طغرل سوم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
طغرل سوم طغرل ابن ارسلان
جایگاه پادشاهی همدان
دودمان سلجوقیان،سلجوقیان عراق عجم
تاجگذاری ه.ق ۵۷۱ / م ۱۱۷۵
لقب رکن الدنیا، قسیم امیرالمؤمنین، ابوطالب طغرل ابن ارسلان
پایان پادشاهی بیست و چهارم جمادی‌الثانی ۵۹۰ ه.ق / شانزدهم ژوئن ۱۱۹۴ م
نام پدر ارسلان‌شاه اول
شاهنشاه پیشین ارسلان‌شاه
دین اسلام،تسنن
وزیران سرشناس محمد جهان‌پهلوان

طغرل سوم ویا طغرل ابن ارسلان (مرگ در ۵۹۰ هجری قمری) نامدار به رکن الدنیا،ابوطالب طغرل ابن ارسلان از نیاءِ ترک‌بار سلاجقه، ولیعهد سلطان ارسلان‌شاه؛ پس از وفات وی در ۵۷۱ ه.ق / ۱۱۷۵ م، والی امارت همدان(سلاجقه عراق عجم) در ایران منصوب شد. با وفات طغرل سوم، به فرمان تکش‌خوارزمشاه، تسلط حکّام سلاجقه در ایران واژگون شد.

آغاز صدارت[ویرایش]

قدرت و نفوذ فرزین اتابک ایلدُگُز، پس از مرگ او به زاده‌گان محمد جهان‌پهلوان و عثمان قزل‌ارسلان اعطاء شد و طغرل ابن ارسلان را همانند برادرزاده خود تحت حمایت و اقتدا گرفتند. طغرل در آغاز شاهی، باتدبیر، کفایت و اندیشه اتابک محمد جهان‌پهلوان، مقابل نابسامانی‌ها و نافرمانی‌ها مسلط شد.

تثیبت حکمرانی[ویرایش]

آغاز ثبات فردادی[ویرایش]

اتابک ایلدگز، در حدود یک ماه، فارس و اصفهان را از سرکشان و عصیان‌گران سرکوب کرد و حاکم انجاز، که مایل به تصاحب آذربایجان بود، برکنار کرد. حکومت بغداد نیز، با صدارت اتابک و کاردانی وی، نتوانست به شیوه دیرین خلفا در اُفول طغرل اقدام کند؛ چنانکه مبنای دولت طغرل ثابت قدم‌تر بود.[۱]

پایان ثبات فردادی[ویرایش]

عصر ثبات زمام طغرل، با مرگ محمدجهان‌پهلوان اتابک خود به پایان رسید. سرداران و امیران دیار نیز مانند قزل ارسلان، از تقلید و تمکین از دولت، سرکشی کردند و باعث شد، طغرل تا فرجام زندگی قزل ارسلان، در آرامش و آسودگی به سر نبرد.

سرانجام نزاع و اختلاف این دو چنان به اوج رسید؛ که قزل ارسلان قیام کرد و طغرل را به محبس فرستاد؛ تا به مقام حاکم یا امیرامارت دست یابد. ولی ناهنگام، در شعبان ۵۸۷ ه.ق به قتل رسید. ظاهراً، فرمان مرگ قزل ارسلان از آمران فدائیان اسماعیلیه صادرشده‌است.[۱]

جدال‌های غرب و شرق[ویرایش]

نبرد طغرل با خلفاءِ بغداد[ویرایش]

از حوادث مهم این دوران، خصومت والی همدان با خلیفه ناصرالدین بالله بود. به آن دلیل، نوداد اوضاع ناآرام و ستیزی‌های طغرل و قزل ارسلان به اطلاع خلیفه رسید؛ و به امر خلیفه در بهار ۵۸۴ ه.ق، به نزد قزل ارسلان، جامه‌ای و خلعت آمران و شهربانان فرستاد و مقرر شد، سپاهیان خلیفه به معبر همدان ره سپار شوند و در کرمانشاه و دینور ارتش و اردو وسیعی را فراهم کنند؛ تا اتابک قزل ارسلان به جلال الدین فرزین خلیفه بپیوندد و ازآن مسیر به سوی همدان حرکت کنند و والی همدان را ازمیان بردارند.

خلیفه در روز هشتم ربیع‌الاول ۵۸۴ ه.ق به قریب همدان رسید. در نبردی که میان لشکریان رخ داد؛ طغرل لیاقت، شایستگی و دلاوری‌های محسوسی نشان داد. سپاه بغداد متواری و تسلیم شدند و صدراعظم جلال الدین به دست آنان اسیر شد. دستاوردهای این نبرد نظیرغنائم رزمی عظیم، شامل زر و سیم و اسلحه، که به لشکریان طغرل نصیب شد.[۱]

فیروزمندی سلجوقیان[ویرایش]

در سال ۵۸۹ ه.ق، طغرل آگاه شد؛ سلطان تکش خوارزمشاه در ری، دژ تبرّک را محاصره و ارتش مغلوب‌شده‌است؛ و نیز قائمان خوارزم را اسیر؛ و به زندان فرزین فرستاده‌اند. سپس خواجه معین را در ری رها کرده و خود به همدان بازگشت.

خوارزمیان به گرگان، دامغان، بسطام تازش افکندند؛ و طغرل ملزم شد، باردیگر از ری به همدان گریز کند و تا آنکه در درّه‌خوار، خوارزمشاهیان را مغلوب ساخت وعدّه‌ای از سرلشکر آنان را به بند کشید و به همدان بازگشت.

زوال دولت طغرل[ویرایش]

پس از رویدادها، تکش خوارزمشاه مصمّم و قاطعانه علیه والی همدان قیام کرد؛ و باردیگر، ره سپار عراق شد. طغرل نیز از همدان در بیست‌و‌چهارم‌جمادی‌الثانی ۵۹۰ ه.ق خارج شد و از ری، به قصد نبرد با حاکم خوارزم لشکر کشاند و تنازع آغاز شد. سرداران و سپاهیان سلجوقیان از جنگ گریخته و طُغرل به کام مرگ می‌رود. سلطان تکش خوارزمشاه نیز به قتل وی دستور می‌دهد. با وفات طغرل سوم، تسلط حکّام سلاجقه در ایران واژگون شد. [۱]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ طغرل بن ارسلان (طغرل سوم)، برگرفته از وبسایت فرهنگی رشد