عمر بن عبدالعزیز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عمر بن عبدالعزیز
دوران ۷۱۷ تا ۷۲۰
نام کامل عمر بن عبدالعزیز
زادروز ۲ نوامبر ۶۸۲ (۲۶ صفر ۶۳)
مرگ ۴ فوریه ۷۲۰ (۱۶ رجب ۱۰۱)
پیش از یزید بن عبدالملک
پس از سلیمان بن عبدالملک
دودمان امویان، شاخه مروانیان
پدر عبدالعزیز بن مروان
مادر لیلی بنت عاصم

عمر بن عبدالعزیز (به عربی: عمر بن عبد العزیز بن مروان بن الحکم بن أبی العاص بن أمیة) هفتمین خلیفه از خلفای اموی (بدون احتساب معاویه دوم) است که برخی از اهل سنت از جمله ابن اثیر او را پنجمین خلیفه از خلفای راشدین دانسته‌اند. عمر بن عبدالعزیز در سال ۶۸۲ میلادی/۶۱ هجری در مدینه زاده شد، نسبش به عمر بن خطاب می‌رسید، چرا که مادرش ام عاصم (لیلی) دختر عاصم پسر عمر بود؛ او اصول دین و علوم فقه را از صالح بن کیسان در مدینه آموخت. پدرش عبدالعزیز بن مروان یکی از بزرگان بنی امیه بود.

عبدالعزیز بیش از بیست سال امارت مصر را بر عهده داشت؛ در مورد جریان ازدواج عبدالعزیز بن مروان آمده است که روزی به یکی از وزیران خود گفت: حدود چهارصد درهم از پاک‌ترین اموال من جمع‌آوری کن زیرا اراده ازدواج با خانوادهٔ دیندار و صالحی را دارم، بعد از تحقیق و تفحص با ام عاصم دختر عاصم بن عمر بن خطاب ازدواج کرد و از این پدر و مادر، عمر بن عبدالعزیز مجدد قرن اول متولد شد.[۱]

خلافت[ویرایش]

سلیمان بن عبدالملک درسال ۹۹ هـ درگذشت و طی وصیت نامه‌ای عمر بن عبدالعزیز را به عنوان خلیفه منصوب کرد. عمر بن عبدالعزیز پس از برعهده گرفتن این مسئولیت، به مسجد رفته در آنجا سخنرانی کرد که خلاصه آن به این شرح است:

ای مردم! من به وسیله مقام خلافت مورد امتحان الهی قرار گرفته‌ام. اما در این مورد نه از من نظرخواهی شده و نه از شما مشورت گرفته شده است؛ لذا من شما را بر بیعت با خودم مجبور نمی‌کنم و شما هرکس را می‌خواهید خلیفه تعیین کنید.

در دوره وی ناسزا گفتن به علی بن ابی طالب منسوخ گردید. او جزیه ذمیان مسلمان شده را برداشت و مالیات ایرانیان را کاهش داد و وقتی دیگران از کاهش درآمد بیت المال سخن گفتند، گفت: خداوند پیغمبر خود رابرای هدایت فرستاده است ونه برای جزیه گرفتن.[۲] وی نخلستان فدک را، که به صورت غصبی از فرزندان محمد بن عبدالله، پیامبر مسلمانان، گرفته شده بود به آن ها باز گرداند. به نظر می رسد تفاوت طرز فکر این خلیفه اموی با دیگر همتایان خویش نشات گرفته از معاشرت های مستمر وی با علماء و فضلا آن روزگار در شهر مدینه و تاثیرپذیری از عقاید و افکار صلح جویانه آنان باشد؛ به نحوی که در زمان ولید بن عبدالملک، حجاج بن یوسف از تولرانس عمر که والی مدینه بود برآشفت و موجبات عزل وی را در سال 93 هجری قمری فراهم آورد.

درگذشت[ویرایش]

آرامگاه عمر بن عبدالعزیز در جنوب شرقی شهر معره نعمان سوریه
آرامگاه عمر بن عبدالعزیز - جنوب شرقی معره نعمان؛ کشور سوریه

عمر بن عبدالعزیز در سن چهل سالگی، در سال ۱۰۱هـ روز جمعه ۲۰ رجب، در شهر سمعان از بلاد شام درگذشت. آرامگاه وی در منطقه دیر شرقی واقع در جنوب شرق شهر معره نعمان در سوریه کنونی (استان ادلب) قرار دارد که بر فراز آن مسجدی بنا شده است. مسعودی در مروّج الذهب تایید کرده است که پس از تسلط بنی عباس بر بنی امیه، زمانی که قبر بسیاری از خلفای بنی امیه (من جمله یزید بن معاویه، عبدالملک بن مروان، ولید بن عبدالملک و....) توسط سپاه فاتح نبش شده و اجساد و استخوان های آن ها سوزانده شد، آرامگاه عمر بن عبدالعزیز دست نخورده باقی ماند و کسی متعرض آن نشد که دلیل آن به حسن شهرت وی در میان مردم بازمی گردد.[۳] پس از مرگ عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک جانشین وی شد.

منابع[ویرایش]

  1. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان، با دخل و تصرف اندک
  2. حسن ابراهیم حسن. تاریخ سیاسی اسلام ترجمه ابوالقاسم پاینده. چاپ ششم سازمان انتشارات جاویدان.
  3. مسعودی، علی بن حسین. مروّج الذهب (نسخه عربی). وب سایت رسمی کتابخانه آنلاین تاریخ اسلام: دارالهجره. جلد چهارم، صفحه 427. 

۱- البدایة و النهایة (ابن کثیر) ۲- رجال الفکر و الدعوة (ابو الحسن ندوی) ۳- الدولة الأمویة (دکتر صلابی)