محمدحسین فضل‌الله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدحسین فضل‌الله
Sayed Mohammad Hussein Fadlallah.jpg
شناسنامه
لقب «پدر معنوی حزب‌الله»
تاریخ تولد ۱۶ نوامبر ۱۹۳۵(۱۹۳۵-11-۱۶) 1354 ق
زادگاه نجف، عراق
اطلاعات علمی
شاگردان ‍‍‍
تالیفات دنیا المرأة
تفسير من وحى القرآن
کیمیای نظر: تـأملی در مبانی نظری جنبش های اسلامی


آیت‌الله محمدحسین فضل‌الله (زاده ۱۶ نوامبر ۱۹۳۵ در نجف - درگذشته ۴ ژوئیه ۲۰۱۰ در بیروت) مرجع تقلید شیعه بود.[۱]

[۲]

سید محمدحسین فضل‌الله، مرجع تقلید شیعیان لبنان، یک بار در سال ۱۹۸۴ از طرف آمریکا با عملیات تروری ناموفق روبرو شد، او هیچگاه هیچ مسئولیت سیاسی در هیچ حزبی را بر عهده نگرفت. فضل‌الله که به انقلاب ایران به دیده "عزت مسلمانان" نگاه می‌کرد، پس از درگذشت روح‌الله خمینی و شروع رهبری علی خامنه‌ای با مساله مرجعیت رهبر ایران مخالفت کرده و ارتباطش با تهران تا مدت‌ها همراه با تنش بود.[۲] علی خامنه‌ای نفوذ و مرجعیت فضل‌الله را مانع نفوذ سیاسی خود در میان حزب‌الله لبنان و شیعیان لبنان می‌دانست و سعی کرد وی را فاقد قدرت اجتهاد و حتی دارای افکاری بدعت‌آمیز و خلاف مشهورات تشیع نشان دهد.[۳] [۴]

فضل‌الله درباره مشکلاتش با جمهوری اسلامی ایران و علی خامنه‌ای گفته‌است:

کسانی به من گفتند مشکل، آرا و فتوای تو نیست؛ بلکه مسأله، دینار کویتی و ریال سعودی است. تو ممکن است با مرجعیت خود این پول‌ها را به سمت خود جلب کنی... به همین دلیل بود که مرجعیت من را خطری می‌دیدند. ثانیاً مسأله عربی بودن مرجع بود که بسیاری خوش نداشتند مرجع، عرب باشد...

ثالثاً مرجعیت من خطری برای مرجعیت خامنه‌ای بود؛ چون دیدگاه‌های فرهنگی و سیاسی من بازتر از اوست... بسیاری دوست داشتند مرجعیت در ایران باقی بماند؛ حتی اگر به مرجعیت آقای سیستانی تن دادند، به خاطر شرایط سیاسی خاص عراق بود که ناگزیرشان می‌کرد.

[۵]

از وی به عنوان «پدر معنوی حزب‌الله یاد می‌شود»[۶]

مخالفت با مرجعیت علی خامنه‌ای[ویرایش]

فضل‌الله معتقد بود علی خامنه‌ای فقیه نیست. وی گاهی یادآوری می‌کرد شخصاً و قبل از مرگ روح‌الله خمینی از خامنه‌ای شنیده بود که در پاره‌ای از مسائل فقهی مثل موسیقی تابع نظر منتظری است. فضل‌الله می‌گفت:"چگونه کسی که در پاره‌ای از مسائل تا قبل از درگذشت آیت‌الله خمینی مقلد بوده، ناگهان تبدیل به مرجع تقلید شیعیان می‌شود." او این موضوع را یک موضوع سیاسی می‌دانست و سیاسی کردن یک موضوع فقهی را به ضرر مرجعیت و جایگاه تاریخی و سنتی آن می‌دانست. وی علی‌رغم فشارهایی که از طرف ایران وارد می‌شد، هرگز سخنی در تائید جایگاه فقهی و ولایت آیت‌الله خامنه‌ای بر زبان نیاورد، اما معتقد بود انتقاد علنی از این موضوع می‌تواند جایگاه انقلاب اسلامی در میان مسلمانان جهان را تضعیف کند.[۲]

تکذیب اختلافات با ایران[ویرایش]

سید علی فضل‌الله فرزند محمدحسین فضل‌الله در گفتگو با خبرگزاری ایرنا با رد گزارش‌های بی‌بی‌سی، العربیه و سی ان ان، اختلافات بین پدرش و مقامات ایرانی را رد کرد و وجود اختلافات دیدگاه در مسائل فقهی و فتواها در بین مراجع راطبیعی دانست[۷] همچنین نقل قولی از وی شده است که وی در آن آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان مرجعی الگو یاد می‌کند و می‌گوید: "یکی از ویژگی‌های آیت‌الله خامنه‌ای این است که مرجعی آشنا با پیچیدگی‌های محیط اجتماعی هستند و مدل برخورد ایشان با مسائل اجتماعی برای همه علمای مسلمان و مصلحان دینی الگو است."[۸] وی همچنین از جانب علی خامنه‌ای در مجمع تقریب بین مذاهب اسلامی به عضویت منصوب شده بود و معمولاً هر دو سه ماه یکبار به ایران سفر کرده و بارها با خامنه‌ای دیدار داشت. البته بعد از قضایای تاریخی مذهبی وی کمتر به ایران آمده و جعف مزتضی عاملی را به عنوان جانشین به جلسات می‌فرستاد و علت نیامدن وی به ایران همان اختلافات اجتهادی بین وی و برخی از علمای قم از جمله میرزا جواد تبریزی بود نه اینکه وی مخالفت خامنه‌ای و دار و دسته‌اش بوده باشد.(متن حکم انتصاب ایشان در کتاب "حدیث ولایت" آمده است).

فعالیت های اجتماعی[ویرایش]

در سال 1380ق «جماعة العلماء» نجف مجله ‌ای فرهنگی ـ اسلامی را راه‌اندازی کردند که سید محمد حسین فضل الله در کنار سید محمد باقر صدر و شیخ محمد مهدی شمس‌الدین از مدیران آن بود و سرمقاله‌های دوم این مجله را با عنوان «کلمتنا» (سخن ما) قلم می زد.. سرمقاله نخست اولین سال انتشار این مجله را سید محمد باقر با عنوان «رسالتنا» (رسالت ما) نوشته شده است. سید فضل الله به مدت شش سال به نگارش مقاله و تالیف کتاب ادامه داد. حاصل این رایزنی‌ها و هم‌فکری‌های فضل الله و صدر، پیدایش نخستین جنبش اسلامی شیعی در عراق با نام حزب‌ الدعوة الاسلامیة بود. سید فضل الله کتاب‌های «قضایانا علی ضوء الاسلام» و «اسلوب الدعوة ‏فی القرآن» را در چنین مرحله ا‌ی نوشته است.[۹]

وی پس از بازگشت به لبنان در سال 1966م فعالیت‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی گسترده‌ای را در لبنان به راه انداخت که امروزه پس از 45 سال از آغاز این فعالیت‌ها کارنامه پرباری از این فعالیت‌ها در ابعاد مختلف مشهود است. او با برگزاری جلسات تفسیر و وعظ دینی و اخلاقی و برنامه‌های پاسخ به پرسش‌ها‌ ـ که هنوز هم به صورت منظم تداوم دارد ـ توانست تحول عظیمی در چندین نسل پدید آورد و چنان که خود می‌گوید: افتخار تربیت غالب نیروهای مبارز و فعالان مذهبی شیعه را از آن خود نماید. تأسیس حوزه علوم دینی با نام «المعهد الشرعی الاسلامی» با هدف پرورش طلاب علوم دینی بخش دیگری از فعالیت‌های فرهنگی و علمی سید محمد حسین فضل‌الله است. وی در این مدرسه تدریس درس خارج اصول و فقه را برعهده دارد. بسیاری از شخصیت‌های جنبش مقاومت اسلامی لبنان تربیت شده این مدرسه هستند. شیخ راغب حرب از نخستین طلاب این مدرسه بود. وی علاوه بر «المعهد الشرعی» که در شهر بیروت واقع است، حوزه علمیه ویژه زنان را نیز در بیروت و حوزه‌ ای نیز در صور و حوزه المرتضی در دمشق (سیده زینب) را تا‌سیس کرده است.

تالیفات[ویرایش]

  • دشواره های فهم اجتهادی شریعت ترجمه الاجتهاد بین اسر الماضی و آفاق المستقبلای

کتاب دربردارنده مجموعه مقالات و گفت و گوهایی در مورد مسایل مربوط به فلسفه آفرینش تا وحدت اسلامی و مسایل زنان و جوانان و اصلاح حوزه ها و نو اندیشی فقهی می شود.

  • فقیه و امت: تاملاتی در اندیشه انقلابی و سیاسی و روش اجتهادی امام خمینی (ره)

تأملی چند بر عملکرد قدرت در دولت اسلامی، نگرشی بر شیوه اجتهادی امام خمینی(ره)، تنوع اجتهاد در دولت اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)، نگرشی بر اندیشه سیاسی و حرکتی امام خمینی(ره) از جمله محورهای این کتاب است.

  • کیمیای نظر: تـأملی در مبانی نظری جنبش های اسلامی[۱۰]

برخی از آرا[ویرایش]

ولایت فقیه[ویرایش]

فضل‌الله ولایت مطلقه فقیه را باطل می‌دانست.[۶] همچنین وی در این باره می‌گوید:

من به ولایت مطلق فقیه اعتقاد ندارم. ولی به این اعتقاد دارم که در اسلام اصلی وجود دارد و آن حفظ نظم جامعه و حفظ نظم امینتی و اقتصادی و اجتماعی است. اگر حفظ این نظام به این متوقف باشد که ولی فقیه و مشاورانش حکومت را به دست بگیرد، ما آن را قبول داریم. اما اگر حفظ این نظام متوقف به آن نباشد، می‌توانیم شخص امین و مخلص و مشاوران متخصصی را برگزینیم که به او در اداره امور دولت کمک کنند و در نتیجه به ولایت فقیه نیازی نیست.[۱۱]

او همچنین در مصاحبه‌ای گفته:

با ولایت فقیه در ایران موافق است، چون ولایت فقیه در ایران با نظام جمهوری اسلامی سازگار است؛ اما با ولایت فقیه در لبنان مخالف است، چون با واقعیت‌های سیاسی در آن‌جا سازگار نیست.[۱۲]

زنان[ویرایش]

فضل‌الله معتقد بود «زن در طول تاریخ مظلوم بوده است، با وجود این‌که عقلش مثل مرد است و توانایی‌اش مثل توانایی مرد ولی از صحنه معرفت و تجربه کنار گذاشته شده و بازیچه و کنیز مرد در نظر گرفته شده است». وی درباره بخشی از حقوق زنان چنین فتواهایی را مطرح کرده بود:

زن بالغه و رشیده، مثل مرد بالغ و رشید است و هر کدام از آن دو در مسائل مالی زندگی، شخصیت قانونی مستقلی دارند.

نظر فقهی ما این است که زن بالغه و رشیده در مورد ازدواج خود از پدر و جد پدری و برادر خود مستقل است، مثل مرد بالغ و رشید. هرچند که بعضی‌ها با این نظر مخالف ما هستند. اما مساله مشورت گرفتن از پدر، جنبه استحبابی دارد و الزامی نیست.

زن حق دارد به عنوان دفاع از خود، خشونت شوهرش را پاسخ بگوید.

جایز نیست مرد با سوء استفاده از ضعف زنش علیه او دست به خشونت بزند. او زنان را «تشویق» کرده بود ورزش‌های قدرتی یاد بگیرند تا بتوانند از خودشان دفاع کنند.[۱۳]

رویداد خانه فاطمه[ویرایش]

فضل‌الله، شکستن پهلوی فاطمه را در رویداد خانه فاطمه کذب خوانده بود.[۶]

رویدادهای انتخابات ۱۳۸۸ ایران[ویرایش]

فضل‌الله این رویدادها را توطئه آمریکا برای براندازی حکومت ایران دانسته‌بود.[۶] او با رد حمایت علما از معترضان انتخاباتی بیان می‌کند:

غالب علما از جمله مراجع با حاکمیت و دولت هستند و به گونه‌ای که در سطح خیابان‌ها مؤثر باشد، در کارهای سیاسی دخالت نمی‌کنند. آری ممکن است بعضی از مراجع مانند آقای منتظری که از پدران و ناظران انقلاب بود، از همان ابتدا با رهبری و ولایت مخالف بودند. اینان از پشتوانه مردمی برخوردار نیستند و نمی‌توانند در بین مردم جایی داشته باشند و مسأله را طبق نظر خود به جریان اندازند. از این رو تأثیر علما تأثیر مستقیم نیست بلکه بیش از این که تأثیری سیاسی باشد، تأثیر معنوی دارند."[۱۴]

دیدار با نوام چامسکی[ویرایش]

فضل‌الله در خرداد ۱۳۸۹ با نوام چامسکی، زبان‌شناس و اندیشمند آمریکایی دیدار کرد.[۱۵]

درگذشت[ویرایش]

سید حسین فضل الله در تیر ۱۳۸۹ درگذشت و در لبنان دفن شد.

پیام تسلیت خامنه‌ای[ویرایش]

تعدادی از علما و مراجع شیعه در وفات فضل الله پیام تسلیت صادر کردند از جمله سید علی خامنه‌ای نوشت:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

رحلت عالم مجاهد آیت‌الله آقای حاج سیّدمحمّدحسین فضل‌الله رحمةالله‌علیه را به بیت شریف فضل‌الله و همهٔ ارادتمندان و دوستداران آن مرحوم در لبنان و جوامع لبنانی‌تبار در افریقا و امریکای لاتین، و به عموم شیعیان لبنان تسلیت می‌گویم. این عالم بزرگوار و سختکوش، در عرصهٔ دین و سیاست، شخصیتی اثرگذار بود و لبنان تا سالهای طولانی، خدمات و برکات او را از یاد نخواهد برد. مقاومت اسلامی لبنان که دارای حق عظیمی بر امت اسلامی است در همهٔ عمر با برکت خود، مشمول حمایت و همکاری و کمک این روحانی مجاهد بود، ایشان همچنین برای جمهوری اسلامی یاوری با اخلاص و صمیمی به شمار می‌رفت و در همهٔ دوران سی ساله همواره در زبان و عمل، وفاداری خود را به انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی به اثبات رسانید. از خداوند متعال مسألت می‌کنم که رحمت و مغفرت خود را بر روح این سیّد شریف و عزیز نازل فرماید و او را با اجداد طاهرینش محشور نماید. سید علی خامنه‌ای.۱۴/تیر/۱۳۸۹

پانویس[ویرایش]

  1. . دویچه وله. http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5760162,00.html. بازبینی‌شده در 29 بهمن 1393. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «فضل‌الله هرگز مرجعیت آیت‌الله خامنه‌ای را نپذیرفت»
  3. . مردمک. http://www.mardomak.org/news/On-Fazlollah. بازبینی‌شده در 29 بهمن 1393. 
  4. فضل‌الله، فقیهی نامتعارف و یگانه | مردمک
  5. عن سنوات و مواقف و شخصیات، منی سکریه، دارالنهار، بیروت، ۲۰۰۷، ص. ۶۹
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ BBC فارسی - ایران - فضل الله، حزب‌الله و ایران
  7. اختلاف بین پدرم و مقامات ایران به هیچ وجه صحت ندارد
  8. آیت‌الله خامنه‌ای برای همه علمای مسلمان و مصلحان دینی الگوست
  9. . باشگاه اندیشه. http://www.bashgah.net/fa/category/show/68759. بازبینی‌شده در 29 بهمن 1393. 
  10. . ‍‍پاتوق کتاب فردا. http://bookroom.ir/people/5339. بازبینی‌شده در 29 بهمن 1393. 
  11. اخبار - مصاحبه روزنامه لبنانی الشرق با معظم‌له
  12. عن سنوات و مواقف و شخصیات، منی سکریه، دارالنهار، بیروت، ۲۰۰۷، صص. ۳-۱۷۲
  13. علامه فضل‌الله، مرجع تقلید شیعیان لبنان دار فانی را وداع گفت «سایت خبری تحلیلی کلمه
  14. . سایت رسمی آیت‌الله فضل الله. http://www.bayynat.ir/index/?state=shn&id=638&t=c. 
  15. علامه فضل‌الله: مقاومت مانع ماجراجویی جدید رژیم صهیونیستی می‌شود

پیوند به بیرون[ویرایش]