محمدحسین نائینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از میرزای نائینی)
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدحسین غروی نائینی

محمدحسین غروی نائینی (زاده ۲۷ ذیقعده ۱۲۷۶ (۱۲۴۰ ش.) در نائین[۱] ـ درگذشته ۲۶ جمادی الاول ۱۳۵۵ در نجف) مرجع تقلید شیعه و از مهمترین روحانیون حامی نهضت مشروطه در ایران بود.

تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة معروف ترین اثر نائینی است که آن را در ربیع‌الاول ۱۳۲۷ (پس از به توپ بستن مجلس شورای ملی و پیش از فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان) نوشت و در همان سال در بغداد به چاپ رساند[۲].

زندگی و تحصیلات[ویرایش]

نائینی تحصیلات ابتدایی را در نائین گذراند. در ۱۷ سالگی به اصفهان رفت و علاوه بر فقه و اصول فقه و کلام و حکمت در ادبیات فارسی و عربی و ریاضی نیز دانش آموخت.وی در اصفهان از محضر محمد باقر نجفی بهره برد.[۳] وی در اصفهان در منزل حاج محمد باقر نجفی اصفهانی، سرپرست حوزه علمیه و دوست دیرین پدرش، اقامت داشت. در این حوزه با تلاش و پی گیری، دانش های مقدماتی را با دقّت هر چه تمام تر به پایان می برد. علم اصول را از حوزه درس ابوالمعالی کرباسی، مدرّس توانای اصول، و فلسفه و کلام را از محضر بزرگان دانش حکمت و معقول هم چون میرزا جهانگیرخان قشقائی، شیخ محمدحسن هزارجریبی و شیخ محمدتقی نجفی اصفهانی، معروف به آقا نجفی اصفهانی، و فقه را نزد شیخ محمدباقر نجفی اصفهانی فرا می گیرد.[۴]

در عراق[ویرایش]

وی در سال ۱۳۰۳ قمری برای ادامه تحصیل و پیمودن مدارج عالی علمی راهی عتبات عالیات می شود و پس از توقف کوتاهی در نجف اشرف، به حوزه سامرا که در آن زمان با حضور میرزای بزرگ شیرازی حیات علمی تازه ای یافته بود، بار سفر می بندد و از حوزه درس اساتید بزرگ حوزه سامرا، چون سید مجدّد شیرازی، سید اسماعیل صدر و سید محمد فشارکی اصفهانی بهره می برد

او در سال ۱۳۰۳ به عراق رفت و در سامرا شاگرد میرزای شیرازی شد. او را از مشاوران میرزا در جریان فتوای تحریم تنباکو شمرده‌اند. نائینی در سال ۱۳۱۴ پس از مرگ استادش به نجف رفت و از شاگردان محمدکاظم خراسانی شد و سال‌ها در کنار او به فعالیت پرداخت[۵].

او تدریس را در زمان حیات استادش آغاز کرد [۶].

شاگردان[ویرایش]

از شناخته‌شده‌ترین شاگردان او هستند

فعالیت سیاسی[ویرایش]

گرایش سیاسی نائینی نزدیک به میرزای شیرازی و همچنین سید جمال‌الدین اسدآبادی بود که از دوستان دوران جوانی او به شمار می‌رفت[۷].

جهاد علیه انگلیس[ویرایش]

او در جریان جنگ جهانی اول از جمله روحانیونی بود که علیه انگلیس اعلام جهاد کردند و پس از به قدرت رسیدن ملک فیصل نیز با او مخالفت کرده و انتخابات عمومی برای تشکیل مجلس مؤسسان را تحریم کرد و در اعتراض به تبعید شیخ مهدی خالصی از رهبران مخالفان ملک فیصل به حجاز به همراه تعداد دیگری از روحانیون به ایران مهاجرت کرد که پس از یکسال به نجف بازگشت[۸].

نظرات[ویرایش]

نائینی از نخستین اندیشمندانی‌ست که به صراحت از لزوم وجود قانون اساسی در دولت اسلامی سخن گفته است. به اعتقاد او در دوران غیبت و در غیاب «ملکه عصمت» نخستین چیزی که می‌تواند حافظ عدالت و مانع طغیان حکومت‌گران باشد، قوای قانونی و قانون اساسی است[۹].

او قانون اساسی را «در ابواب سیاسیه و نظامات نوعیه» به رساله‌های عملیه تقلیدیه «در ابواب عبادات و معاملات و نحوهما» تشبیه می‌کند[۱۰].

آثار[ویرایش]

فارسی[ویرایش]

عربی[ویرایش]

  • وسیلةالنجات
  • حواشی علی العروةالوثقی
  • رساله الصلاة فی اللباس مشکوک
  • رسالة فی احکام الخلل فی الصلاة
  • رسالة فی نفی الضرر
  • رسالة فی التعبدی و التوصلی
  • اجوبة مسائل المستفتین
  • رسالة فی مسائل الحج و مناسکه
  • فهرست الحواشی علی العروة الوثقی

پانویس[ویرایش]

  1. تولد او را در ۱۲۷۳ و ۱۲۷۷ (۱۲۴۰ ش) نیز نوشته‌اند. ببینید: ورعی، سیدجواد. پژوهشی در اندیشه سیاسی نائینی، دبیرخانه مجلس خبرگان، ص ۱۷
  2. ناظم‌الاسلام کرمانی. تاریخ بیداری ایرانیان. چاپ اول. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۷. ج ۲ صفحه ۵۳۵. (ارجاع دست دوم به نقل از مقدمه تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله)
  3. موسی نجفی،حکم نافذ آقانجفی،صفحه 27
  4. مهدی نایینی،گذری بر شخصیت علمی، اخلاقی و سیاسی میرزای نائینی،آموزه،پاييز 1383،شماره 5،صفحه375 تا 394
  5. محمدحسین نائینی. تنبیه الامة و تنزیه الملة. تصحیح سید جواد ورعی. چاپ اول. قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۲. صفحه ۱۱-۱۲. ISBN 964-371-348-2. 
  6. سید محسن امین. اعیان الشیعه. تحقیق سید حسن امین. چاپ اول. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶. ج ۶، صفحه ۵۵. (ارجاع دست دوم به نقل از مقدمه تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله)
  7. ماهنامه حوزه، مصاحبه با آیت‌الله نجفی همدانی، بهمن و اسفند ۱۳۶۷. ش ۳۰، ص ۴۰
  8. عبدالهادی حائری. تشیع و مشروطیت. تحقیق سید حسن امین. چاپ اول. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۰. ص ۱۷۵-۱۷۸. (ارجاع دست دوم به نقل از مقدمه تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله)
  9. داوود فیرحی. «تحولات نظریه‌های نظام سیاسی در اسلام». در نظام سیاسی و دولت در اسلام. چاپ اول. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، بهار ۱۳۸۲. ص ۶۱. ISBN 964-459-701-X. 
  10. محمدحسین نائینی. تنبیه الامة و تنزیه الملة. تصحیح سید جواد ورعی. چاپ اول. قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۲. صفحه ۴۷. ISBN 964-371-348-2.