میرزا مهدی اصفهانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزا مهدی اصفهانی

محمدمهدی غروی اصفهانی (۱۳۰۳ ق، اصفهان۱۳۶۵ ق) (مشهور به میرزا مهدی اصفهانی) از فقهای معاصر شیعه بوده است. وی را مؤسس مکتب تفکیک یا مکتب معارف خراسان می‌دانند. نام مکتب تفکیک و یا مکتب معارف خراسان بعدها توسط شاگردان او بر روش تدریسش تعلق گرفت.

اصفهانی تلاش در جداسازی علوم بشری (فلسفه و عرفان و تصوف) از معارف خالص اهل بیت داشت.

زندگی‌نامه

در اوایل ۱۳۰۳ هجری قمری در اصفهان به‌دنیا آمد. پدرش میرزا اسماعیل اصفهانی نام داشت. در ۹ سالگی پدر را از دست داد. مقدمات فقه و اصول را در اصفهان خواند و در ۱۲ سالگی راهی نجف شد.[۱]

محمدرضا حکیمی در کتاب خود مکتب تفکیک، به‌نقل از پسر میرزا مهدی، زندگی علمی او را به سه دوره تقسیم کرده.

دورهٔ اول

دورهٔ اول (۱۸ سال) از مهاجرت ایشان به نجف آغاز می‌شود و شامل شرکت در دروس میرزای نائینی می‌شود. در این دوران به سیر و سلوک عرفانی اشتغال دارد و شاگرد سید احمد کربلایی است.

در این دوره در نجف اصول را نزد آخوند خراسانی (صاحب کفایة الاصول) و فقه را نیز نزد سید محمدکاظم یزدی (صاحب عروة الوثقی) خواند. وی همچنین سید اسماعیل صدر ارتباط پیدا می‌کند و به‌راهنمایی او سلوک خود را پیش می‌گیرد. به‌واسطهٔ صدر با شیخ محمد بهاری همدانی، سید علی قاضی و سید جمال گلپایگانی آشنا می‌شود.[۲]

هم‌زمان با انقلاب مشروطه در ایران، اولین جلسه درس میرزای نائینی را تشکیل می‌دهند که در آن قریب ۷ نفر از جمله سید جمال‌الدین گلپایگانی، سید محمود حسینی‌شاهرودی شرکت می‌کردند. در این جلسات مطالب مکتب اصول شیخ انصاری مورد بررسی قرار می‌گرفت. این درس نزدیک به ۵ سال طول کشید. در این مدت استاد سلوک میرزا، سید احمد کربلایی بود.[۳]

دورهٔ دوم

دورهٔ دوم، مابقیِ زمانی است که وی در نجف به‌سر می‌برد و در این دوره و در حدود سن ۳۰ سالگی به‌دیدار امام عصر نایل می‌شوند.[۴] و امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف به ایشان گوشزد می‌کنند که طلب علم تنها از طریق اهل بیت علیهم السّلام امکان پذیر است (نه فلسفه و عرفان). و در این زمان بود که دیدگاه‌ ایشان نسبت به عرفان و فلسفه به‌کلی دگرگون می‌شود. و از این زمان ایشان از مخالفین سرسخت فلسفه و عرفان شناخته می‌شوند.

دورهٔ سوم

دورهٔ سوم (۲۵ سال) از زمان مهاجرت میرزا به مشهد تا زمان مرگ او است. در این دوره وی علاوه بر تدریس خارج، دروس معارفی را نیز بیان می‌کند. هدف از این دروس تفکیک بین مفاهیم بشری و تأویلات فلسفی و عرفانی از معارف اهل‌بیت است.[۵]


اجازهٔ اجتهاد ایشان در ۳۵ سالگی به قلم میرزای نائینی و تأیید آقاضیاءالدین عراقی، ابوالحسن اصفهانی، و عبدالکریم حائری یزدی، صادر شد.[۶]

انتقادات

سید محمدحسین حسینی طهرانی از شاگردان سید محمدحسین طباطبایی و منتقدین مکتب معارف خراسان، آراء میرزا مهدی را با آراء شیخ احمد احسائی مشابهت داده و معتقد است رد عرفان و فلسفه از طرف میرزا مهدی، در اثر «وازدگی نفس» و به‌واسطهٔ «عدم تحمل و عدم وصول» در سلوک و از سر کین است.[۷]

طهرانی به‌نقل از سید جمال‌الدین گلپایگانی، استاد سلوک میرزا مهدی، وی را دارای ظرفیت سلوک نمی‌داند و روانه‌کردن او به ایران را به‌درخواست گلپایگانی و به‌دلیل وخامت اوضاع جسمی او می‌داند. وی ماجرای رؤیت امام عصر توسط میرزا مهدی به‌صورت مکاشفه در قبرستان وادی‌السلام را بدین صورت ذکر کرده است:[۸]

از جمله دستورها این بود که نوافل خود را به‌نحو نماز جعفر طیار بخواند؛ او در وقتی چنین حالی پیدا کرد که به‌هر جا نگاه می‌کرد، سید جمال می‌دید، و ما هرچه خواستیم به او بفهمانیم این معنای حقیقت وجود نیست... نشد و این رؤیت را دلیل بر آن می‌گرفت که در عالم وجود حجت خدا، سیدجمال است؛ و پس از خارج شدن از این حال برای او شک و تردید پیدا شد که آیا سیر و سلوک حق است و یا باطل؟ و روزی که در وادی‌السلام رفته بوده است در مکاشفه‌ای می‌بیند که حضرت بقیةالله ارواحنا فداه کاغذی به او دادند که در پشت آن کاغذ به‌خط سبز نوشته است: «أنا الحجة ابن الحسن». خودش این مکاشفه را تعبیر به بطلان سیر و سلوک خود نمود...

شاگردان

آثار چاپ شده

  • ابواب الهدی، به مقدمهٔ حسین مفید، انتشارات منیر، تهران: ۱۳۸۷ [۱۵]
  • ترجمه ابواب الهدی، ترجمه و مقدمهٔ حسین مفید، انتشارات منیر، تهران: 1389
  • رسائل شناخت قرآن، تصحیح و مقدمهٔ حسین مفید، انتشارات منیر، تهران: ۱۳۸۸
  • ابواب الهدی، به تصحیح و مقدمهٔ حسن جمشیدی، بوستان کتاب، چاپ دوم، قم: ۱۳۸۶، (مصحح در تصحیح این کتاب حتی قوانین اولیه تصحیح را رعایت ننموده است!)
  • مصباح الهدی، به کوشش حسن جمشیدی، بوستان کتاب قم، قم: ۱۳۸۷[۱۶][۱۷]

جستارهای وابسته

پانویس

منابع