مرتضی انصاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مرتضی انصاری
شناسنامه
تاریخ تولد ۱۲۱۴
زادگاه دزفول  ایران
محل تحصیل دزفول، نجف، کربلا (شهر)، کاشان
محل زندگی دزفول، نجف، کربلا (شهر)، کاشان، مشهد
محل مرگ ۱۲۸۱ نجف،  عراق
مدفن حرم علی بن ابیطالب
اطلاعات علمی
شاگردان میرزا محمدحسن شیرازی
شیخ جعفر شوشتری
میرزا حبیب الله رشتی
سید حسین کوه‌کمری تبریزی
محمدحسن ممقانی
محمدکاظم خراسانی
ملا حسینقلی همدانی
میرزا حسین خلیلی تهرانی
و...
تالیفات کتاب رسائل
کتاب المکاسب
کتاب الصلاة
کتاب الطهارة
رساله‌ای در تقیه
رساله‌ای در رضاع و نشر حرمت آن
رساله‌ای در قضا میت
رساله‌ای در مواسعه و مضایقه
رساله‌ای در عدالت
رساله‌ای در مصاهره
رساله‌ای در ملک اقرار
و...
دستخط منسوب به شیخ مرتضی انصاری، خط مربوط به قرن ۱۳ قمری

شیخ انصاری (و نیز شیخ مرتضی انصاری) (زادهٔ ۱۲۱۴ ـ دزفول و درگذشتهٔ ۱۲۸۱ ـ نجف) است. در نسخ خطی به جا مانده از ایشان من‌جمله نسخ خطی موجود در مجلس شورای اسلامی نام وی شیخ مرتضی انصاری شوشتری ذکر شده است. مرجعیت عام شیعه در سال ۱۲۶۶ به شیخ انصاری منتقل شد.

زندگی[ویرایش]

تولد و کودکی[ویرایش]

او در ۱۸ ذیحجه سال ۱۲۱۴، در روز غدیر، در دزفول به دنیا آمد. والدینش به مناسبت روز تولد، او را مرتضی نامیدند.[۱] از دوران کودکی قرآن و معارف اسلامی را فراگرفت. پس از خواندن قرآن و ادبیات عرب به خواندن فقه و اصول پرداخت و در این دو رشته، در جوانی به درجه اجتهاد رسید.[۲]

نسب[ویرایش]

نسب شیخ مرتضی انصاری به جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه محمد، پیامبر اسلام می‌رسد. شیخ مرتضی فرزند محمد امین بن شمس الدین بن احمد بن نورالدین بن محمد صادق شوشتری است.[۳] پدرش شیخ محمد امین (متوفی ۱۲۴۸) از مبلغین اسلام و مادرش (متوفی ۱۲۷۹) دختر یکی از علمای عصر خود بوده‌اند. در کلیه نسخ خطی به جا مانده از آثارش من‌جمله نسخ خطی موجود در مجلس شورای اسلامی نام وی شیخ مرتضی انصاری شوشتری ذکر شده است. ادعا شده مادر مرتضی انصاری قبل از تولد وی، شبی جعفر صادق را در عالم رویا می‌بیند که قرآنی طلاکاری شده به او داد. معبرین خوابش را و عطای قرآن را به فرزندی صالح و بلندمرتبه تعبیر کردند.[۴]

تحصیلات[ویرایش]

مرتضی ادبیات عرب و مقدمات را نزد پدرش و دانشوران دزفول گذراند و فقه و اصول و دوره سطح را نزد شیخ حسین انصاری (عموزاده‌اش) آموخت. او در سال ۱۲۳۲ به همراه پدرش به عتبات (کربلا و نجف) برای تکمیل دروس سفر کرد. شیخ مرتضی چهار سال از درس سید مجاهد و شریف العلماء استفاده کرد. در سال چهارم، شیخ به زادگاهش دزفول بازگشت، اما پس از یک سال در سال ۱۲۳۷ بار دیگر به عتبات بازگشت.

بازگشت به ایران[ویرایش]

در سال ۱۲۴۰ عازم مشهد شد. او در این مسافرت، از حوزه‌های علمیه بروجرد، اصفهان و کاشان نیز دیدن کرد و در برخی از آن حوزه‌ها مدتی اقامت گزید و در کاشان حدود ۴ سال نزد ملا احمد نراقی درس آموخت.

شیخ مرتضی پس از ۴ سال اقامت در کاشان به اتفاق برادرش شیخ منصور به مشهد رفت. پس از زیارت و ۴ ماه اقامت در آنجا، به تهران رفت و مدتی نیز در آنجا مقیم بود. پس از شش سال مسافرت به دزفول بازگشت و چند سالی در آنجا اقامت گزید.

پس از مدتی در سال ۱۲۴۹ عازم نجف شد و به تدریس در حوزه آن دیار مشغول شد.

مرجعیت[ویرایش]

از سال ۱۲۶۲ مرجعیت عامه به آیت‌الله شیخ محمدحسن صاحب جواهر منتقل شد. در سال ۱۲۶۶ او در لحظات آخر حیاتش در جمع بزرگان شیعه خطاب به شیخ انصاری گفت:

«هذا مرجعکم من بعدی: این مرجع شما بعد از من است»

[۵] و پس از درگذشتش، شیخ مرتضی مرجعیت عام شیعه را یافت.

شیخ انصاری پس از شیخ علی کاشف الغطا، برادرش شیخ حسن کاشف الغطا و همچنین شیخ محمدحسن صاحب جواهر ریاست و اداره حوزه علمیه نجف را از سال ۱۲۶۶ تا ۱۲۸۱ به مدت ۱۵ سال به عهده داشت و شیعیان جهان از وی تقلید می‌کردند.

اساتید[ویرایش]

شیخ از محضر اساتید متعددی بهره جسته‌است که نام چند تن از آنان چنین است:

شاگردان[ویرایش]

نزد او شاگردان زیادی که شمار آنها را از ۵۰۰ نفر تا ۳۰۰۰ نفر در کتب رجالی و تاریخی ثبت کرده‌اند، تربیت یافتند. در میان آنان شخصیتهای نامی برجسته‌ای قرار داشتند که از آن جمله‌اند:

حاج آقا رضا همدانی صاحب کتاب مصباح الفقیه متولد همدان ۱۲۵۰ هجری درگذشته در سامراء ۱۳۲۲ هجری

آثار[ویرایش]

  • کتاب رسائل (در علم اصول فقه) معروف به فرائد الاصول
  • کتاب المکاسب (در خصوص مسائل کسب و تجارت)
  • کتاب الصلاة (در مورد مسائل نماز)
  • کتاب الطهارة
  • رساله‌ای در تقیه
  • رساله‌ای در رضاع و نشر حرمت آن
  • رساله‌ای در قضا میت
  • رساله‌ای در مواسعه و مضایقه
  • رساله‌ای در عدالت
  • رساله‌ای در مصاهره
  • رساله‌ای در ملک اقرار
  • رساله‌ای در تبیین قاعده لاضرر و لاضرار
  • رساله‌ای در خمس
  • رساله‌ای در زکات
  • رساله‌ای در خلل صلوة
  • رساله‌ای در ارث
  • رساله‌ای در تیمم
  • رساله‌ای در قاعده تسامح
  • رساله‌ای در باب حجیت اخبار
  • رساله‌ای در قرعه
  • رساله‌ای در متعه
  • رساله‌ای در تقلید
  • رساله‌ای در قطع و جزم
  • رساله‌ای در ظن
  • رساله‌ای در اصالة البرائه
  • رساله‌ای در مناسک حج
  • حاشیه‌ای بر مبحث استصحاب
  • حاشیه‌ای بر نجاة العباد (رساله عملیه)
  • کتابی در علم رجال (از وجیزه علامه مجلسی بزرگتر است)
  • تالیفی در اصول الفقه
  • حواشی بر عوائد نراقی
  • حاشیه‌ای بر بغیة الطالب
  • اثبات التسامح فی ادلة السنن
  • التعادل و التراجیح
  • رساله‌ای در تقیه
  • رساله‌ای در التیمم الاستدلالی
  • رساله‌ای در خمس

درگذشت[ویرایش]

انصاری در ۱۸ جمادی‌الثانی سال ۱۲۸۱ در سن ۶۷ سالگی در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب دفن شد.

پانویس[ویرایش]

  1. کتابخانه طهور.
  2. گلشن ابرار، ص ۳۳۲.
  3. فرهنگ فارسی، دکتر معین.
  4. گلشن ابرار، ص ۳۳۱.
  5. فقهای نامدار شیعه، ص ۳۴۱ و ۳۴۲.
  6. زندگی و شخصیت شیخ انصاری، ص ۱۷۹.
  7. همان، ص ۱۹۰.
  8. همان، ص ۱۸۲.
  9. همان، ص ۱۹۷.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ همان، ص ۱۸۸.
  11. حاشیه بر رسائل شیخ انصاری شیخ فضل‌الله نوری

منابع[ویرایش]