راه‌آهن مازندران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
راه آهن مازندران

راه آهن مازندران یا راه آهن شمال نام یکی از شعبه‌های اصلی از راه آهن سراسری ایران است که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی در دوران رضا شاه پهلوی، نخستین فاز آن بین شهرهای ساری-بندر شاه افتتاح گردید. این راه‌آهن دارای ۲۷ ایستگاه می باشد که ۷ ایستگاه آن مشترک با راه آهن خراسان است. راه‌آهن مازندران به نام راه آهن شمال نیز مشهور است و امروزه نیز برخی آن را مسیر گرگان نیز می‌نامند. حوزه استحفاظی راه آهن شمال از سوزن خروجی ایستگاه گرمسار در استان سمنان آغاز و با عبور از کوه های البرز و بخش هایی از استان تهران وارد استان مازندران و مناطق جنگلی شده و با عبور از شهر های متعدد و مناطق جلگه ای وارد استان گلستان و در انتها به ایستگاه گرگان ختم می شود.

تاریخچه[ویرایش]

عبور نخستین قطار ایرانی بر روی پل ورسک

پیشینه احداث موفق اولین راه‌آهن در ایران به سال ۱۸۸۶ میلادی با احداث خط راه آهن محمودآباد (سواحل جنوبی دریای مازندران) به آمل برمی‌گردد. این طرح اگرچه در نظر بود تا تهران ادامه یابد، ولی با کارشکنی‌های پیمانکارهای بلژیکی به شکست انجامید و خطوط آن، برچیده و از آن به عنوان تیرک های تلگراف استفاده شد. در سال بعد احداث راه آهن تهران- حرم شاه عبدالعظیم، و پس از آن جلفا-تبریز آغاز شد.

اولین خط راه آهن نوین ایران در دوران رضا شاه پهلوی از شاهی (قائم شهر کنونی) تا بندر شاه (بندر ترکمن امروزی) کشیده گشت، پس از اتمام ساخت پل گردن در ساری اولین قطار در مهرماه ۱۳۰۸ به دستور رضا شاه پهلوی از ساری عازم بندر ترکمن گردید.

رضاشاه پهلوی در حال سفت کردن آخرین پیچ راه‌آهن مازندران.

پس از آن هم‌زمان با احداث راه آهن خوزستان، کارها در رشته کوههای البرز آغاز گردید، کارگران ترک در کنار سایرین و مهندسین و پیمانکاران به ویژه آلمانی ها، کار ساخت تونل‌ها و پل‌ها را پیگیری کردند.

مشخصات[ویرایش]

طول راه آهن شمال ۳۸۲ کیلومتر بوده و علاوه بر این شامل ۲۸ کیلومتر خط انشعابی بندر امیرآباد و همچنین در کل ۹۱ کیلومتر خطوط فرعی (شامل ۵/۴۳ کیلومتر خط تجاری و ۵/۴۷ کیلومتر خط مانوری) می باشد. راه آهن شمال دارای ۲۷ ایستگاه است که در حال حاضر دو ایستگاه تیرتاش و گلوگاه بسته هستند. این راه آهن از نظر شرایط اقلیمی به دو بخش جلگه ای و کوهستانی تقسیم می شود. مرتفع ترین نقطه این خط گردنه گدوک با ارتفاع ۲۱۱۲ متر از سطح دریاست. این خط از گرگان تا شیرگاه بطول ۱۸۷ کیلومتر از کنار جلگه های سرسبز عبور می نماید و سپس بطول ۱۱۳ کیلومتر با عبور از مناطق جنگلی و کوهستانی وارد گردنه گدوک و فیروزکوه می شود. این مسیر دارای مناظر زیبای عبور از جنگل در مجاور رود تالار، پل معروف ورسک و سه خط طلایی بسیار دیدنی می باشد. این خط در ادامه با طول ۸۱ کیلومتر با عبور از جلگه جنوبی فیروزکوه وارد شهرستان گرمسار می شود.

راه آهن شمال دارای ۹۵ تونل است که طول آن ها در کل به ۲۷ کیلومتر می رسد که بزرگ ترین آن ها تونل گدوک است. ساخت این تونل ها با توجه به محدودیت امکانات در زمان ساخت با مشکلاتی همراه بوده است، به عنوان نمونه در هنگام ساخت تونل شماره ۳۶ متصاعد شدن گاز متان سبب وقوع چندین انفجار شده که پس از خاموش کردن شعله های ناشی از آن کارگران در دمای بیش از ۵۵ درجه به کار خود ادامه می دادند.

راه آهن شمال دارای نزدیک به ۱۵۰۰ عدد پل و آبرو به طول تقریبی ۶۸۵۰ متر می باشد که پل ورسک بزرگترین آن می باشد. راه آهن شمال دارای شیب و فراز ۲۸ در هزار می باشد. به خط راه آهن شمال، خط بندر ترکمن-گرگان در سال ۱۳۳۹ بطول ۳۶ کیلومتر و خط رستمکلا-امیرآباد در سال ۱۳۷۹ بطول ۲۱ کیلومتر اضافه گردیده است.

مرکز اداره راه آهن شمال در شهر ساری قرار دارد و از ایستگاه های مهم این خط می توان به گرگان، بندر ترکمن، قائم شهر، پل سفید، ورسک و فیروزکوه اشاره کرد.

ارتفاع این خط در ایستگاه گرگان ۷۶ متر از سطح دریا می باشد که با شیب ملایم در منطقه تیرتاش به ۱,۲ می رسد و از این نقطه فراز خط راه آهن شمال آغاز می شود که بین ایستگاه های دوگل و گدوک در کیلومتر ۲۱۸ به ۲۱۱۲ متر از سطح دریا می رسد.

راه آهن شمال از سال ۱۳۷۲ شروع به بازسازی خطوط و ساختمان ایستگاه ها نموده بطوری که هم اکنون از خروجی ایستگاه گرمسار تا ایستگاه بهشهر، خطوط ریلی با ریل u33 و تراورس های بتنی بطول ۲۹۰ کیلومتر بازسازی شده است.[۱]

اهمیت[ویرایش]

ایستگاه نکا.

بنادر بزرگ دریای مازندران (چه در گذشته و چه در امروز) همگی با اتکا به این راه ترانزیت بین‌المللی رشد و ترقی داشته‌اند، اگرچه زمانی بندر ترکمن و بندر گز خدمات بزرگی را کردند، ولی امروزه بندر امیرآباد توسط راه آهن مازندران ارتباط روسیه و اروپا با خلیج عمان و اقیانوس هند را برقرار ساخته‌است.

طرح توسعه راه آهن شمال[ویرایش]

گرگان به مشهد[ویرایش]

این طرح سالهاست که در دست مطالعه‌ است. اگرچه این طرح به لحاظ قدمت و فرسودگی مسیر قائم شهر به تهران گاه به دست فراموشی سپرده می‌شود ولی نباید از نظر دور داشت که در صورتی که طرح تهیه شده توسط شرکت مترا با تغییراتی شامل اتصال به مرز اینچه برون گردد، می‌توان از این خط نیز بهره برداری اقتصادی کرد[۲]

گرگان به ترکمنستان[ویرایش]

این طرح جدید، گرگان را به صنایع پتروشیمی گلستان و از آنجا به اینچه برون پیوند می‌دهد.این طرح با انعقاد قرارداداتصال راه آهن قزاقستان از محور آکتائو به بندر ترکمنباشی ترکمنستان وارد فاز اجرائی گردیده‌است واز تقاطع شهر قازانجیق استان بالکان به طرف شهر مرزی قزل اترک امتداد یافته واز این مرز به شهر اینجه برون استان گلستان ایران امتداد می‌یابد.

ساری به غرب مازندران[ویرایش]

که در دست مطالعات است، به طول بیش از ۲۰۰ کیلومتر می‌باشد، با اجرایی شدن آن نقش مفیدی در توسعه گردشگری خواهد داشت، نه تنها غرب و مرکز مازندران را به یکدیگر متصل می‌کند، بلکه کریدور ترانزیتی مناسبی برای بندر نوشهر می‌گردد، از طرفی امکان زیارت آسان تر مشهد الرضا برای غربی نشینان مازندران فراهم می‌کند.[۳]

مناطق مهم[ویرایش]

پل ورسک در حال احداث که به همت رضاشاه پهلوی ساخته شد.
تونل گدوک در زمستان

پل ورسک[ویرایش]

نوشتار اصلی: پل ورسک

پل ورسک از بزرگ‌ترین پل‌های راه آهن سراسری ایران است که در ارتفاعات روستای ورسک در شهرستان سواد کوه قرار دارد. این پل در ارتفاع ۱۱۰ متری از ته دره با دهانه ۶۶ متری و با وسایلی ابتدایی ساخته شده است.

پل دوآب[ویرایش]

این پل سمبل معماری تلفیقی ایرانی و اروپایی می‌باشد.

تونل گدوک[ویرایش]

نوشتار اصلی: تونل گدوک

تونل گدوک طولانی‌ترین تونل راه آهن در خاورمیانه با طول بیش از ۲۸۸۰ متر است که قطار امروزه آن را در طی مدت ۳ دقیقه و بیست ثانیه طی می‌کند، این تونل دارای ۵۶۰ سانتی متر عرض و ۶۰۰ سانتی متر ارتفاع می‌باشد و از این لحاظ عریض ترین تونل در میان تمامی تونل‌های راه آهن در ایران است، همجنین در حدود ۹۰۰ متر انتهای جنوبی آن بلندترین ارتفاع را دارد.

تونل‌های دوگل[ویرایش]

تونل های دوگل یکی از عجایب خط آهن منطقه است ، طوری که در سه دوری که قطار وارد تونل می گردد، هر بار در جهتی مخالف خارج شده و دوباره تغییر جهت می دهد.

ایستگاه‌ها[ویرایش]

راه آهن شمال ایران
BSicon .svg KBHFa
گرگان
BSicon .svg eHST
سبزدشت
BSicon .svg BHF
بندر ترکمن
BSicon .svg HST
بندر گز
BSicon .svg eHST
گلوگاه
BSicon .svg eHST
تیرتاش
BSicon .svg HST
بهشهر
BSicon .svg eHST
رستم‌کلا
KHSTl ABZlg
امیرآباد
BSicon .svg HST
نکا
BSicon .svg HST
نوبخت
BSicon .svg BHF
ساری
BSicon .svg HST
گونی‌بافی
BSicon .svg BHF
قائم‌شهر
BSicon .svg HST
شیرگاه
BSicon .svg HST
زیرآب
BSicon .svg BHF
پل سفید
BSicon .svg HST
سوادکوه
BSicon .svg HST
سرخ‌آباد
BSicon .svg HST
ورسک
BSicon .svg HST
دوگل
BSicon .svg HST
گدوک
BSicon .svg BHF
فیروزکوه
BSicon .svg HST
مهاباد
BSicon .svg HST
زرین‌دشت
BSicon .svg HST
سیمین‌دشت
BSicon .svg HST
کبوتردره
BSicon .svg HST
بن کوه
BSicon .svg LUECKE
بخش راه آهن تهران

ایستگاه به ترتیب از تهران به مازندران به قرار ذیل می‌باشند:

ایستگاه راه آهن گرگان، سال ۲۰۰۷.
  • شهر ری
  • بهرام
  • ورامین
  • پیشوا
  • ابردژ
  • کویر
  • گرمسار
  • بن کوه
  • کبوتر دره
  • سیمبن دشت
  • محمود آباد
  • زرین دشت
  • مهاباد
  • فیروزکوه
  • گدوک
  • دوگل
  • ورسک
  • سرخ آباد
  • دوآب
  • پل سفید
  • زیرآب
  • شیرگاه
  • قائم شهر
  • گونی بافی
  • ساری
  • نوبخت
  • نکا
  • رستم کلا
  • امیر آباد
  • اشرف
  • تیرتاش
  • گلوگاه
  • بندر گز
  • بندر ترکمن
  • گرگان

مراجع[ویرایش]

  1. «معرفی راه آهن شمال». پایگاه اطلاع رسانی راه آهن جمهوری اسلامی ایران. 
  2. مطالعات افزایش ظرفیت محور شمال. شرکت راهیاب بهینه. ۱۳۷۸
  3. طرحی بدون توجیه