زبان یغنابی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یغنابی
yaɣnobī́ zivók, йағнобӣ зивок
زبان بومی درتاجیکستان
منطقهدره یغناب، گروهی در دههٔ ۱۹۷۰ به ظفرآباد کوچیدند.
قومیتمردم یغنابی
شمار گویشوران
۱۲٬۰۰۰  (۲۰۰۴)
گونه‌های نخستین
سغدی[۲]
  • یغنابی
گویش‌ها
یغنابی شرقی
یغنابی غربی
الفبای سیریلیک
الفبای لاتین
الفبای عربی
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹yai
گلاتولوگyagn1238[۳]
زبان‌شناسی58-ABC-a
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
نواحی که بیشینهٔ مردم در آن به زبان یغنابی سخن می‌گویند

یغنابی یا سغدی نو (Neo-Sogdian) زبانی ایرانی است که مردم یغنابی ساکن در درهٔ یغناب در سرزمین تاجیکستان میان کوه‌های زرافشان و حصار، بدان سخن می‌رانند. این زبان بازماندهٔ زبان سغدی باستان است.[۴] زبان یغنابی از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال‌شرقی است و با زبان‌های آسی و پشتو و زبان‌های پامیری نزدیکی‌هایی دارد.[۵] این زبان به لحاظ قدمت و ملاحظات زبان‌شناختی با اهمیت می‌باشد.

الفبای یغنابی[ویرایش]

هم‌اکنون زبان یغنابی با همان الفبای تاجیکی که نوع تغییر یافته سیریلیک است، نوشته می‌شود.

دستور زبان یغنابی[ویرایش]

  • ضمیرهای شخصی
مفرد جمع
اول شخص مَن man ماخ mox
دوم شخص تو tu شُماخ ʃumox
سوم شخص اَخ، ایش ، ax اَختِت، ایشتِت iʃtit , axtit
  • ضمیرهای ملکی
مفرد جمع
اول شخص -ِم im -ماخ mox
دوم شخص -ِت it -شِنت ʃint
سوم شخص -ِش -شِنت ʃɪnt
  • صرف فعل‌ها
مفرد جمع
اول شخص -امِشت omiʃt -یمِشت imiʃt
دوم شخص -یشت iʃt -سِشت siʃt
سوم شخص -چی tʃi -اشت oʃt

برای نمونه فعل خواستن به این صورت صرف می‌شود

مفرد جمع
اول شخص خواهامِشت (хоҳомишт) خواهیمِشت (хоҳимишт)
دوم شخص خواهیشت (хоҳишт) خواهسِشت (хоҳсишт)
سوم شخص خواهچی (хоҳчи) خواهاشت (хоҳошт)
  • علامت جمع

یغنابی تنها بازمانده زنده‌ای است که از زبان سغدی به جای مانده و در آن مانند زبان سغدی هنوز می‌توان بن ماضی را از بن مضارع بنا کرد و علامت جمع نیز در آن t-است. از این رو با زبان آسی که علامت جمع در آن tA است شبیه‌است.

منابع[ویرایش]

  1. Gernot Windfuhr, 2009, "Dialectology and Topics", The Iranian Languages, Routledge
  2. Paul Bergne (15 June 2007). The Birth of Tajikistan: National Identity and the Origins of the Republic. I.B.Tauris. pp. 6–. ISBN 978-1-84511-283-7.
  3. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Yagnobi". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  4. Compendium Linguarum Iranicarum, Rüdiger_Schmitt, p370
  5. تاریخ زبان فارسی، دکتر محسن ابوالقاسمی، نشر سمت، تهران
  • محسن ابوالقاسمی (۱۳۸۲تاریخ زبان فارسی، سمت
  • سیف الدین میرزازاده (۱۳۷۴فرهنگ و زبان یغنابی، ورارود

پیوند به بیرون[ویرایش]

لکسیکون یغنابی، تاجیکی، انگلیسی