یزید بن مهلب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

یزید پسر مهلب با نام کامل یزید بن مهلب ابن ابی صفره ازدی معروف به ابو خالد، از سرداران عرب در زمان امویان بود که برای مدتی امیر ولایت خراسان بود. از اعمال معروفش کشتار مردم گرگان، آسیاب‌گردانیدن به خون ایشان و آرد کردن گندم به آن و خوردن نانش در جریان جنگ با فرخان بزرگ است.[۱][۲] اسپهبد فرخان بزرگ که عرب‌ها به او لقب ذوالمناقب داده بودند، از دودمان دابویگان طبرستان بود و سپاه یزید بن مهلب، در چند مرحله با او جنگید. سرانجام، یزید از فرخان شکست خورد و در بازگشت به عراق به زندان افتاد.[۳] او نیا و بنیانگذار خاندان مهلبیان است که در اوایل خلافت عباسی نقش پر رنگی ایفا کردند.

زندگی‌نامه[ویرایش]

نقشه خراسان در زمان حکومت و نبردهای ابن مهلب

یزید پسر مهلب برادر زن حجاج بن یوسف و فرزند مهلب بن ابی‌صفره والی حجاج در خراسان، و از سرداران عرب در زمان امویان بود که برای مدتی امیر ولایت خراسان بود.[۴]

یزید پس از مرگ پدرش، حکومت خراسان رسید ولی بعد، حجاج او را زندانی نمود، مدتی بعد، او از زندان گریخت و در فلسطین به حضور سلیمان بن عبدالملک رفت و او از برادرش ولید بن عبدالملک عفو او را گرفت.

حمله به طبرستان[ویرایش]

با مرگ حجاج در سال ۹۶ به فرمانروایی عراق و به سال ۹۸، دوباره به فرمانروایی خراسان رسید و گرگان و طبرستان و سرزمین‌های دیگری را به تصرف درآورد و با ۲۵ میلیون درهم پول نقد به سوی سلیمان بن عبدالملک در شام شتافت، یزید در راه که بود سلیمان در گذشت و عمر بن عبدالعزیز به خلافت نشست.

عمر او را به سبب پولی که به ظلم و ستم از مردم گرفته بود زندانی ساخت. در سال ۱۰۱ با مرگ عمر بن عبدالعزیز و خلافت یزید بن عبدالملک که با وی دشمنی داشت از زندان گریخته به بصره رفت و یزید بن عبدالملک را از خلافت عزل نموده، مردم را به سوی خود دعوت نمود. یزید بن عبدالملک نیز برادرش سلمه را با سپاهی گران برای سرکوبی او فرستاد که سرانجام سلمه پیروز شد و یزید بن مهلب را کشت و سر او را برای برادر به شام فرستاد خانواده او به کرمان رفتند و به جنگ ادامه دادند ولی سرانجام منکوب شدند.[۵]

از اعمال معروف یزید پسر مهلب، کشتار مردم گرگان، آسیاب‌گردانیدن به خون ایشان و آرد کردن گندم به آن و خوردن نانش در جریان جنگ با فرخان بزرگ است.[۶][۷]

شورش[ویرایش]

یزید بن در دوره عمر بن عبدالعزیز به اتهام پنهان کردن اموال دولتی به زندان افتاد و در اواخر دوره عمر فرار کرد و به بصره رفت و این شهر را تصرف کرده، با زندانی کردن حاکم آنجا عملاً با امویان اعلام جنگ نمود. او بر کوفه و فارس و اهواز و کرمان مسلط بود. سرانجام مسلمه بن عبدالملک، برادر خلیفه، موفق شد در جنگی حول شهر کوفه او را شکست داده و به قتل برساند.[۸]

پانویس[ویرایش]

  1. گردیزی، «در ذکر امرای خراسان»، زین‌الاخبار، ۲۵۱.
  2. ترجمهٔ فارسی تاریخ ابن خلدون، جلد دوم، ص 144.
  3. اعظمی سنگسری، «گیل، فرشواذگر شاه و گاوبارگان دابویی (اسپهبدان بزرگ طبرستان)»، بررسی‌های تاریخی، ۱۳۵۶، ص۶۶.
  4. «یزید بن مهلب». رشد. بازبینی‌شده در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۸. 
  5. «فرهنگ > الهیات > دین اسلام > شیعه > کلیات > شخصیت‌ها - یزید بن مهلب». رشد. بازبینی‌شده در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۸. 
  6. گردیزی، «در ذکر امرای خراسان»، زین‌الاخبار، ۲۵۱.
  7. ترجمهٔ فارسی تاریخ ابن خلدون، جلد دوم، ص 144.
  8. یزید بن عبدالملک، پژوهه.

منابع[ویرایش]

  • اعظمی سنگسری، چراغعلی. گیل، فرشواذگر شاه و گاوبارگان دابویی (اسپهبدان بزرگ طبرستان). بررسی‌های تاریخی، ۱۳۵۶. 
  • گردیزی، ابوسعید عبدالحی. تاریخ گردیزی زین‌الاخبار. به تصحیح و مقابلهٔ عبدالحی حبیبی. چاپ اول. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۳. 
  • ابن اثیر، عزالدین علی، کامل تاریخ بزرگ اسلام و ایران، ج۱۳، ص۲۸۲، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی.
  • ابن اثیر، عزالدین علی، کامل تاریخ بزرگ اسلام و ایران، ج۱۳، ص۲۸۳، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی.
  • مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۲۰۲، ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی‌و فرهنگی، ۱۳۷۴ش.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۹۲۳، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۹۲۵، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۹۲۰، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • ابن خلدون، عبدالرحمن، العبر تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۱۲۹، ترجمه عبد المحمد آیتی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
  • مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، ص۲۷۷.
  • یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، البلدان - تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۶۲، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، نشر علمی‌و فرهنگی، سال ۱۳۷۱ش.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۸، ص۳۷۲۳، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، ۱۳۷۵ش.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۵۱۴، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • مکمل اسلامی ص ۱۴۳۷ ، سید قاسم محمود.
  • "امپراتوری در حال گذار، ترجمه دیوید استفن پاورز، سونی - آلبانی ۱۹۸۹
  • طبری، محمد بن جریر ج ۲۳ "The Zenith of the Marwanid House" ترجمه هندی مارتین - سونی - آلبانی ۱۹۹۰
  • الدوله الامویه. محمد خضری - دار المعرفه - ط ۱۹۹۸ - ص ۳۷۸
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۸۱۹، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • ابن اثیر، عزالدین علی، کامل تاریخ بزرگ اسلام و ایران، ج۴، ص۵۰۳.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۸۱۲، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش
  • مستوفی قزوینی، حمد الله بن ابی بکر، تاریخ گزیده، ص۲۷۸، تحقیق عبد الحسین نوایی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.
  • دینوری، امامت و سیاست (تاریخ خلفا)، ص۲۹۵، ترجمه سید ناصر طباطبایی، تهران، ققنوس.
  • تاریخ سیستان، موالی، محمد، تحقیق ملک الشعرای بهار، ص۱۲۱، تهران، کلاله خاور.
  • گردیزی، عبد الحی بن ضحاک، تاریخ گردیزی، زین‌الاخبار ص۲۵۱، ص۲۵۲، تحقیق عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۳ش.
  • ابن فقیه همدانی، احمد بن محمد، ترجمه مختصر البلدان، ص۱۵۴، ح. مسعود، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش.
  • مستوفی قزوینی، حمد الله بن ابی بکر، تاریخ گزیده، ص۲۷۱، تحقیق عبد الحسین نوایی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.
  • ابن خلدون، عبدالرحمن، العبر تاریخ ابن خلدون، ج۴، ص۷۵.
  • بلعمی، محمد بن محمد، تاریخ‌نامه طبری، ج۴، ص۹۰۷، تحقیق محمد روشن، تهران، البرز، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • مستوفی قزوینی، حمد الله بن ابی بکر، تاریخ گزیده، ص۲۸۲، تحقیق عبد الحسین نوایی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۶۴ش.