زبان‌های کاسپین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
زبان‌های کاسپین
پراکنش: ساحل جنوبی دریای خزر
تبار: زبان‌های هندواروپایی
زیرگروه‌ها:
Caspian languages (With Tati and Semnani).svg

زبان‌های کاسپین جزو دسته زبان‌های ایرانی شمال‌غربی‌اند، که در شمال ایران و جنوب شرق جمهوری آذربایجان بدانان تکلم می‌شود و به سه گروه کلی گیلکی، مازندرانی (تبری) و تالشی تقسیم شده‌اند. در میان زبان های کاسپی فقط زبان کاسپی گورانی درجهان به عنوان زبان رسمی در کردستان عراق به نام یکی از گویش های زبان کردی به رسمیت شناخته می شود و در مدارس گورانی زبان تدریس می شود. باید توجه کرد که با اینکه بین گیلکی و مازندرانی تفاوت‌های زیادی وجود ندارد اما هر یک از این دو گونه زبانی دارای لهجه‌های فراوانند البته برخی مازنی و گیلانی را دو گویش از زبان گیلکی دانسته اند که با توجه به تشابه فراوان در افعال و واژگان این نظریه دور از واقعیت نیست و گویشرانان گیلانی و مازنی به راحتی سخن همدیگر را می فهمند چنانچه در تاریخ هم مشاهده شده که شاعری همچون مسته مرد که از اهالی طبرستان بود در دربار آل بویه برای شاهان گیلانی شعر می سرود یا کاووس وشمگیر که از اهالی گیلان بود با تبری شعر می گفت.[۱]

تاتی که درشمال غرب ایران به کار می‌رود و تاکستانی را شامل می‌شود، و نیز سمنانی، زبان شهر سمنان هم جز این خانواده هستند.[۲]

نقشهٔ مناطق دارای زبان‌های شمالی در دهستان‌های ایران، کشیده شده با استفاده از اطلاعات جهاد سازندگی و دیگر منابع در سال ۱۹۸۶ میلادی

زبان‌ها، گویش‌ها یا لهجه‌هایی که امروزه در کناره دریای مازندران به کار می‌روند علاوه بر دو گونه اصلی به نام‌های مازندرانی (تبری) و گیلکی، انواع زیر را شامل می‌شوند: تالشی، تاتی، گالشی و دیلمی. گونه اخیر لهجه ایی از گیلکی است که امروزه در کوهستان‌ها به کار می‌رود.[۳]

اقوام ساکن در منطقه ایی که امروزه به نام گیلان و مازندران معروف است و در جنوب دریای مازندران قرار گرفته در طول تاریخ به نام‌های مختلفی نامیده شده‌اند، این نامها عبارتند از: کادوس (کادوش)، تپور، مارد (آمارد، گیل، دیلم، کاس، کاس سی، کاس پی، هیرکانی، گل (جل)، گادوزی، تات، گالش، تالشی، گیلک، مازندرانی، طبری، طبرستانی و جز آن.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. شانزده
  2. Dalby، Andrew. Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages. Columbia University Press، 2004. 226. 
  3. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. بیست و دو
  4. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. نوزده