. از این رو، درجه پیچیدگی ابزارهای سنگی شاخصی مفید برای باورهای علی است. وولپرت بحث می کند که استفاده از ابزارهایی که از بیش از یک جزء تشکیل شده اند، مانند تیشه مشتی، نشان گر توانایی فهم علت و معلول بودند. معهذا، مطالعات اخیر از دیگر نخستی‌‌سانان نشان گر این است که علیت ممکن است یک خصیصه یکتای انسانی نباشد. برای مثال، شامپانزه ها به علت فرار از آغل های بسته شده با چندین چفت و بست شناخته شده اند، که قبلا تصور می شود فقط ممکن ات این را انسان ها دریابند که علیت را درک می کنند. شامپانزه ها همچنین برای مردگان سوگواری می کنند، و چیزهایی که فقط ارزش زیبایی شناختی دارند را مثل غروب آفتاب مورد توجه قرار می دهند، که هر دوی این موارد ممکن است اجزائی از دین و معنویت به شمار روند. تفاوت بین ادراک علیت توسط انسان ها و شامپانزه ها یک درجه است. درجه ادراک در یک حیوان به سایز قشر پیش‌پیشانی مغز بستگی دارد: هر چه سایز قشر پیش‌پیشانی بیش تر باشد، ادراک عمیق تر است.

پیدایش زبان[ویرایش]

دین به یک سیستم ارتباط سمبلیک نیازمند است، مانند زبان، تا بتواند از یک فرد به فرد دیگری منتقل شود.

اخلاق و زندگی جمعی[ویرایش]

روان‌شناسی تکاملی دین[ویرایش]

شواهد ماقبل تاریخ دین[ویرایش]

تدفین پارینه‌سنگی[ویرایش]

استفاده از زبان نمادین[ویرایش]

ریشه‌های دین سازمان‌یافته[ویرایش]

اختراع خط[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Evolutionary origin of religions». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ فوریه ۲۰۱۳. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Evolutionary origin of religions» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Evolutionary origin of religions» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. Gods and Gorillas
  3. King, Barbara (2007). Evolving God: A Provocative View on the Origins of Religion. Doubleday Publishing." ISBN: 0-385-52155-3.
  4. به انگلیسی: Lewis Wolpert
  5. به انگلیسی: Causal beliefs

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]