گویش کرشی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کرشی
بومی برای ایران
بومی سخن‌رانان
۱۶۰ نفر[۱]  (۱۹۹۲)
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳ ktl
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

کُرُشی یا به بیان صحیح تر کورشی یک گویش از زبان بلوچی است که در میان قومی تحت نام کرش است که بیشترین تراکم جمعیتی آنها در هرمزگان (شرق بندرعباس و منطقه جلابی) می باشد و همچنین به صورت پراکنده در نواحی مختلف استان فارس و میان ساربانان رایج است.[۲]، متکلمان این زبان در استان فارس در سال ۱۹۹۲ حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ نفر اعلام شده‌اند[۳]. در استان فارس آنها را«دارغه dârye» نیز می‌نامند. دارغه شکل تغییر یافته داروغه به معنی پاسبان و نگهبان است و به علت اینکه این شاهزادگان بی نام و نشان سالهای متمادی در مشاغل نظامی و انتظامی مشغول خدمت بوده اند این نام بر آنها جاری شده است.[۴]

کرش‌ها گرچه امروزه تعداد زیادی تحصیلکرده و دانشگاهی دارند مع‌هذا شترداری و کشاورزی و دامداری در حاشیهٔ شهرها و روستاها، جزو مشاغل آنان است یا با تشکیل روستاهای مستقل اسکان یافته‌اند،تعدادی از آنها خصوصادر استان فارس شیوهٔ دامداری و زندگی عشایری را رها نکرده‌اند و به پرورش بز و گوسفند و بعضاً گاو مشغولند.

غیر از تعدادی از کورش‌ها که هنوز کوچ می‌کنند و در پی مراتع مناسب در طی سال به سرحد و گرمسیر می‌روند، تعداد زیادی از آنان در نقاطی از جمله بالاده کازرون، کرش آباد منطقه دژگاه فراشبند و دادین و جدول ترکی و شور عبدل خانی در سمت جنوب و شمال بالاده و نقاطی در طول فیروزآباد تا خنج، فداغ و بیرم لارستان، برخی قسمتهای بخش علامرودشت لامرد و چاه سرخ مرودشت و احمدآباد شیراز و همچنین اطراف بندرعباس و میناب پراکنده‌اند.

این قول از زبان پیران کورش نیز شنیده شده است که خود را تیره‌هایی از طایفه فارسی مدان می دانند .واژگان آنها به خوبی نشان می‌دهد که کورشی شاخه‌ای از زبان های پارسی باستان نزدیک به زبان بلوچی است و ارتباطی با ترکی قشقایی ندارد.[۵] زبان کورشی (Koroshi) جزئی از زبان‌های شمال غربی ایرانی است. جایی که زبان بلوچی در آن واقع شده است. این لهجه در تقسیم‌بندی زبانشناسی بخشی از لهجه‌ها و شاخه‌های زبان بلوچی قرار می‌گیرد. چون این لهجه خارج از محدوده جغرافیایی بلوچستان قرار گرفته است کمتر مورد توجه قرار گرفته است. زبان کورشی به علت همسایگی با زبان فارسی بسیاری از ویژگی‌های این زبان را به خود گرفته است.

آواشناسی[ویرایش]

واکه‌ها[ویرایش]

  • کوتاه: â, a, e, i, o, u
  • بلند: â:, ā, ē, ī, ō, ū

همخوان‌ها[ویرایش]

  • سایشی: ð مانند ‘sað’ یا صد
  • سایشی کامی صدادار: ɣ
  • سایشی چاکی: مانند ‘اره”
  • کامی: مانند ‘g’ و ‘k’

دستور[ویرایش]

فعل‌ها[ویرایش]

  • نشان مصدر ساز: -ag یا اگ

اسم‌ها[ویرایش]

  • پسوند ‘-یوک’ اسم را شناسه می‌کنند. مانند golâbi-yok یا گلابیوک همان گلابی در فارسی است.
  • نشانه “i” در این لهجه اسم را به نکره مبدل می‌کند. مثلاً چوکی (بچه‌ای)
  • اسم‌ها توسط پسوندهای ‘گل’ یا ‘اوبار’ جمع بسته می‌شوند. مثلاً مردینگال (مردها) یا سیب-اوبار (سیب‌ها)
  • برعکس فارسی صفت‌ها قبل از اسم قرار می‌گیرند. مثلاً سیاهین انگور (انگور سیاه)

واژگان[ویرایش]

در اینجا چندین واژه که در این لهجه وجود دارد با معادل فارسی و بلوچی آنها آورده شده است.

کرشی فارسی بلوچی
کشنگ قشنگ شر
نگن نان نگن
تاریک تاریک تهار
کننگ خندیدن کندگ
گاد باد گوات

مثال‌هایی از جمله‌ها[ویرایش]

کرشی آوانوشت فارسی
ای چین  ?i či-yen این چیست؟
علی کو اِن؟  ?ali ko-yen علی کجاست؟
کید منا گونکی جد؟  ?kayad manâ ganki jad چه کسی مرا صدا زد؟ [۶]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.ethnologue.com/language/ktl ethnologue
  2. FĀRS viii. Dialects
  3. Ethnologue report for language code: ktl
  4. لغت نامه زبان کورشی به انضمام تاریخچه علی تیماس روزنامه نگار در هرمزگان
  5. بررسی اجمالی گویش کرشی- نامه فرهنگستان بهمن ۱۳۸۳; ۱(۳ (ضمیمه گویش شناسی)):۳۹-۵۶.
  6. درباره لهجه کرشی

پیوند به بیرون[ویرایش]

بررسی اجمالی گویش کرشی