تبر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
تبر

تَبَر (به انگلیسی: Axe) ابزاری است از آهن با دسته چوبی یا آهنی که در بعضی مواقع دارای روکش پلاستیک است و با آن چوب را می‌شکافند و خرد می‌کنند.[۱] از نوعی تبر به نام تبر یخ نیز برای صعود از آبشارهای یخی یا یخچال‌های طبیعی استفاده می‌شود.[۲]

تبر نمونه‌ای از ماشین ساده است.[نیازمند منبع] تبرهای دستی برای نخستین بار حدود ۱٫۵ میلیون سال پیش مورد استفاده قرار گرفتند.[۳] در دوره پارینه‌سنگی نخستین برای ساختن تبر سنگ را طوری تراش می‌دادند که نوکِ آن تیز و سطح آن پهن شود. در دوره نوسنگی تبر دسته دار ساخته شد. غارنشینان دوره نوسنگی که آثارشان در تنگ پِدْبان در کوه‌های بختیاری دیده شده، از تبر سنگی استفاده می‌کرده‌اند.[۴] انسان از تبر برای قطع درختان، خرد کردن و شکل‌دادن چوب، به عنوان جنگ‌افزار و ابزار نمادین در مراسم استفاده کرده‌است.

تبرهای آغازین سری سنگی و دسته‌ای چوبی داشتند ولی پس از آن تبرهایی از جنس مس، برنج و آهن نیز ساخته‌شد که دوام و استحکام بیشتری دارا بودند.[نیازمند منبع] به‌کارگیری آهن و فولاد در ساخت تبرها امکان ایجاد تیغه‌هایی نازک‌تر و تیزتر را فراهم آورد.[۳]

نوع کوچکتر تبر، تبرزین نام دارد که به عنوان زین‌افزار به پهلوی اسب بسته می‌شده‌است.[۵] در زبان فارسی واژه ناچَخ، (هم‌ریشه با ناشکه سانسکریت) به معنای نابودکننده، به‌کار رفته که به معنای نوعی تبر است.[۶]

به نوشته گزنفون (ح ۴۲۸ یا ۴۲۷- ح ۳۵۴ ق م) و استرابون (ح ۶۳ ق م - بعد از ۲۰ میلادی) تبر و تبرزین از جنگ‌افزارهای هخامنشیان بوده‌است. سکاهای ایرانی‌تبار از گونه‌ای تبر به نام ساگاریس استفاده می‌کردند.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فرهنگ نظام[پیوند مرده]
  2. سایت اطلاع‌رسانی کوه‌های ایران و جهان[پیوند مرده]، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Ford & Gillbert 2006, p. 9.
  4. دانشنامهٔ جهان اسلام، سرواژهٔ تبر.
  5. لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ طبرزین.
  6. فرهنگ معین، سرواژهٔ «ناچَخ»
  7. همان.