سلطان‌العلماء آملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سلطان‌العلماء آملی
Shah Abbas II and a minister, I'timad al-Daulah, seated in discussion. Probably Delhi, after Safavid Persian originals, 19th Century (cropped).jpg
نقاشی سدهٔ نوزدهمی دهلی از وزیر اعظم صفوی (چپ)، به احتمال زیاد خلیفه‌سلطان، و شاه عباس دوم (راست).
وزیر اعظم ایران
دوره مسئولیت
۱۰۳۳ – ۱۰۴۱ ه‍.ق
پادشاهشاه عباس یکم
شاه صفی
پس ازسلمان‌خان استاجلو
پیش ازطالب‌خان اردوبادی
وزیر اعظم ایران
دوره مسئولیت
۱۰۵۵ – ۱۰۶۴ ه‍.ق
پادشاهشاه عباس دوم
پس ازساروتقی اعتمادالدوله
پیش ازمحمد بیگ ارمنی تبریزی
اطلاعات شخصی
زاده۱۰۰۱ قمری
۱۵۹۳ میلادی
اصفهان (اصالتاً آمل)
درگذشته۱۵ ربیع‌الثانی ۱۰۶۴ قمری
۱۶۵۴ میلادی
بهشهر
همسر(ان)جان‌آغا بیگم
فرزنداننواب میرزا سید حسن
نواب میرزا رفیع الدین محمد
نواب میرزا سید علی
نواب میرزا ابراهیم
مادربزرگ‌زاده‌ای با نام ثبت‌نشده از خاندان مرعشی
پدرمیرزا رفیع‌الدین محمد
دینشیعه دوازده‌امامی

سید علاءالدین حسین الحسینی مرعشی آملی مشهور به سلطان العلماءآملی و همچنین خلیفه سلطان وزیر اعظم شاه عباس بزرگ، شاه صفی یکم و شاه عباس دوم بود. او یکی از بزرگان خاندان مرعشی و از نوادگان میر قوام‌الدین مرعشی بود و از عالمان شناخته شده مذهب شیعه است و همچنین صاحب حاشیه بر معالم الاصول می‌باشند.

تبار و خانواده[ویرایش]

او در سال ۱۰۰۱ قمری در اصفهان متولد شد. پدر او میرزا رفیع الدین محمد از عالمان و دانشمندان مشهور بود و در کاخ سلطنتی خدمت می‌کرد. وی از جانب پدر با واسطه ۲۹ تن به علی بن حسین می‌رساند و از جانب مادرش از سادات شهرستان بود. نصب پدر او از سادات مازندران و خود پدرش از سادات مشهور اصفهان بود که احتمالاً در زمان امیر نظام الدین جد پدرش به اصفهان آمده بودند. وی با خیرالنساء بیگم مادر شاه عباس نسبت خانوادگی داشته‌است.

علااءلدین حسین بخشی از تحصیلات خود را در نزد پدرش میرزا رفیع الدین محمد که از علما ودانشمندان آن عصر بود آموخت، همچنین سال‌ها در محضر ملا محمود اصفهانی و به ویژه میرداماد و بهایی به تحصیل علوم معقول و منقول پرداخت، وی در خدمت شیخ بهایی هم درس ملا خلیل قزوینی بود.

وزیر اعظم[ویرایش]

وی پس از سال‌ها بهره‌مندی از مکتب بزرگان اصفهان به درجهٔ اجتهاد رسید و در زمرهٔ علمای طراز اول آن عصر اصفهان بود. پدرش در سلطنت شاه عباس اول مدت دو سال مقام صدارت داشته و به دلیل انتساب با خاندان صفوی فرزندش خلیفه سلطان با یکی از دختران شاه عباس به نام جان آغا بیگم ازدواج کرد.[۱]

سلطان العما در سال ۱۰۳۳ قمری به وزارت رسید، از این رو وی با پدرش در یک خانه جلوس می‌کردند و به امور کشور رسیدگی می‌نمودند. در سال ۱۰۳۸ قمری شاه عباس از دنیا رفت و شاه صفی به پادشاهی رسید و سلطان العلما به مدت دو سال وزیر اعظم شاه صفی بود تا اینکه در ۲۳ رجب ۱۰۴۰ او را از وزارت عزل کرد و چهار پسرش را نابینا کرد و به قم تبعید شد.

شاه صفی پس از مدتی وی را به اصفهان فراخواند. وی پس از مدتی اقامت در اصفهان به سفر حج رفت که در همین مدت شاه صفی درگذشت و شاه عباس دوم به سلطنت رسید و پس از قتل میرزا تقی اعتماد الدوله در سال ۱۰۵۵ قمری سلطان العلماء را به نخست‌وزیری منصوب کرد.

سلطان العلما اواخر دوران وزارت خود را در بهشهر (اشرف) گذراند. وی در مدت کوتاهی که شاه عباس دوم پس از فتح قندهار به اشرف سفر کرده‌بود، بیمار شد و فوت نمود، تاریخ وفاتش برابر ۱۰۶۴ قمری شمرده‌اند. پیکرش را نیز در نجف به خاک سپردند.[۲]

اشعار[ویرایش]

صائب تبریزی قصیدهٔ بلندی در رثای وی سرود که مطلع آن «آه از دستور عالم وای از سلطان علم» که به حروف ابجد عدد برابر سال ۱۰۶۴، روز در گذشت وی می‌باشد.[۳]

اشرف مازندرانی شاعر معاصر او و شاگرد صائب تبریزی، دربارهٔ او قصیدهٔ مفصلی در ۱۳۱ بیت دارد که در آن به نسب مازندرانی خود افتخار می‌کند (ص ۶۰ تا ۶۸):

گر اصفاهان پدید آمد چو گل طبع کمالخاسته چون سرو موزون اشرف از مازندران

نیز صائب تبریزی قصیده‌ای در مادهٔ تاریخ وفات او دارد:

بهره‌ور بودند ذرات جهان از دانششبود خورشید جهان‌افروز از احسان علم

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. راجر سیوری، ایران عصر صفوی
  2. دکتر مصطفی مجد (۱۳۹۰ظهور و سقوط مرعشیان، ساری: رسانش، شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۱۱۱-۱۵-۹ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک)
  3. «سلطان‌العلماء حسینی مرعشی (ره)». الشیعه. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۱.
  • اشرف مازندرانی، محمد سعید (۱۳۷۳)، دیوان اشرف، تهران: بنیاد محمود افشار

پیوند به بیرون[ویرایش]