زبان جدگالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Jadgali
Jat
زبان بومی در: پاکستان, ایران
تعداد گویشوران
ca. 110,000  (۱۹۹۸–۲۰۱۲)[۱]
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳ jdg
گلاتولوگ jadg1238[۲]

زبان جدگالی از زبان‌های رایج در منطقه دشتیاری و باهو و برخی نواحی داخل شهر چابهار مثل محله جدگال آباد و آتش آباد و کنارک و پیشین است که در جنوب استان سیستان و بلوچستان و در حاشیه دریای عمان قرار گرفته‌اند این زبان ساختاری کاملاً متفاوت با بلوچی و فارسی دارد. وشباهت زیادی با زبان سندی در کشور پاکستان دارد ولی با آن متفاوت است.

پژوهش‌های انجام‌شده[ویرایش]

زبان جدگالی زبان قوم جدگال است ، که در شهرستانهای چابهار و سرباز و کنارک در جنوب استان سیستان و بلوچستان، یعنی مناطق باهوکلات، دشتیاری، شهرکنارک و شهر چابهار و شهر راسک و سرباز زندگی می کنند. قوم جدگال بزرگترین قوم از اقوام جنوب سیستان و بلوچستان محسوب می شود که خود به طایفه هایی نظیر سردارزهی، بلوک زهی، مبارکی، ابوالفتحی و... تقسیم می شود. زبان جدگالی در استان هرمزگان هم در دو روستا به نام های خُلص و گتاو در شهرستان بستک بدان تکلم می شود .در شهرستان میناب نیز روستاهایی وجود دارد که جدگال هستند، ولی دیگر نمی توانند جدگالی صحبت کنند.در کشور عمان جدگال هایی وجود دارند که زبان عربی را تکلم می کنند و زبان جدگالی زبان اول آنهاست. جدگالی زبان مردم این اقوام، یک زبان از زبان اصلی سندی به شمار می رود. زبان سندی زبان رایج در ایالت سند و شهر کراچی پاکستان است که خواهر زبانهای سانسکریت، بلوچی، گجراتی و راجستانی است و به طبع با زبان اردو شباهت های بسیار دارد. از معدود تحقیقات علمی زبانشناختی که در حوزه گویش جدگالی سیستان و بلوچستان انجام شده تحقیقی است که در حوزه جامعه شناسی زبان، دکتر بهروز برجسته دلفروز(2008) در دانشگاه اپسالا سوئد بر روی این گویش انجام داده است. اخیرا نیز پایان نامه خانم سمیرا سپاهی با عنوان "بررسی اشتراکات و اختلافات آوایی و دستوری زبان اردو و گویش جدگالی" در دانشگاه تهران و پایان نامه آقای رضا حجتی با عنون "توصیف جامع زبان جدگالی "به انجام رسیده است. در حال حاضر روی آن در ایران تحقیقاتی در حال انجام است. گویشوران این زبان در چابهار و اطراف آن از زبان بلوچی تأثیر پذیرفته‌اند.پس از جستجوی فراوان در منابع فارسی موجود در آرشیو کتابخانه های شهری و مصاحبه با چندین گویشور محلی آگاه به نظر می رسد تا کنون منبع مکتوب خاصی در زبان فارسی که مربوط به مطالعه زبان جدگالی باشد به رشته تحریر نیامده است و لیکن این زبان بعنوان زبان مادری یک قوم در جنوب شرق ایران در یک منطقه جغرافیایی خاص وجود دارد. نویسنده کتابچه آموزش زبان جدگالی به نام محمد درتکیده که از افراد بومی ساکن چابهار می باشد در مقدمه جزوه خود می نویسد :یکی از اقوامی که روزگاری در تاریخ نام و نشان بزرگی از خود داشته اند قوم جدگال می باشد.گر چه هنوز هم این قوم زنده زنده و پابرجاست اما چون مردمان آن به زبان و ادب خود توجه ندارند کم کم به سمت نابودی به پیش میرود. درتکیده آموزش خود را به صورت مکتب خانه ای قدیم که در آن الفبای جدگالی و معادل بلوچی آنها را ابتدا آورده و سپس چند نمونه آشنایی با کلمات همراه با تصویر ذکر کرده است.اما علیرغم انتظار این کتابچه اطلاعات چندانی را برای مطالع زبان جدگالی در اختیار خواننده قرار نمی دهد و بیشتر شبیه یک لغت نامه کوچک جدگالی - بلوچی است از معدود تحقیقات علمی زبانشناختی که در حوزه گویش جدگالی سیستان و بلوچستان انجام شده تحقیقی است که در حوزه جامعه شناسی زبان، دکتر بهروز برجسته دلفروز(2008) در دانشگاه اپسالا سوئد بر روی این گویش انجام داده است. اخیرا نیز پایان نامه خانم سمیرا سپاهی با عنوان «بررسی اشتراکات و اختلافات آوایی و دستوری زبان اردو و گویش جدگالی» در دانشگاه تهران به انجام رسیده است. در مقاله بررسی جامعه شناختی زبان در میان قوم جدگال بلوچستان ایران ، بهروز برجسته دلفروز از کتاب بلوچان و دیگران : نگرش های زبان شناختی ، تاریخی و اجنماعی- سیاسی درباره چند گانگی در بلوچستان که توسط کارینا جهانی در سال 2008 گرد آوری شده است روی جامعه شناختی زبان ، نگرش های زبانی و مهارت دو زبانگی در میان این قوم اشاره شده است. این مقاله گفته شده که جدگال ها در عین حال که می توانند به زبان بلوچی نیز تکلم کنند زبانی بسیار مشکل دارند که به نام همین قوم جدگالی نامیده می شود.(جهانی ،2008) به نظر می رسد بخاطر سختی کار و مشکلات زیاد فرارو تحقیق روی این زبان به صورت سازمان یافته انجام نشده و یا به سرانجام نرسیده باشد لذا جهت جلوگیری از زوال این زبان که در بخشی از سرزمینمان ایران بعنوان زبان اصلی استفاده می شود و سابقه زیادی دارد لازم است تحقیقات زبانشناختی روی آن انجام شود.

منابع[ویرایش]

  1. Jadgali در اتنولوگ (ویرایش ۱۷ام، ۲۰۱۳)
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Jadgali". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

Wikipedia contributors, “Jadgali language,” Wikipedia, The Free Encyclopedia ,http://en.wikipedia.org/wiki/Jadgali_language