فهرست وزیران ایران پس از حمله اعراب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

خلفای اموی[ویرایش]

خلفای عباسی[ویرایش]

سامانیان[ویرایش]

آل بویه[ویرایش]

غزنویان[ویرایش]

سلجوقیان[ویرایش]

خوارزمشاهیان[ویرایش]

وقفه[پانویس ۴]

ایلخانیان[ویرایش]

تیموری[ویرایش]

قراقویونلو[ویرایش]

آق‌قویونلو[ویرایش]

وزیر

وکیل و صدر

وزیر

صفوی[ویرایش]

وکیل[ویرایش]

وزیر دیوان اعلیٰ[ویرایش]

وزیر دیوان اعلیٰ[پانویس ۲۰]

وکیل و وزیر دیوان اعلیٰ

وزیر دیوان اعلیٰ

وکیل[ویرایش]

وکیل دیوان اعلیٰ

وقفه

وکیل دیوان اعلیٰ

وزیر اعظم (اعتمادالدوله)[ویرایش]

وکیل[ویرایش]

وکیل (عهده‌دار مُهر وکالت)

برافتادن مقام وکیل تا سقوط اصفهان

‫‫

وزیر اعظم (اعتمادالدوله)[ویرایش]

وزیر اعظم (اعتمادالدوله)[ویرایش]

هوتکی[ویرایش]

صفوی (ادامه)[ویرایش]

افشار[ویرایش]

وکیل‌الدوله

وزیر

صفوی (ادامه)[ویرایش]

وکیل‌الدوله

افشار (ادامه)[ویرایش]

صفوی (ادامه)[ویرایش]

وکیل‌الدوله[ویرایش]

وزیر[ویرایش]

زند[ویرایش]

وزیر دیوان اعلیٰ

قاجار[ویرایش]

صدراعظم

شخص اول ایران

صدراعظم

القای مقام صدارت عظما

رئیس شورای دولت (مقامی صرفاً تشریفاتی)

قائم‌مقام شاه

وقفه

رئیس‌الوزرا

برقراری دوبارهٔ مقام صدارت عظما

وقفه

صدراعظم

وزیر دربار اعظم

وزیر اعظم

صدراعظم

وقفه (تشکیل کابینه‌ای بدون صدراعظم)[پانویس ۳۲]

رئیس مجلس وزرا

وزیر اعظم

صدراعظم

رئیس موقت شورای وزیران

صدراعظم

وقفه (تشکیل کابینه‌ای بدون صدراعظم)[پانویس ۳۳]

وزیر اعظم

صدراعظم

وقوع انقلاب مشروطه

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۷۶ و ۱۷۸
  2. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۱۱۰ و ۱۹۹
  3. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۲۴۶ و ۲۴۷
  4. احسن‌التواریخ صفحهٔ ۲۶۸
  5. احسن‌التواریخ صفحهٔ ۳۰۹
  6. احسن‌التواریخ صفحهٔ ۳۲۰
  7. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۴۸۳ و ۵۷۰
  8. احسن‌التواریخ صفحهٔ ۵۹۱
  9. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۶۲۷ و ۶۳۹
  10. احسن‌التواریخ صفحه‌های ۶۳۹ و ۶۵۵
  1. پسر ابوالفضل بلعمی
  2. کشته‌شده در ۳۷۱ ه‍.ق.
  3. سلطان سنجر پیش از رسیدن به سلطنت با نام «ملک سنجر» از ۴۹۰ تا ۵۱۱ ه‍.ق. از سوی برادرانش «برکیارق» و «محمد» در خراسان حکومت می‌کرد. وزیران او در این مدت «مجیرالملک» (۴۹۰ ه‍.ق.)، «فخرالملک بن نظام‌الملک» (۴۹۰ - ۵۰۰ ه‍.ق.) و «صدرالدین محمد بن فخرالملک» (۵۰۰ - ۵۱۱ ه‍.ق.) بودند.
  4. سلطان محمد پس از خلع نظام‌الملک وزیر دیگری انتخاب نکرد، بلکه برای اولین بار این مسئولیت را به ۶ تن از درباریان محول کرد، که عبارت بودند از: «نظام‌الدین» (کاتب انشاء)، «مجیرالملک تاج‌الدین ابوالقاسم»، «امیر ضیاءالدین بیابانک»، «شمس‌الدین کلاآبادی»، «تاج‌الدین فرزند کریم الشرق نیشابوری»، «شرف‌الدین نسوی»
  5. غازان خان او را همزمان با رشیدالدین فضل‌الله به وزارت برگماشت ولی الجایتو او را برکنار کرد و کشت و تنها رشیدالدین فضل‌الله را به وزارت برگماشت.
  6. در لغت‌نامهٔ دهخدا سرواژهٔ «صائن وزیر» از او به عنوان پسر تاج‌الدین علیشاه جیلانی یاد شده است.
  7. وکیل و امیرالامراء
  8. وکیل و امیرالامراء، او در جنگ غجدوان کشته شد.
  9. وکیل، صدرالممالک و امیرالامراء، وی در جنگ چالدران کشته شد.
  10. او سابقهٔ وزارت آق‌قویونلوها را داشت.
  11. او سابقهٔ وزارت یعقوب آق‌قویونلو را داشت.
  12. در لغت‌نامهٔ دهخدا در سرواژهٔ «ساقی» دربارهٔ او مطالبی نوشته شده است. در «احسن‌التواریخ» صفحهٔ آمده است که در ۹۲۰ ه‍.ق. «نظارت دیوان اعلیٰ» به او سپرده شد. ولی در صفحهٔ ۲۳۲ از منصب او با عنوان «امر جلیل‌القدر عظیم‌الشأن وکالت» و «امر دیوان وزارت» یاد شده است. توجه شود که در ۹۲۰ ه‍.ق. هر دو «وزیر دیوان اعلیٰ» یعنی «امیر زکریا کججی» و «محمود جان دیلمی قزوینی» در گذشته بودند.
  13. در احسن‌التواریخ صفحهٔ ۲۳۵ آمده است که پس از مرگ «میرزا شاه‌حسین اصفهانی»، «خواجه جلال‌الدین محمد خواندامیر تبریزی» قائم‌مقام او شد. بنابراین باید منصب او را وکالت شمرد. ولی در صفحهٔ ۲۴۰ از او به عنوان «وزیر مستقل» شاه اسماعیل یکم یاد می‌کند که پس از درگذشت شاه اسماعیل و بر تخت نشستن شاه تهماسب یکم با دیوسلطان روملو درگیری پیدا می‌کند و کشته می‌شود. به هر روی آشکار نیست که او وکیل به شمار می‌رفته است یا وزیر.
  14. تکلوها پس از قتل او کوشیندند فرزندش «شاه قباد تکلو» را به مقام وکالت برسانند که ناکام ماندند. (احسن‌التواریخ صفحهٔ ۳۱۰)
  15. احسن‌التواریخ در صفحهٔ ۳۱۳ او و «عبدالله خان استاجلو» را امیرالامراء دانسته است ولی در صفحهٔ ۳۳۲ از حسین خان شاملو به عنوان وکیل یاد کرده است.
  16. پس از قتل «جلال‌الدین محمد خواندامیر تبریزی» به «نظارت دیوان اعلیٰ» گماشته شد. (احسن‌التواریخ صفحهٔ ۲۴۲)
  17. احسن‌التواریخ در صفحهٔ ۲۴۷ منصب او را «نظارت دیوان اعلیٰ» عنوان می‌کند، ولی در صفحهٔ ۳۲۰ از او به عنوان «وزیر شاه دین‌پناه» یاد می‌کند که در ۹۳۸ ه‍.ق. در رباط نیک‌پی به قتل آمد.
  18. عالم‌آرای عباسی مدت وزارت او را ۶ سال عنوان می‌کند که با نوشته‌های کتاب احسن‌التواریخ همخوانی ندارد.
  19. شاه تهماسب یکم در ۹۴۰ ه‍.ق. مقام وزارت را مشترکاً به «میر عنایت‌الله خوزانی» و «خواجه معین‌الدین یزدی» داد. (جواهرالاخبار صفحهٔ ۳۶۰)
  20. از این چهار تن در احسن‌التواریخ یادی نشده است و تنها در کتاب «عالم‌آرای عباسی» از آنان نام برده شده است.
  21. در لغت‌نامهٔ دهخدا در مدخل «امیر تبریزی» دربارهٔ او مطالبی نوشته شده است.
  22. در ۹۵۷ ه‍.ق. قاضی جهان از منصب وزارت استعفا می‌دهد ولی اندکی بعد پشیمان می‌شود. شاه تهماسب یکم نیز برای این که قاضی جهان دوباره درخواست منصب وزارت ننماید، معصوم بیگ صفوی را به «وکالت و وزارت دیوان اعلیٰ» منصوب می‌نماید. از آن جا که قاضی جهان در ۹۶۰ ه‍.ق. در گذشته است، تاریخ آغاز تصدی معصوم بیگ صفوی باید میان ۹۵۷ تا ۹۶۰ ه‍.ق. باشد.
  23. او زیردست معصوم بیگ صفوی بود و هنگامی که معصوم بیگ به سفر بی‌بازگشت حج رفت برای مدتی عهده‌دار امور گردید.
  24. او وزیری با نام میرزا شاه‌ولی شیرازی (میرزا ابوالولی شیرازی) با لقب اعتمادالدوله برگزید.
  25. در برخی منابع از او به شکل «میرزا محمد وزیر» یاد شده است.
  26. تاریخ آغاز وزارت او دقیقاً مشخص نیست. لارنس لُکهارت حدود ۱۱۲۷ ه‍.ق. را تاریخ آغاز وزارت او می‌داند.
  27. از خاندان میرمیران و از سادات اصفهان
  28. محمد مشیری در «دو سند نفیس از زندیه» از وزیری به نام «محمد مطیع» یاد می‌کند که در ۱۱۹۴ ه‍.ق. (یعنی پیش از سرنگونی صادق خان زند) به علیمراد خان خدمت می‌کرده است. آشکار نیست که او پس از شکست صادق خان و فرمانروایی علیمراد خان نیز وزیر بوده است یا نه.
  29. او اندکی پس از وزارتش به لطفعلی خان پشت کرد و به آقامحمد خان پیوست و میان سال‌های ۱۲۰۵ تا ۱۲۰۹ به عنوان بیگلربیگلی فارس خدمت می‌کرد.‫‪
  30. نوامبر ۱۷۹۴ برابر ربیع‌الثانی یا جمادی‌الاول ۱۲۰۹ ه‍.ق.
  31. محمدقاسم بیرانوند ← حسینقلی خان قاجار (برادر شورشی فتحعلی شاه)
  32. پس از برکناری علی‌اصغر اتابک در جمادی‌الثانی ۱۳۱۴ ه‍.ق. کابینه‌ای بدون صدراعظم تشکیل گردید که در آن علیقلی مخبرالدوله «وزیر داخله» و مسئول «ادارهٔ خزانهٔ مبارکه و ضرابخانه»، عبدالحسین میرزا فرمانفرما «وزیر جنگ»، محسن مظاهر (مشیرالدوله) «وزیر خارجه»، عباس میرزا ملک‌آرا «وزیر عدلیه و تجارت»، میرزا عبدالوهاب خان نظام‌الملک «وزیر مالیه» و میرزا محمود خان حکیم‌الملک «وزیر ابنیه» بود. همچنین میرزا فضل‌الله خان وکیل‌الملک «وزیر خلوت همایون» (وزیر دربار) شد. چهار ماه بعد مخبرالدوله به دلیل دخالت‌های فرمانفرما در حوزهٔ اختیاراتش استعفا داد. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، صص ۴۷ تا ۶۵)
  33. عین‌الدوله در این کابینه وزیر داخله بود.

منابع[ویرایش]